SAMENVATTING STRAFPROCESRECHT EN MENSENRECHTEN
Inhoud
1. Algemeen .......................................................................................................................... 4
2. De strafprocedure (!zie schema)........................................................................................ 4
3. De actoren ......................................................................................................................... 5
OM .................................................................................................................................... 5
Gerechtelijke politie ........................................................................................................... 7
De onderzoeksrechter ....................................................................................................... 7
De dader ........................................................................................................................... 7
Het slachtoffer ................................................................................................................... 9
4. Aanvang van de strafvordering .........................................................................................10
De klacht ..........................................................................................................................10
De aangifte .......................................................................................................................10
De machtiging ..................................................................................................................10
5. Verval van de strafvordering .............................................................................................11
Opheffing van de strafwet .................................................................................................11
Het overlijden van de (rechts)persoon ..............................................................................11
Alternatieve wijzen van geschilbeslechting .......................................................................11
Amnestie ..........................................................................................................................12
Klachtafstand....................................................................................................................12
Verjaring art. 21 ................................................................................................................12
De redelijke termijn ...........................................................................................................14
6. Inleiding tot het opsporingsonderzoek ..............................................................................14
Introductie.........................................................................................................................14
Doel ..................................................................................................................................14
Verhouding met FGP ........................................................................................................15
Kenmerken .......................................................................................................................15
Wisselwerking met onderzoeksrechter .............................................................................16
7. Onderzoekshandelingen 1 – het verhoor ..........................................................................16
1
, Doelstelling (vanuit sociologisch/criminologisch standpunt) ..............................................16
Verschillen categorieën ....................................................................................................16
Rechten tijdens het verhoor ..............................................................................................16
Toegang tot een advocaat ................................................................................................17
Mededeling van de rechten ..............................................................................................17
Wettelijke categorieën ......................................................................................................17
Afstand van bijstand .........................................................................................................18
8. Onderzoekshandelingen 2- de huiszoeking en beslag ......................................................18
De huiszoeking .................................................................................................................18
Beslag ..............................................................................................................................19
BOM (Bijzondere opsporingsmethoden) ...........................................................................19
Andere onderzoekshandelingen .......................................................................................19
9. Einde van het opsporingsonderzoek .................................................................................20
10. Het gerechtelijk onderzoek .............................................................................................20
Inleiding ............................................................................................................................20
De aanvang ......................................................................................................................20
Principes ..........................................................................................................................20
Einde ................................................................................................................................20
Onderzoekshandelingen ...................................................................................................20
Het informaticaonderzoek .................................................................................................21
Toezicht ............................................................................................................................22
11. De voorlopige hechtenis (art. 16, p. 633) ........................................................................23
Inleiding ............................................................................................................................23
Stap 1: de arrestatie .........................................................................................................23
Stap 2: Bevel tot aanhouding (art. 16) ..............................................................................24
Stap 3: de handhaving - controle door de raadkamer .......................................................25
Stap 4: periodieke controle raadkamer .............................................................................25
12. De regeling van de rechtspleging ...................................................................................25
13. Internering ......................................................................................................................26
2
, Wat? .................................................................................................................................26
Doelstelling .......................................................................................................................27
Voorwaarden ....................................................................................................................27
Procedure .........................................................................................................................27
Voorlopige hechtenis (VH) ................................................................................................28
Kamer voor de bescherming van de maatschappij (KBM) ................................................28
Invrijheidsstelling ..............................................................................................................28
Internering in België..........................................................................................................29
14. De vonnisgerechten........................................................................................................29
