Forensische psychologie
Hoorcollege 1: introductie lessen geweld preventie
Examen op 17 juni
Groepswerk (8 van de 20 punten)
Doel: buigen op een praktijk relevante vraag en hoe kunnen we die
praktijkvraag samen oplossen, aan de hand van literatuur en dergelijke
De thema’s voor het groepswerk
o Onze vraag: Wat weten we over de com-netwerken (bv 764 groepen)
in België en/ of Nederland? (les 6)
Com-netwerken zijn online groeperingen waarbij jongeren
gepusht worden om zeer gewelddadig gedrag te voeren
(zowel aan anderen als aan zichzelf).
Praktische informatie over het groepswerk
o Groepswerk = korte paper schrijven + campagne/tool
o Minimum 4 en maximum 5 pagina’s, exclusief referenties, Times
new Roman (12pt), 1,5 interlinie
o Paper (in die 5 pagina’s) :
Keuze van het probleem: Wat is de probleemstelling? Wat is
de onderzoeksvraag? (aanpassingen mogen: bv. afbakening
doelgroep)
Theorie en praktijk: Welke criminologische/psychologische
theorieën, concepten en empirische bevindingen zijn
relevant? Waarom? Hoe kunnen deze toegepast worden ter
beantwoording van de probleemstelling?
Aan de hand van literatuur een antwoord hierop vinden
=> gebruik hiervoor recente empirische studies!! Geen
chatgpt!!
Formuleer onderbouwde, praktische aanbevelingen (bv.
interventies/preventie/sensibilisering/…) voor beleid dan wel
praktijk incl. kritische reflectie en formuleer antwoord op de
vraag
VLOCO, OCAD, PZ Antwerpen, .. zit te wachten op jouw
resultaat, dus formuleer aanbevelingen, maar ze
moeten onderbouwd zijn!!
o Ontwerp een (sociale media) campagne/ tool om het bewustzijn te
vergroten
Creatief, maar wel een duidelijk en heldere boodschap
o Hulpmiddelen?
Basis: recente (bij voorkeur max. 5 jaar oud), peer-reviewed
wetenschappelijke bronnen (Web of Science, PsycInfo,
PubMed, Researchgate, …); tip: reviews, meta-analyses, …
Beperking: niet het inhoudelijk en/of schriftelijk uitwerken van
de paper (!)
Mogelijkheden: AI-gestuurde data-analyse van criminele
trends; AI-ondersteunde content creatie, AI-gegenereerde
beleidssimulaties (analyseren en simuleren van gevolgen), …
➔ maar alle stellingen, suggesties, etc. dienen onderbouwd te
zijn (referenties worden gecontroleerd)
, o Beoordeling groepswerk:
Wetenschappelijke analyse
Kritische reflectie
Wetenschappelijke onderbouwing
Kwaliteit communicatie in paper & sociale media campagne
o Deadline: 22/05/2026
Deel 1: forensische psychologie
1.1 wat is forensische psychologie
Wat is forensische psychologie?
In België is de titel van forensische psycholoog nog niet gekend!!
Volgens de American Psychological Association : “Forensische
psychologie is een specialisatie binnen de professionele psychologie die
wordt gekenmerkt door activiteiten die primair bedoeld zijn om
professionele psychologische expertise te bieden binnen het gerechtelijke
en juridische systeem.”
o Forensische psychologie wordt benaderd als een toegepaste vorm
van psychologie, toegepast binnen het justitieel kader (op justitiële
vraagstukken), met als doel om geweld of criminaliteit te voorkomen
en de maatschappij veiliger te maken.
Volgens de BPS’ Division of Forensic Psychology: “Forensische
psychologie is de toepassing van psychologie binnen het rechtssysteem
om veiligere gemeenschappen te creëren en om mensen te helpen wegen
te vinden weg van crimineel gedrag. Forensisch psychologen werken in
uiteenlopende settings, waaronder gevangenissen en
reclasseringsdiensten, ziekenhuizen, beveiligde jeugdinrichtingen en
politiediensten. Zij analyseren en interveniëren bij personen die schadelijk
gedrag vertonen, bieden advies en expertise aan andere professionals en
ontwikkelen en verzorgen trainingen en kennisoverdracht binnen
forensische contexten, met als uiteindelijk doel bij te dragen aan de
ontwikkeling van een veiligere samenleving.”
o De forensische psycholoog kan in verschillende settings te werk
gesteld worden. Bv forensische psychologen die werken bij de
politie, gevangeniswezen, ..
Hun opdracht is heel expliciet: bescherming van de
maatschappij!!
