1 Geest, gedrag en psychologie als wetenschap
Psychologie = breed domein met vele specialisaties
à het is de wetenschap van gedrag en geestelijke processen
Psychologie IS
• Psyche = geest / -ologie = een studie gebied
• Letterlijk = studie van de geest
• Omvat interne mentale processen & externe observeerbare gedragingen
• Gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie
Psychologie IS NIET
• Zuiver speculeren over de menselijke aard
• Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan iedereen weet dat het
waar is
• Een pseudowetenschap
= elke poging om fenomenen i/d fysieke wereld verklaren zonder gebruik te maken
van empirische observatie of een andere wetenschappelijke methode
Wat is kritisch nadenken? à Stel een aantal vragen
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Wat doen psychologen?
à onderverdeeld in 3 categorieën
1. Experimentele psychologen
• Voeren meeste onderzoek uit op het brede terrein van de psychologie uit
• In privébedrijf of overheid
2. Psychologie in het onderwijs
• Geven les aan unif of hoge school
3. Toegepaste psychologen
• Gebruiken kennis vergaard door experimentele psychologen om problemen van
mensen op te lossen
• Arbeid, organisatie, sport, forensisch, school, omgeving, klinisch, counseling,
gerontologie (65+)
, Psycholoog ¹ Psychiater
- Breed studiegebied - Medische specialisatie
- Master in de psychologie - Eerst basisopleiding arts
- Specialisatie in behandeling van
mentale & gedragsproblemen
- Voorschrijven van medicatie
Historische wortels van psychologie
® Ontstaan uit vele (vaak tegenstrijdige) tradities zoals structuralisme, functionalisme,
Gestalt psychologie, behaviorisme en psychoanalyse
Van uit welke perspectieven werken hedendaagse psychologen?
® 6 verschillende perspectieven
® Biologisch, cognitief, behavioristisch, gehele-persoon, ontwikkelings, socio-cultureel
1 BIOLOGISCH PERSPECTIEF
à Gaat terug tot René Descartes (17e eeuw, Frankrijk)
• Stelde dat er scheiding is tussen spirituele geest & fysieke lichaam
• Leidde tot modern biologisch perspectief
= ziet de geest als product van hersenen en voegt zo lichaam en geest weer samen
• Wortels in de medische wetenschappen
• Interesse voor processen in de hersenen à neurowetenschappen
• Variant = evolutionaire psychologie (gebaseerd op Darwin: natuurlijke selectie)
Visie op menselijke natuur We zijn complexe systemen die zowel op erfelijke als op
omgevingsinvloeden reageren
Wat bepaald gedrag? Hersenstructuren (neuronen), biochemie en aangeboren
reacties op externe signalen
Accent in het onderzoek Het zenuwstelsel/ de hersenen en de endocriene systemen,
evolutionaire voordelen of gedragingen
,2 COGNITIEF PERSPECTIEF
à Ontstond op basis van een aantal benaderingen
à Structuralisme (reacties hierop zijn functionalisme & gestaltpsychologie)
Structuralisme
= de basisstructuren van de geest & gedachten ontrafelen
• Wilhelm Wundt
• 1879: 1ste labo voor experimentele psychologie in Leipzig
• Introspectie = iemand kijkt naar zichzelf en beschrijft wat er gaande is
Functionalisme
= psychische processen worden best begrepen in termen van hun adaptieve nut en functie
• William James
• Sluit aan bij Darwin à organismen passen zich aan aan hun omgeving
Gestaltpsychologie
= interesse in hoe we ‘perceptuele gehelen’ opbouwen
• Gestalt is Duits voor geheel of configuratie
• Perceptuele gehelen = gehelen die uw perceptie gaan ondersteunen
Visie op menselijke natuur We zijn informatie verwerkende systemen
Wat bepaald gedrag? Interpretatie van ervaringen door verwerking in de hersenen
Accent in het onderzoek Mentale processen waaronder sensatie, perceptie, leren,
geheugen en taal
3 BEHAVIORISTISCHE PERSPECTIEF
à Vond dat psychologie zich enkel moest bezighouden met observeerbare gebeurtenissen
• Watson (begonnen met angstreacties aanleren door bepaalde associaties)
• Skinner: skinnerbox
• Angst aanleren aan kind met rat, hevig geluid
Visie op menselijke natuur We reageren op onze omgeving volgens de principes van
geconditioneerd leren
Wat bepaald gedrag? Stimulus signalen, verleden van beloningen en straffen
Accent in het onderzoek “Wetten” die onze responsen verbinden aan
stimulusomstandigheden in de omgeving
, 4 GEHELE PERSOON PERSPECTIEF
à ontstaan uit psychoanalyse, omvat nu het modern psychodynamisch en humanistisch
perspectief en trek & temperamentbenaderingen
Psychoanalyse
• Sigmund Freud = grondlegger
• Beschouwt psychische stoornissen in termen van onbewuste conflicten en
onderdrukte herinneringen
• Droomanalyse
= dromen zijn verdrongen verlangens of wensen die je niet kan waarmaken (route
naar onderbewuste)
• Vrije associatie
= door mensen vrijuit en spontaan te laten praten ga je meer te weten komen naar
wat erachter zit
Visie op menselijke natuur We zijn gedreven door onbewuste motieven
Wat bepaald gedrag? Psychodynamische invalshoek benadrukt onbewuste
conflicten.