Taak .................................................................................................................................29
De onafhankelijke en onpartijdige rechter .........................................................................29
De politierechtbank ...........................................................................................................30
De correctionele rechtbank ...............................................................................................30
De jeugdrechtbank ...........................................................................................................31
Het hof van beroep ...........................................................................................................31
Het hof van Assisen..........................................................................................................31
Het Hof van Cassatie ........................................................................................................32
Anderen? ..........................................................................................................................32
15. Procedure ten gronde .....................................................................................................32
Principes ..........................................................................................................................32
Bewijs en behandeling ......................................................................................................33
Verloop van de procedure ................................................................................................35
16. De rechtsmiddelen..........................................................................................................38
Verstek en Verzet .............................................................................................................38
Hoger beroep ...................................................................................................................39
Cassatieberoep ................................................................................................................39
17. Vooruitzichten strafprocesrecht ......................................................................................40
3
, 1. Algemeen
! Elke fase andere principes en rechten. Maximale bescherming enkel in fase ten gronde
1. Feiten
- Feitelijke misdrijven zijn gepleegd, leidt alleen tot procedure bij ontdekking/aangifte
autoriteiten
- Leidt niet altijd tot een strafrechtelijke procedure vb. GAS-boetes = administratieve
afhandeling
2. Fase van het onderzoek
- Politie + Parket => iedereen vermoed onschuldig te zijn
- Verhoor, huiszoekingen, OZ familiale omstandigheden…
3. Fase ten gronde
- Rechter ten gronde oordelen over de schuld/onschuld
4. Strafuitvoering
- Enkel bij effectieve veroordeling
- Vb. ET, maar bij huishoudelijk geweld vaak geen ET
2. De strafprocedure (!zie schema)
STAP 1: Feiten
➔ Verkregen informatie
- Vb. politie stelt via sociale media racisme vast
- Bepaalde instanties zijn verplicht om feiten door te geven vb. Sociale zekerheid, FOD
Financiën, FOD Economie (openbare instellingen)
➔ Klacht: 3 soorten
1. Klacht: wenst geen verdere info
2. Klacht met een verklaring van benadeelde persoon: schade opgelopen → moet
op de hoogte gehouden worden
3. Klacht met burgerlijke partijstelling (klacht BP): kan niet geseponeerd worden,
afdwingen dat iets onderzocht wordt. Ontstaan na de Dutroux-affaire, is NIET
gratis. Voorwaarde: moet schade geleden hebben.
STAP 2: Verkregen info/Klacht = START VAN DE STRAFVORDERING
➔ Opsporingsonderzoek door OM: sepo? Onder toezicht van de min v. Justitie
➔ Gerechtelijk OZ door onderzoeksrechter (direct indien klacht BP): onafhankelijke en
onpartijdige rechter, dwangmaatregelen vb. telefoontap, huiszoekingsbevel. Info komt
steeds terug naar de procureur.
STAP 3: Opsporingsonderzoek OM
➔ Seponering: einde van de strafvordering
➔ Raadkamer: voldoende elementen aanwezig zodat deze persoon veroordeeld zou
kunnen worden? Beslist niet over schuld of onschuld. Indien onderzoeksrechter
tussenkwam, moet het naar de raadkamer! (hoger beroep: KI)
➔ Doorverwijzing naar vonnisgerecht: simpele feiten, vooral verkeersinbreuken.
4
Inhoud
1. Algemeen .......................................................................................................................... 4
2. De strafprocedure (!zie schema)........................................................................................ 4
3. De actoren ......................................................................................................................... 5
OM .................................................................................................................................... 5
Gerechtelijke politie ........................................................................................................... 7
De onderzoeksrechter ....................................................................................................... 7
De dader ........................................................................................................................... 7
Het slachtoffer ................................................................................................................... 9
4. Aanvang van de strafvordering .........................................................................................10
De klacht ..........................................................................................................................10
De aangifte .......................................................................................................................10
De machtiging ..................................................................................................................10
5. Verval van de strafvordering .............................................................................................11
Opheffing van de strafwet .................................................................................................11
Het overlijden van de (rechts)persoon ..............................................................................11
Alternatieve wijzen van geschilbeslechting .......................................................................11
Amnestie ..........................................................................................................................12
Klachtafstand....................................................................................................................12
Verjaring art. 21 ................................................................................................................12
De redelijke termijn ...........................................................................................................14
6. Inleiding tot het opsporingsonderzoek ..............................................................................14
Introductie.........................................................................................................................14
Doel ..................................................................................................................................14
Verhouding met FGP ........................................................................................................15
Kenmerken .......................................................................................................................15
Wisselwerking met onderzoeksrechter .............................................................................16
7. Onderzoekshandelingen 1 – het verhoor ..........................................................................16
1
, Doelstelling (vanuit sociologisch/criminologisch standpunt) ..............................................16
Verschillen categorieën ....................................................................................................16
Rechten tijdens het verhoor ..............................................................................................16
Toegang tot een advocaat ................................................................................................17
Mededeling van de rechten ..............................................................................................17
Wettelijke categorieën ......................................................................................................17