Volgens de VVKP (de Vlaamse vereniging van klinische
psychologen): “Forensische psychologie verwijst naar de professionele
praktijk van iedere klinisch psycholoog die wetenschappelijke, technische
en/of gespecialiseerde psychologische kennis toepast op (1) justitiële
vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en juridische
probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot
grensoverschrijdend gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige
hulpverlening). De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is
in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische
psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers/slachtoffers.”
, o Houdt zich bezig met enerzijds justitiële vraagstukken: bv
risicotaxatie
Je hebt contractuele of administratieve vragen: bv inschatten
wat de schade is en hoe blijvend is die schade. Dat is aan de
hand van regels en wetten.
Ook vragen rond scheidingsproblematieken =>
bemiddelingscontext
o Je hebt ook de niet-justitiële vragen: problemen die niet tot justitie
raken
Niet ieder slachtoffer gaat naar de politie, niet elke pleger van
geweld komt in een FPC of andere dienst terecht. Je hebt ook
dat preventieve luik.
Je hebt ook plegers die vrijwillig naar de hulpverlening
stappen om zichzelf te helpen
o Het kan heel breed zijn
We hebben heel vaak de justitiële opdrachtgever, maar niet
noodzakelijk
o Hun opdracht is om te vermijden dat er crimineel gedrag zal
plaatsvinden (minder recidive) => ze doen dit door in te zetten op
diagnostiek en gepaste behandeling => zowel bij slachtoffer als
plegers
1.2 diverse termen
Diverse termen binnen de forensische psychologie (in boeken, in de literatuur,
soms in de praktijk, ..) en daar zijn allemaal specialisaties in verwerkt
Veel verschillende specialisaties mogelijk.
legal psychology: rechtspsychologie bv valse getuigenissen
prison psychology: werken met gedetineerden en welke impact heeft een
gevangeniscontext op gedetineerden
politie psychologie: is in Nederland al heel sterk uitgewerkt. In België
vooral de vraag: hoe kan psycholoog binnen de politie de trauma van een
politieagent oplossen, maar in Nederland wordt de psychologie echt
ingezet binnen casussen
school forensic psychologic: crimineel gedrag op school
De forensische psychologie dekt heel dat veld. In België ligt de focus in
beleidsplannen heel hard op FPC’s en internering, terwijl een psycholoog in
diverse sectoren wordt ingezet. Dus we hebben daar een beperkte kijk op en er
bestaan veel misvattingen op.
, 1.3 de ontwikkeling van forensische psychologie
De forensische psychologie is een discipline die zich door de eeuwen heen heeft
ontwikkeld. Het is niet ontstaan van dag tot dag.
De ontwikkeling van forensische psychologie van in het oude Griekenland & India
tot 1917
Het begint in het oude Griekenland en India => in hun contexten waren er
vragen zoals ‘deze persoon heeft zware feiten gepleegd, maar kan die
mentaal gezien de verantwoordelijkheid opnemen? (de eerste noties van
ontoerekeningsvatbaarheid werd daar gelegd)
o Daar erkende men al dat niet iedereen vanwege een mentale
toestand kan inschatten wat juist of fout gedrag is. Men erkende dat
niet iedereen kan inschatten wat de gevolgen zijn van zijn gedrag,
en dat niet iedereen met mentale problemen de intentie heeft om
anderen schade toe te brengen.
Dat zijn vragen waar we tot de dag van vandaag mee
worstelen
19 eeuw: gaandeweg zijn er meer en meer casussen waar het in eerste
de
instantie gaat over de vraag van ontoerekeningsvatbaarheid => de
psychische toestand was heel belangrijk
o Er zijn veel zaken voorgekomen die impact hadden op de wetten van
ontoerekeningsvatbaarheid en internering
o Vb casus James Hadfield: hij liep als soldaat een ernstige
hoofdwonde op en dat leidde tot ernstige wanen en paranoia. Hij
was ervan overtuigd dat Jezus terug ging komen als hij zichzelf van
kant ging maken, en om dat te kunnen doen, moest hij de koning
doden (dat was zijn redenering). Hij heeft die poging gedaan, hij is
gevat geweest, maar niet gedood geweest.
In die tijd keek men naar mensen die ‘insane’ waren: het
waren mensen die geen contact hadden met de realiteit, waar
je geen gesprek mee kon voeren. Maar met James kon je wel
een gesprek voeren, die had een zekere realiteitszin.
Dus men begon na te denken dat het anders moest. Men
erkende dat er een mentale problematiek aanwezig was bij de
man, maar als je insane verklaard werden, dan was de
realiteit dat je vrij snel naar huis kon want er waren geen
FPC’s op dat moment.
Hij werd dus niet schuldig wegens krankzinnigheid bevonden
omdat de wet toen voorschreef dat hij dan vrijgelaten moest
worden. Naar aanleiding van deze casus heeft men de wet
aangepast.
