Samenvatting Welzijn & Criminologie
WELZIJN & CRIMINOLOGIE
INLEIDING
Doorheen deze lessen zal er duidelijk gemaakt worden dat welzijn en criminaliteit heel nauw met elkaar
verbonden zijn (ook al moet je heel nauw door alle informatie kijken)
Criminaliteit is geen opzichzelfstaand fenomeen, het is niet zo dat de vormen van criminaliteit zich
afspelen in een maatschappelijk vacuüm (criminaliteit is een veruiterlijking van een onvolmaakte
samenleving)
Daarom belangrijk om ruimere maatschappelijke context te begrijpen
→ Daarnaast zijn sommige strafrechtelijke interventies/reacties welzijnsbevordering, daartegenover
kunnen sommige vormen van welzijnswerk ook een zeer expliciet controlerend element bevatten
+ welzijnswerk organisaties hebben doorheen de geschiedenis een belangrijke taak toegedeeld gekregen,
die inhoud dat ook de sociale organisaties een rol toebedeeld krijgen om mensen die maatschappelijk
kwetsbaar zijn ook daar op inspelen
Het woord welzijn kan verschillende betekenissen hebben, als
we spreken over welzijn spreken we over:
- fysiek welzijn: afwezigheid van ziekte en de
aanwezigheid van kracht
- Mentaal welzijn: emotionele status van een
person
- Sociaal welzijn: kwaliteit van sociale relaties en
verbondenheid met andere mensen
- Economisch welzijn (welvaart financiële materiele aspecten werkgelegenheid toegang tot
basis behoeften en economische stabiliteit
- Maatschappelijk welzijn: gelijke kansen en toegankelijkheid van sociale voorzieningen
- Milieu welzijn de impact van menselijke gezondheid en milieu bescherming
= welzijn heeft een veel ruimere betekenis dan die in andere talen en heeft verschillende interpretaties
→ Ook materiele aspecten spelen een rol binnen welzijnszorg
Welzijnszorg kent een brede formulering wat maakt dat de zorg zeer uiteenlopend kan zijn
→ Antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu
❖ Noodsituatie: een breuk tussen iemands noden en hun capaciteiten / vermogen
❖ Omgeving: gezin en familie, lokale netwerk, private voorziening of overheid
❖ Breuk: variabel doorheen de tijd, volgens sociale klasse, cultuur,… m.a.w. er bestaan
meerdere en veranderlijke definities van ‘noden’ en ‘welzijn’ (bijv. kinderopvang)
= Alle diensten en voorzieningen die mensen met noden/problemen hulp aanbieden om een optimaal
welzijn van het individu te bekomen
→ Welzijnswerk varieert in de mate waarin het wel of niet georganiseerd is en heeft een
correctionaliserende functie in de maatschappij
1
,Samenvatting Welzijn & Criminologie
Aangezien dat criminaliteit wordt gezien als een maatschappelijk / sociaal probleem is het niet alleen
recht op de dader maar ook de maatschappij
→ het brengt schade toe aan gemeenschappen en aan de slachtoffers & naastbestaande
Als er een feit wordt gepleegd (verschillende gradaties) kan de veiligheid in vraag worden gesteld
Niet alleen een op een relatie met slachtoffer maar heeft ook economische kosten (politie
jutsitie..)