Humanistische invalshoek benadrukt zelfbeeld en behoefte
aan persoonlijke groei.
De trekken/traits/temperament benadering benadrukt
blijvende kenmerken en disposities.
Accent in het onderzoek Counseling en psychotherapie.
5 ONTWIKKELINGSPERSPECTIEF
à Nadruk op veranderingen die ontstaan door nature – nurture interactie
Visie op menselijke natuur Mensen veranderen gedurende hun leven volgens
voorspelbare patronen
Wat bepaald gedrag? De interactie tussen erfelijkheid en omgeving
Accent in het onderzoek Patronen van ontwikkelingsgerelateerde veranderingen en
mogelijke veranderingen
6 SOCIO-CULTURELE PERSPECTIEF
à Sociale invloed en het individu in context staan centraal
Visie op menselijke natuur We zijn sociale dieren, menselijk gedrag moet in zijn context
geïnterpreteerd worden
Wat bepaald gedrag? Culturen, sociale normen en verwachtingen: sociaal leren
Accent in het onderzoek Sociale interactie, socialisatie, cross-culturele verschillen
Psychologie = breed domein met vele specialisaties
à het is de wetenschap van gedrag en geestelijke processen
Psychologie IS
• Psyche = geest / -ologie = een studie gebied
• Letterlijk = studie van de geest
• Omvat interne mentale processen & externe observeerbare gedragingen
• Gebaseerd op objectieve en testbare wetenschappelijke evidentie
Psychologie IS NIET
• Zuiver speculeren over de menselijke aard
• Een samenraapsel van volkswijsheid over mensen waarvan iedereen weet dat het
waar is
• Een pseudowetenschap
= elke poging om fenomenen i/d fysieke wereld verklaren zonder gebruik te maken
van empirische observatie of een andere wetenschappelijke methode
Wat is kritisch nadenken? à Stel een aantal vragen
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
4. Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
5. Worden veel voorkomende denkfouten vermeden?
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
Wat doen psychologen?
à onderverdeeld in 3 categorieën
1. Experimentele psychologen
• Voeren meeste onderzoek uit op het brede terrein van de psychologie uit
• In privébedrijf of overheid
2. Psychologie in het onderwijs
• Geven les aan unif of hoge school
3. Toegepaste psychologen
• Gebruiken kennis vergaard door experimentele psychologen om problemen van
mensen op te lossen
• Arbeid, organisatie, sport, forensisch, school, omgeving, klinisch, counseling,
gerontologie (65+)
, Psycholoog ¹ Psychiater
- Breed studiegebied - Medische specialisatie
- Master in de psychologie - Eerst basisopleiding arts
- Specialisatie in behandeling van
mentale & gedragsproblemen
- Voorschrijven van medicatie
Historische wortels van psychologie
® Ontstaan uit vele (vaak tegenstrijdige) tradities zoals structuralisme, functionalisme,
Gestalt psychologie, behaviorisme en psychoanalyse
Van uit welke perspectieven werken hedendaagse psychologen?