Hoorcollege 1: introductie lessen geweld preventie
Examen op 17 juni
Groepswerk (8 van de 20 punten)
Doel: buigen op een praktijk relevante vraag en hoe kunnen we die
praktijkvraag samen oplossen, aan de hand van literatuur en dergelijke
De thema’s voor het groepswerk
o Onze vraag: Wat weten we over de com-netwerken (bv 764 groepen)
in België en/ of Nederland? (les 6)
Com-netwerken zijn online groeperingen waarbij jongeren
gepusht worden om zeer gewelddadig gedrag te voeren
(zowel aan anderen als aan zichzelf).
Praktische informatie over het groepswerk
o Groepswerk = korte paper schrijven + campagne/tool
o Minimum 4 en maximum 5 pagina’s, exclusief referenties, Times
new Roman (12pt), 1,5 interlinie
o Paper (in die 5 pagina’s) :
Keuze van het probleem: Wat is de probleemstelling? Wat is
de onderzoeksvraag? (aanpassingen mogen: bv. afbakening
doelgroep)
Theorie en praktijk: Welke criminologische/psychologische
theorieën, concepten en empirische bevindingen zijn
relevant? Waarom? Hoe kunnen deze toegepast worden ter
beantwoording van de probleemstelling?
Aan de hand van literatuur een antwoord hierop vinden
=> gebruik hiervoor recente empirische studies!! Geen
chatgpt!!
Formuleer onderbouwde, praktische aanbevelingen (bv.
interventies/preventie/sensibilisering/…) voor beleid dan wel
praktijk incl. kritische reflectie en formuleer antwoord op de
vraag
VLOCO, OCAD, PZ Antwerpen, .. zit te wachten op jouw
resultaat, dus formuleer aanbevelingen, maar ze
moeten onderbouwd zijn!!
o Ontwerp een (sociale media) campagne/ tool om het bewustzijn te
vergroten
Creatief, maar wel een duidelijk en heldere boodschap
o Hulpmiddelen?
Basis: recente (bij voorkeur max. 5 jaar oud), peer-reviewed
wetenschappelijke bronnen (Web of Science, PsycInfo,
PubMed, Researchgate, …); tip: reviews, meta-analyses, …
Beperking: niet het inhoudelijk en/of schriftelijk uitwerken van
de paper (!)
Mogelijkheden: AI-gestuurde data-analyse van criminele
trends; AI-ondersteunde content creatie, AI-gegenereerde
beleidssimulaties (analyseren en simuleren van gevolgen), …
➔ maar alle stellingen, suggesties, etc. dienen onderbouwd te
zijn (referenties worden gecontroleerd)
, o Beoordeling groepswerk:
Wetenschappelijke analyse
Kritische reflectie
Wetenschappelijke onderbouwing
Kwaliteit communicatie in paper & sociale media campagne
o Deadline: 22/05/2026
Deel 1: forensische psychologie
1.1 wat is forensische psychologie
Wat is forensische psychologie?
In België is de titel van forensische psycholoog nog niet gekend!!
Volgens de American Psychological Association : “Forensische
psychologie is een specialisatie binnen de professionele psychologie die
wordt gekenmerkt door activiteiten die primair bedoeld zijn om
professionele psychologische expertise te bieden binnen het gerechtelijke
en juridische systeem.”
o Forensische psychologie wordt benaderd als een toegepaste vorm
van psychologie, toegepast binnen het justitieel kader (op justitiële
vraagstukken), met als doel om geweld of criminaliteit te voorkomen
en de maatschappij veiliger te maken.
Volgens de BPS’ Division of Forensic Psychology: “Forensische
psychologie is de toepassing van psychologie binnen het rechtssysteem
om veiligere gemeenschappen te creëren en om mensen te helpen wegen
te vinden weg van crimineel gedrag. Forensisch psychologen werken in
uiteenlopende settings, waaronder gevangenissen en
reclasseringsdiensten, ziekenhuizen, beveiligde jeugdinrichtingen en
politiediensten. Zij analyseren en interveniëren bij personen die schadelijk
gedrag vertonen, bieden advies en expertise aan andere professionals en
ontwikkelen en verzorgen trainingen en kennisoverdracht binnen
forensische contexten, met als uiteindelijk doel bij te dragen aan de
ontwikkeling van een veiligere samenleving.”
o De forensische psycholoog kan in verschillende settings te werk
gesteld worden. Bv forensische psychologen die werken bij de
politie, gevangeniswezen, ..
Hun opdracht is heel expliciet: bescherming van de
maatschappij!!