Maatschappelijke ongelijkheid kan criminogeen zijn
→ Geen richtlijnen causaal verband (als je welzijn verhoogt stop criminaliteit niet)
→ kansen verbeteren en kansen versterken (die legitieme middelen geven kan wel invloed hebben)
De strafrechtbedeling en de reactie veroorzaakt op zichzelf ook onwelzijn (paints of imprisonment) →
stigmatisering en die impact van de maatschappij op bepaalde feiten
= Maatschappelijke reactie en stigmatisering: overmatige nadruk op strafrechtelijke oplossingen en
gebrek aan rehabilitatiemogelijkheden kunnen bijdragen aan een vicieuze cirkel van criminaliteit
MAATSCHAPPELIJKE RELEVANTIE
Welzijn is relevant in de optiek van sociale criminaliteist preventie: het gaat over allerlei verschillende
vormen van preventie initiatief die gericht zijn niet op behandelen of bestraffen maar die op de kern
oorzaken willen inspreken
- buurtwerk
- onderwijs
- werkeloosheid aanpak
- staatsboekwerk
= gaat werken vanuit sociale preventie die niet gefocust zijn op de “crime fighting” maar als je op een
andere manier kijkt om die welzijn bevorderende omgeving gaat zorgen voor het minder plegen van
feiten
→ Andere zaken die criminaliteit gaan voorkomen die te maken hebben van welzijn zonder te
spreken over criminaliteit
+ welzijn kijkend vanuit forensisch welzijnswerk in het kader van strafrecht kent verschillende vormen van
welzijn bij mensen die te maken hebben met het strafrechtsysteem
vb. slachtoffer onthaal
→ Ook algemene organisaties zoals de VDAB hebben een aparte werking en kunnen zich richten op
mensen die uit de gevangenis komen
▪ HV: GGZ, verslavingszorg, OCMW…
▪ DV: VDAB, sport…
→ Categoriaal (= specifiek voor daders/slachtoffers)
Bijv. justitiehuizen, psychosociale diensten gevangenis, teams hulpverlening aan seksuele delinquenten,
forensische psychiatrische centra
2
,Samenvatting Welzijn & Criminologie
DE VERZORGINGSSTAAT
De verzorgingsstaat gaat zich baseren op hoe we ons gaan organiseren als maatschappij en hoe de staat
zich gaan organiseren
Verzorgingsstaat is niet te verwarren met de welvaartsstaat: de welvaartsstaat legt de nadruk op
de economische groei en aspecten van de economie
+ gaat erover dat de staat actief ingrijpen op de economie om de levenstandaard van bevolking te
gaan verhogen/waarborgen van de maatschappij (stimuleren van werkgelegenheid)
En verzorgingsstaat gaat de nadruk leggen op zorgen voor allerlei vormen van zorg en sociale
voorzieningen
→ Een sociaal vangnet waarbij de staat actief betrokken is bij het waarborgen van heel wat
basisbehoeften en dat de staat betrokken wordt bij verminderen van sociale ongelijkheid in maatschappij
en het waarborgen van het collectieve sociale welzijn van de burgers.
+ gezondheidszorg: een maatschappij vorm waar de staat een zeer belangrijke rol heeft in het garanderen
van welzijn van de burgers
→ maatschappelijk het sociaal leven van burger gaat opstellen en niet enkel bewaken van de burgerlijke
noties = ruimere functie opnemen
o Middelen herverdelen
o Staat krijgt extra betrekkingen in de organisatie van het onderwijs en zorg
o Actievere vorm geven
= idee is dat er gekomen doordat er een maatschappij vorm ontstaat in een specifiek economische
context met een beschermingsmechanisme op de vrije markt
→ economische systeem waar markt alles bepalend is (vraag en aanbod) prijzen worden
bepaald door de markt en de beschikbaarheid van goederen en diensten wordt puur
bepaald door vraag en aanbod
→in de pure vorm bestaat niet (idee dat de overheid zich bemoeit in alles en dat bedrijven eigen
beslissingen nemen)
= om dit tegen te gaan installeert de staat een vang net om ervoor te zorgen dat wie niet mee kan met die
vorm van papistisch systeem niet uit de bood valt
+ decomodificatie: koopbaar maken van alles
→ Overheid tussenkomst die erop gericht is dat er minder markt afhankelijkheid is
→ Collectivistisch stelsel economisch stelstel die er van uit gaat dat alle productie middelen van
iedereen is (communistisch idee) (verzorging staat, staat tussen collectieve en vrije markt)
→ Solidariteit: tussen mensen en arm en rijk, tussen generaties, tussen gezond en ziek
= een pot samenleggen als maatschappij zonder return te verwachten maar wel een vang net die je
kan verwachten zodra je er nood aan zou hebben
3
, Samenvatting Welzijn & Criminologie
ORIGINE VAN DE VERZORINGSTAAT
Voor dat er spaken was van een verzorging staat organiseerde de maatschappij zich op een volledig
andere manieren:
- Verticale vormen van zorg arrangementen: een patroon (feodaal) waar het patroon van boven
naar onder de zorg voorziet voor de onderdanen en zorg voor wie dat er in die feodale
structuur zat
- caritas andere vorm van liefdadigheid (kerkelijke die ook verticaal is omdat mensen dan niet
vanuit maatschappij solidariteit systeem zat maar een eenduidig zuiligheid zit