Afstand van bijstand .........................................................................................................18
8. Onderzoekshandelingen 2- de huiszoeking en beslag ......................................................18
De huiszoeking .................................................................................................................18
Beslag ..............................................................................................................................19
BOM (Bijzondere opsporingsmethoden) ...........................................................................19
Andere onderzoekshandelingen .......................................................................................19
9. Einde van het opsporingsonderzoek .................................................................................20
10. Het gerechtelijk onderzoek .............................................................................................20
Inleiding ............................................................................................................................20
De aanvang ......................................................................................................................20
Principes ..........................................................................................................................20
Einde ................................................................................................................................20
Onderzoekshandelingen ...................................................................................................20
Het informaticaonderzoek .................................................................................................21
Toezicht ............................................................................................................................22
11. De voorlopige hechtenis (art. 16, p. 633) ........................................................................23
Inleiding ............................................................................................................................23
Stap 1: de arrestatie .........................................................................................................23
Stap 2: Bevel tot aanhouding (art. 16) ..............................................................................24
Stap 3: de handhaving - controle door de raadkamer .......................................................25
Stap 4: periodieke controle raadkamer .............................................................................25
12. De regeling van de rechtspleging ...................................................................................25
13. Internering ......................................................................................................................26
2
, Wat? .................................................................................................................................26
Doelstelling .......................................................................................................................27
Voorwaarden ....................................................................................................................27
Procedure .........................................................................................................................27
Voorlopige hechtenis (VH) ................................................................................................28
Kamer voor de bescherming van de maatschappij (KBM) ................................................28
Invrijheidsstelling ..............................................................................................................28
Internering in België..........................................................................................................29
14. De vonnisgerechten........................................................................................................29
Taak .................................................................................................................................29
De onafhankelijke en onpartijdige rechter .........................................................................29
De politierechtbank ...........................................................................................................30
De correctionele rechtbank ...............................................................................................30
De jeugdrechtbank ...........................................................................................................31
Het hof van beroep ...........................................................................................................31
Het hof van Assisen..........................................................................................................31
Het Hof van Cassatie ........................................................................................................32
Anderen? ..........................................................................................................................32
15. Procedure ten gronde .....................................................................................................32
Principes ..........................................................................................................................32
Bewijs en behandeling ......................................................................................................33
Verloop van de procedure ................................................................................................35
16. De rechtsmiddelen..........................................................................................................38
Verstek en Verzet .............................................................................................................38
Hoger beroep ...................................................................................................................39
Cassatieberoep ................................................................................................................39
17. Vooruitzichten strafprocesrecht ......................................................................................40
3
, 1. Algemeen
! Elke fase andere principes en rechten. Maximale bescherming enkel in fase ten gronde
1. Feiten
- Feitelijke misdrijven zijn gepleegd, leidt alleen tot procedure bij ontdekking/aangifte
autoriteiten
- Leidt niet altijd tot een strafrechtelijke procedure vb. GAS-boetes = administratieve
afhandeling
2. Fase van het onderzoek
- Politie + Parket => iedereen vermoed onschuldig te zijn
- Verhoor, huiszoekingen, OZ familiale omstandigheden…
3. Fase ten gronde
- Rechter ten gronde oordelen over de schuld/onschuld
4. Strafuitvoering
- Enkel bij effectieve veroordeling
- Vb. ET, maar bij huishoudelijk geweld vaak geen ET
2. De strafprocedure (!zie schema)
STAP 1: Feiten
➔ Verkregen informatie
- Vb. politie stelt via sociale media racisme vast
- Bepaalde instanties zijn verplicht om feiten door te geven vb. Sociale zekerheid, FOD
Financiën, FOD Economie (openbare instellingen)
➔ Klacht: 3 soorten
1. Klacht: wenst geen verdere info
2. Klacht met een verklaring van benadeelde persoon: schade opgelopen → moet
op de hoogte gehouden worden
3. Klacht met burgerlijke partijstelling (klacht BP): kan niet geseponeerd worden,
afdwingen dat iets onderzocht wordt. Ontstaan na de Dutroux-affaire, is NIET
gratis. Voorwaarde: moet schade geleden hebben.
STAP 2: Verkregen info/Klacht = START VAN DE STRAFVORDERING
➔ Opsporingsonderzoek door OM: sepo? Onder toezicht van de min v. Justitie
➔ Gerechtelijk OZ door onderzoeksrechter (direct indien klacht BP): onafhankelijke en
onpartijdige rechter, dwangmaatregelen vb. telefoontap, huiszoekingsbevel. Info komt
steeds terug naar de procureur.
STAP 3: Opsporingsonderzoek OM
➔ Seponering: einde van de strafvordering
➔ Raadkamer: voldoende elementen aanwezig zodat deze persoon veroordeeld zou
kunnen worden? Beslist niet over schuld of onschuld. Indien onderzoeksrechter
tussenkwam, moet het naar de raadkamer! (hoger beroep: KI)
➔ Doorverwijzing naar vonnisgerecht: simpele feiten, vooral verkeersinbreuken.
4