Volgens de VVKP (de Vlaamse vereniging van klinische
psychologen): “Forensische psychologie verwijst naar de professionele
praktijk van iedere klinisch psycholoog die wetenschappelijke, technische
en/of gespecialiseerde psychologische kennis toepast op (1) justitiële
vragen met betrekking tot contractuele, administratieve en juridische
probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot
grensoverschrijdend gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige
hulpverlening). De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is
in preventie van crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische
psychodiagnostiek en/of de behandeling van plegers/slachtoffers.”
, o Houdt zich bezig met enerzijds justitiële vraagstukken: bv
risicotaxatie
Je hebt contractuele of administratieve vragen: bv inschatten
wat de schade is en hoe blijvend is die schade. Dat is aan de
hand van regels en wetten.
Ook vragen rond scheidingsproblematieken =>
bemiddelingscontext
o Je hebt ook de niet-justitiële vragen: problemen die niet tot justitie
raken
Niet ieder slachtoffer gaat naar de politie, niet elke pleger van
geweld komt in een FPC of andere dienst terecht. Je hebt ook
dat preventieve luik.
Je hebt ook plegers die vrijwillig naar de hulpverlening
stappen om zichzelf te helpen
o Het kan heel breed zijn
We hebben heel vaak de justitiële opdrachtgever, maar niet
noodzakelijk
o Hun opdracht is om te vermijden dat er crimineel gedrag zal
plaatsvinden (minder recidive) => ze doen dit door in te zetten op
diagnostiek en gepaste behandeling => zowel bij slachtoffer als
plegers
1.2 diverse termen
Diverse termen binnen de forensische psychologie (in boeken, in de literatuur,
soms in de praktijk, ..) en daar zijn allemaal specialisaties in verwerkt
Veel verschillende specialisaties mogelijk.
legal psychology: rechtspsychologie bv valse getuigenissen
prison psychology: werken met gedetineerden en welke impact heeft een
gevangeniscontext op gedetineerden
politie psychologie: is in Nederland al heel sterk uitgewerkt. In België
vooral de vraag: hoe kan psycholoog binnen de politie de trauma van een
politieagent oplossen, maar in Nederland wordt de psychologie echt
ingezet binnen casussen
school forensic psychologic: crimineel gedrag op school
De forensische psychologie dekt heel dat veld. In België ligt de focus in
beleidsplannen heel hard op FPC’s en internering, terwijl een psycholoog in
diverse sectoren wordt ingezet. Dus we hebben daar een beperkte kijk op en er
bestaan veel misvattingen op.
, 1.3 de ontwikkeling van forensische psychologie
De forensische psychologie is een discipline die zich door de eeuwen heen heeft
ontwikkeld. Het is niet ontstaan van dag tot dag.
De ontwikkeling van forensische psychologie van in het oude Griekenland & India
tot 1917
Het begint in het oude Griekenland en India => in hun contexten waren er
vragen zoals ‘deze persoon heeft zware feiten gepleegd, maar kan die
mentaal gezien de verantwoordelijkheid opnemen? (de eerste noties van
ontoerekeningsvatbaarheid werd daar gelegd)
o Daar erkende men al dat niet iedereen vanwege een mentale
toestand kan inschatten wat juist of fout gedrag is. Men erkende dat
niet iedereen kan inschatten wat de gevolgen zijn van zijn gedrag,
en dat niet iedereen met mentale problemen de intentie heeft om
anderen schade toe te brengen.
Dat zijn vragen waar we tot de dag van vandaag mee
worstelen
19 eeuw: gaandeweg zijn er meer en meer casussen waar het in eerste
de
instantie gaat over de vraag van ontoerekeningsvatbaarheid => de
psychische toestand was heel belangrijk
o Er zijn veel zaken voorgekomen die impact hadden op de wetten van
ontoerekeningsvatbaarheid en internering
o Vb casus James Hadfield: hij liep als soldaat een ernstige
hoofdwonde op en dat leidde tot ernstige wanen en paranoia. Hij
was ervan overtuigd dat Jezus terug ging komen als hij zichzelf van
kant ging maken, en om dat te kunnen doen, moest hij de koning
doden (dat was zijn redenering). Hij heeft die poging gedaan, hij is
gevat geweest, maar niet gedood geweest.
In die tijd keek men naar mensen die ‘insane’ waren: het
waren mensen die geen contact hadden met de realiteit, waar
je geen gesprek mee kon voeren. Maar met James kon je wel
een gesprek voeren, die had een zekere realiteitszin.
Dus men begon na te denken dat het anders moest. Men
erkende dat er een mentale problematiek aanwezig was bij de
man, maar als je insane verklaard werden, dan was de
realiteit dat je vrij snel naar huis kon want er waren geen
FPC’s op dat moment.
Hij werd dus niet schuldig wegens krankzinnigheid bevonden
omdat de wet toen voorschreef dat hij dan vrijgelaten moest
worden. Naar aanleiding van deze casus heeft men de wet
aangepast.