(liefdadigheid voor armen → geen samenhorigheid voor arme mensen maar ik ga dit doen als
vorm van liefdadigheid)
→ Overgang van verticaal naar horizontaal vorm van zorg vanaf de 16de eeuw
Met horizontale zorg komt de zorg meer te staan onder hoede van de overheid (vb. 16de -eeuwse steden
komen er ander vormen van liefdadigheid en zorg aanbod gaat zich uitbreiden naar verschillende lagen
van bevolking (minder liefdadigheid)
Caritas is meer gericht op moraliserend en mensen verbeteren (enkel voor de verbeterbare was de
invloed hoog)
→ Verandering komt er door de industriële revolutie & de centrale notie van die verandering is solidariteit
term op zichzelf is later gekomen 19de eeuw en wordt gebruikt om wederzijdse schuld binnen
groep te gaan beschrijven (term oorspronkelijk juridisch = gezamenlijk contract bij ambtenaren
maar concept is snel uit juridische sfeer gekomen)
= verandering is te verklaren aan de had van de shift in de
sociale banden, dit gebeurt door de veranderende markt
(verhuizen naar steden dus zorg op families gaat verzwakken)
→ arbeidsmarkt veranderd dus gevoel van samenhorigheid
snel aanpassen
solidariteit= een wederkerige relaties (beide richtingen) en wordt geassocieerd met een lijn een sociale
cohesie we geven en kunnen terugvallen op een soort van vangnet
=Die verandering van verticaal naar horizontale solidariteit: Durkheim wordt veel aangehaald en zegt dat
de transitie een transitie is van mechanische naar organische organisatie en onderheid twee soorten
samenlevingen
1. Mechanische solidariteit bestaat in de archaïsme en pre-moderne met veel structuur, normen en
waarden & met vergelijkbare jobs en risico
+ individu is zeer afhankelijk van de groep en zeer sterk collectief bewustzijn (mechaniek) de
= meeste families die in die periode leven zijn zelfvoorzienend en delen een deel van inkomen aan
hogere stand in ruil voor bescherming
4
WELZIJN & CRIMINOLOGIE
INLEIDING
Doorheen deze lessen zal er duidelijk gemaakt worden dat welzijn en criminaliteit heel nauw met elkaar
verbonden zijn (ook al moet je heel nauw door alle informatie kijken)
Criminaliteit is geen opzichzelfstaand fenomeen, het is niet zo dat de vormen van criminaliteit zich
afspelen in een maatschappelijk vacuüm (criminaliteit is een veruiterlijking van een onvolmaakte
samenleving)
Daarom belangrijk om ruimere maatschappelijke context te begrijpen
→ Daarnaast zijn sommige strafrechtelijke interventies/reacties welzijnsbevordering, daartegenover
kunnen sommige vormen van welzijnswerk ook een zeer expliciet controlerend element bevatten
+ welzijnswerk organisaties hebben doorheen de geschiedenis een belangrijke taak toegedeeld gekregen,
die inhoud dat ook de sociale organisaties een rol toebedeeld krijgen om mensen die maatschappelijk
kwetsbaar zijn ook daar op inspelen
Het woord welzijn kan verschillende betekenissen hebben, als
we spreken over welzijn spreken we over:
- fysiek welzijn: afwezigheid van ziekte en de
aanwezigheid van kracht
- Mentaal welzijn: emotionele status van een
person
- Sociaal welzijn: kwaliteit van sociale relaties en
verbondenheid met andere mensen
- Economisch welzijn (welvaart financiële materiele aspecten werkgelegenheid toegang tot
basis behoeften en economische stabiliteit
- Maatschappelijk welzijn: gelijke kansen en toegankelijkheid van sociale voorzieningen
- Milieu welzijn de impact van menselijke gezondheid en milieu bescherming
= welzijn heeft een veel ruimere betekenis dan die in andere talen en heeft verschillende interpretaties
→ Ook materiele aspecten spelen een rol binnen welzijnszorg
Welzijnszorg kent een brede formulering wat maakt dat de zorg zeer uiteenlopend kan zijn
→ Antwoord van de omgeving op de noodsituatie van een individu
❖ Noodsituatie: een breuk tussen iemands noden en hun capaciteiten / vermogen
❖ Omgeving: gezin en familie, lokale netwerk, private voorziening of overheid
❖ Breuk: variabel doorheen de tijd, volgens sociale klasse, cultuur,… m.a.w. er bestaan
meerdere en veranderlijke definities van ‘noden’ en ‘welzijn’ (bijv. kinderopvang)
= Alle diensten en voorzieningen die mensen met noden/problemen hulp aanbieden om een optimaal
welzijn van het individu te bekomen
→ Welzijnswerk varieert in de mate waarin het wel of niet georganiseerd is en heeft een
correctionaliserende functie in de maatschappij
1
,Samenvatting Welzijn & Criminologie
Aangezien dat criminaliteit wordt gezien als een maatschappelijk / sociaal probleem is het niet alleen
recht op de dader maar ook de maatschappij
→ het brengt schade toe aan gemeenschappen en aan de slachtoffers & naastbestaande
Als er een feit wordt gepleegd (verschillende gradaties) kan de veiligheid in vraag worden gesteld
Niet alleen een op een relatie met slachtoffer maar heeft ook economische kosten (politie
jutsitie..)