® 6 verschillende perspectieven
® Biologisch, cognitief, behavioristisch, gehele-persoon, ontwikkelings, socio-cultureel
1 BIOLOGISCH PERSPECTIEF
à Gaat terug tot René Descartes (17e eeuw, Frankrijk)
• Stelde dat er scheiding is tussen spirituele geest & fysieke lichaam
• Leidde tot modern biologisch perspectief
= ziet de geest als product van hersenen en voegt zo lichaam en geest weer samen
• Wortels in de medische wetenschappen
• Interesse voor processen in de hersenen à neurowetenschappen
• Variant = evolutionaire psychologie (gebaseerd op Darwin: natuurlijke selectie)
Visie op menselijke natuur We zijn complexe systemen die zowel op erfelijke als op
omgevingsinvloeden reageren
Wat bepaald gedrag? Hersenstructuren (neuronen), biochemie en aangeboren
reacties op externe signalen
Accent in het onderzoek Het zenuwstelsel/ de hersenen en de endocriene systemen,
evolutionaire voordelen of gedragingen
,2 COGNITIEF PERSPECTIEF
à Ontstond op basis van een aantal benaderingen
à Structuralisme (reacties hierop zijn functionalisme & gestaltpsychologie)
Structuralisme
= de basisstructuren van de geest & gedachten ontrafelen
• Wilhelm Wundt
• 1879: 1ste labo voor experimentele psychologie in Leipzig
• Introspectie = iemand kijkt naar zichzelf en beschrijft wat er gaande is
Functionalisme
= psychische processen worden best begrepen in termen van hun adaptieve nut en functie
• William James
• Sluit aan bij Darwin à organismen passen zich aan aan hun omgeving
Gestaltpsychologie
= interesse in hoe we ‘perceptuele gehelen’ opbouwen
• Gestalt is Duits voor geheel of configuratie
• Perceptuele gehelen = gehelen die uw perceptie gaan ondersteunen
Visie op menselijke natuur We zijn informatie verwerkende systemen
Wat bepaald gedrag? Interpretatie van ervaringen door verwerking in de hersenen
Accent in het onderzoek Mentale processen waaronder sensatie, perceptie, leren,
geheugen en taal
3 BEHAVIORISTISCHE PERSPECTIEF
à Vond dat psychologie zich enkel moest bezighouden met observeerbare gebeurtenissen
• Watson (begonnen met angstreacties aanleren door bepaalde associaties)
• Skinner: skinnerbox
• Angst aanleren aan kind met rat, hevig geluid
Visie op menselijke natuur We reageren op onze omgeving volgens de principes van
geconditioneerd leren
Wat bepaald gedrag? Stimulus signalen, verleden van beloningen en straffen
Accent in het onderzoek “Wetten” die onze responsen verbinden aan
stimulusomstandigheden in de omgeving
, 4 GEHELE PERSOON PERSPECTIEF
à ontstaan uit psychoanalyse, omvat nu het modern psychodynamisch en humanistisch
perspectief en trek & temperamentbenaderingen
Psychoanalyse
• Sigmund Freud = grondlegger
• Beschouwt psychische stoornissen in termen van onbewuste conflicten en
onderdrukte herinneringen
• Droomanalyse
= dromen zijn verdrongen verlangens of wensen die je niet kan waarmaken (route
naar onderbewuste)
• Vrije associatie
= door mensen vrijuit en spontaan te laten praten ga je meer te weten komen naar
wat erachter zit
Visie op menselijke natuur We zijn gedreven door onbewuste motieven
Wat bepaald gedrag? Psychodynamische invalshoek benadrukt onbewuste
conflicten.
Humanistische invalshoek benadrukt zelfbeeld en behoefte
aan persoonlijke groei.
De trekken/traits/temperament benadering benadrukt
blijvende kenmerken en disposities.
Accent in het onderzoek Counseling en psychotherapie.
5 ONTWIKKELINGSPERSPECTIEF
à Nadruk op veranderingen die ontstaan door nature – nurture interactie
Visie op menselijke natuur Mensen veranderen gedurende hun leven volgens
voorspelbare patronen
Wat bepaald gedrag? De interactie tussen erfelijkheid en omgeving
Accent in het onderzoek Patronen van ontwikkelingsgerelateerde veranderingen en
mogelijke veranderingen
6 SOCIO-CULTURELE PERSPECTIEF
à Sociale invloed en het individu in context staan centraal
Visie op menselijke natuur We zijn sociale dieren, menselijk gedrag moet in zijn context
geïnterpreteerd worden
Wat bepaald gedrag? Culturen, sociale normen en verwachtingen: sociaal leren
Accent in het onderzoek Sociale interactie, socialisatie, cross-culturele verschillen