Maatschappelijke ongelijkheid kan criminogeen zijn
→ Geen richtlijnen causaal verband (als je welzijn verhoogt stop criminaliteit niet)
→ kansen verbeteren en kansen versterken (die legitieme middelen geven kan wel invloed hebben)
De strafrechtbedeling en de reactie veroorzaakt op zichzelf ook onwelzijn (paints of imprisonment) →
stigmatisering en die impact van de maatschappij op bepaalde feiten
= Maatschappelijke reactie en stigmatisering: overmatige nadruk op strafrechtelijke oplossingen en
gebrek aan rehabilitatiemogelijkheden kunnen bijdragen aan een vicieuze cirkel van criminaliteit
MAATSCHAPPELIJKE RELEVANTIE
Welzijn is relevant in de optiek van sociale criminaliteist preventie: het gaat over allerlei verschillende
vormen van preventie initiatief die gericht zijn niet op behandelen of bestraffen maar die op de kern
oorzaken willen inspreken
- buurtwerk
- onderwijs
- werkeloosheid aanpak
- staatsboekwerk
= gaat werken vanuit sociale preventie die niet gefocust zijn op de “crime fighting” maar als je op een
andere manier kijkt om die welzijn bevorderende omgeving gaat zorgen voor het minder plegen van
feiten
→ Andere zaken die criminaliteit gaan voorkomen die te maken hebben van welzijn zonder te
spreken over criminaliteit
+ welzijn kijkend vanuit forensisch welzijnswerk in het kader van strafrecht kent verschillende vormen van
welzijn bij mensen die te maken hebben met het strafrechtsysteem
vb. slachtoffer onthaal
→ Ook algemene organisaties zoals de VDAB hebben een aparte werking en kunnen zich richten op
mensen die uit de gevangenis komen
▪ HV: GGZ, verslavingszorg, OCMW…
▪ DV: VDAB, sport…
→ Categoriaal (= specifiek voor daders/slachtoffers)
Bijv. justitiehuizen, psychosociale diensten gevangenis, teams hulpverlening aan seksuele delinquenten,
forensische psychiatrische centra
2
,Samenvatting Welzijn & Criminologie
DE VERZORGINGSSTAAT
De verzorgingsstaat gaat zich baseren op hoe we ons gaan organiseren als maatschappij en hoe de staat
zich gaan organiseren
Verzorgingsstaat is niet te verwarren met de welvaartsstaat: de welvaartsstaat legt de nadruk op
de economische groei en aspecten van de economie
+ gaat erover dat de staat actief ingrijpen op de economie om de levenstandaard van bevolking te
gaan verhogen/waarborgen van de maatschappij (stimuleren van werkgelegenheid)
En verzorgingsstaat gaat de nadruk leggen op zorgen voor allerlei vormen van zorg en sociale
voorzieningen
→ Een sociaal vangnet waarbij de staat actief betrokken is bij het waarborgen van heel wat
basisbehoeften en dat de staat betrokken wordt bij verminderen van sociale ongelijkheid in maatschappij
en het waarborgen van het collectieve sociale welzijn van de burgers.
+ gezondheidszorg: een maatschappij vorm waar de staat een zeer belangrijke rol heeft in het garanderen
van welzijn van de burgers
→ maatschappelijk het sociaal leven van burger gaat opstellen en niet enkel bewaken van de burgerlijke
noties = ruimere functie opnemen
o Middelen herverdelen
o Staat krijgt extra betrekkingen in de organisatie van het onderwijs en zorg
o Actievere vorm geven
= idee is dat er gekomen doordat er een maatschappij vorm ontstaat in een specifiek economische
context met een beschermingsmechanisme op de vrije markt
→ economische systeem waar markt alles bepalend is (vraag en aanbod) prijzen worden
bepaald door de markt en de beschikbaarheid van goederen en diensten wordt puur
bepaald door vraag en aanbod
→in de pure vorm bestaat niet (idee dat de overheid zich bemoeit in alles en dat bedrijven eigen
beslissingen nemen)
= om dit tegen te gaan installeert de staat een vang net om ervoor te zorgen dat wie niet mee kan met die
vorm van papistisch systeem niet uit de bood valt
+ decomodificatie: koopbaar maken van alles
→ Overheid tussenkomst die erop gericht is dat er minder markt afhankelijkheid is
→ Collectivistisch stelsel economisch stelstel die er van uit gaat dat alle productie middelen van
iedereen is (communistisch idee) (verzorging staat, staat tussen collectieve en vrije markt)
→ Solidariteit: tussen mensen en arm en rijk, tussen generaties, tussen gezond en ziek
= een pot samenleggen als maatschappij zonder return te verwachten maar wel een vang net die je
kan verwachten zodra je er nood aan zou hebben
3
, Samenvatting Welzijn & Criminologie
ORIGINE VAN DE VERZORINGSTAAT
Voor dat er spaken was van een verzorging staat organiseerde de maatschappij zich op een volledig
andere manieren:
- Verticale vormen van zorg arrangementen: een patroon (feodaal) waar het patroon van boven
naar onder de zorg voorziet voor de onderdanen en zorg voor wie dat er in die feodale
structuur zat
- caritas andere vorm van liefdadigheid (kerkelijke die ook verticaal is omdat mensen dan niet
vanuit maatschappij solidariteit systeem zat maar een eenduidig zuiligheid zit
(liefdadigheid voor armen → geen samenhorigheid voor arme mensen maar ik ga dit doen als
vorm van liefdadigheid)
→ Overgang van verticaal naar horizontaal vorm van zorg vanaf de 16de eeuw
Met horizontale zorg komt de zorg meer te staan onder hoede van de overheid (vb. 16de -eeuwse steden
komen er ander vormen van liefdadigheid en zorg aanbod gaat zich uitbreiden naar verschillende lagen
van bevolking (minder liefdadigheid)
Caritas is meer gericht op moraliserend en mensen verbeteren (enkel voor de verbeterbare was de
invloed hoog)
→ Verandering komt er door de industriële revolutie & de centrale notie van die verandering is solidariteit
term op zichzelf is later gekomen 19de eeuw en wordt gebruikt om wederzijdse schuld binnen
groep te gaan beschrijven (term oorspronkelijk juridisch = gezamenlijk contract bij ambtenaren
maar concept is snel uit juridische sfeer gekomen)
= verandering is te verklaren aan de had van de shift in de
sociale banden, dit gebeurt door de veranderende markt
(verhuizen naar steden dus zorg op families gaat verzwakken)
→ arbeidsmarkt veranderd dus gevoel van samenhorigheid
snel aanpassen
solidariteit= een wederkerige relaties (beide richtingen) en wordt geassocieerd met een lijn een sociale
cohesie we geven en kunnen terugvallen op een soort van vangnet
=Die verandering van verticaal naar horizontale solidariteit: Durkheim wordt veel aangehaald en zegt dat
de transitie een transitie is van mechanische naar organische organisatie en onderheid twee soorten
samenlevingen
1. Mechanische solidariteit bestaat in de archaïsme en pre-moderne met veel structuur, normen en
waarden & met vergelijkbare jobs en risico
+ individu is zeer afhankelijk van de groep en zeer sterk collectief bewustzijn (mechaniek) de
= meeste families die in die periode leven zijn zelfvoorzienend en delen een deel van inkomen aan
hogere stand in ruil voor bescherming
4
