2026 Forensisch
welzijnswerk
Prof. Olga Petintseva en Mattias
De Backer
Beau Ramon
,INHOUDSOPGAVE
Forensisch welzijnswerk (= FWW) ......................................................................................................3
1.2 de notie forensische welzijnswerk ............................................................................................5
1.3 welzijn en strafrecht: een paar apart .........................................................................................6
2. geschiedenis als achteruitspiegel in het heden ...............................................................................9
2.1 ontwikkeling private reclassering ..............................................................................................9
2.2 samenvattend ....................................................................................................................... 18
3. ontwikkeling van de overheidsreclassering ................................................................................... 20
3.1 historiek ............................................................................................................................... 20
3.2 overheidsreclassering na woi ................................................................................................. 21
3.3 justitiehuizen ........................................................................................................................ 23
4. bijzondere vraagstukken: datafication en ai in fww ........................................................................ 27
4.1 datafication .......................................................................................................................... 27
4.2 algoritmisering van de strafketen en fww ................................................................................. 27
4.3 De economische zienswijze in het AI-narratief......................................................................... 30
5. recente ontwikkelingen en organisatie van intrapenitentiair forensisch welzijnswerk ...................... 31
5.1 historiek ................................................................................................................................ 31
5.2 strategisch plan hulp – en dienstverlening aan gedetineerden .................................................. 31
5.3 decreet hulp – en dienstverlening aan gedetineerden (bekrachtigd in 2013) .............................. 33
5.4 vijfjaarlijkse sp’en – voorbeeld strap 2020 – 2025bis ................................................................ 33
5.5 agentschap justitie en handhaving.......................................................................................... 34
5.6 actoren en organisaties intrapentitentiair fww ......................................................................... 34
5.7 kinderbezoek + impact van institutionele context en organisatie fww ........................................ 38
6. ffgz + gastles ............................................................................................................................... 40
6.1 forensische geestelijke gezondheidszorg ................................................................................ 40
6.2 aanbod fggz .......................................................................................................................... 41
6.3 internering ............................................................................................................................ 41
6.4 rapport internering unia (2023) ............................................................................................... 41
6.5 forensische psychiatrische centra .......................................................................................... 42
7. voorbeelden organisaties autonoom forensisch welzijnswerk ....................................................... 46
7.1 voorbeeld 1: iter .................................................................................................................... 46
7.2 voorbeeld 2: gespecialiseerde centra voor de opvang en begeleiding van slachtoffers van
mensenhandel en mensensmokkel.............................................................................................. 49
7.3 voorbeeld 3: villa voortman .................................................................................................... 53
7.4 overkoepelende kritische vragen ............................................................................................ 53
8. enkele hedendaagse fww – werkvormen uitgelicht: samenwerkingsverbanden + gastles ................. 54
8.1 toegankelijkheid fww (totstandkoming contact)....................................................................... 54
1
, 8.2 samenwerken: case management ........................................................................................ 55
8.3 samenwerken: ketenaanpak ................................................................................................. 55
9. enkele hedendaagse fww – werkvormen uitgelicht ........................................................................ 63
9.1 toegankelijkheid fww (totstandkoming contact)....................................................................... 63
10. SHW en FWW: oftewel semi – forensisch welzijnswerk? + gastles ................................................ 67
10.1 SHW en FWW ...................................................................................................................... 67
11. FWW en netwerken ................................................................................................................... 71
11.1 forensisch welzijnswerk in brede zin ..................................................................................... 71
11.2 netwerken ........................................................................................................................... 72
11.3 nachtopvang ....................................................................................................................... 72
12. rnr en glm ................................................................................................................................. 77
12.1 rnr ...................................................................................................................................... 77
12.2 glm ..................................................................................................................................... 78
12.3 rnr en glm ............................................................................................................................ 79
13. syntheseles .............................................................................................................................. 91
13.1 ruud van der horst: vakmanschap in de forensische zorg – sleutel tot deskundigheid (hogeschool
rotterdam) .................................................................................................................................. 91
13.2 korte documentaire (youtube): “ik zou je graag zien” .............................................................. 93
13.3 interview rudi roose: jeugdhulp ............................................................................................. 94
overzicht lessen/ examen ................................................................................................................... 95
2
, FORENSISCH WELZIJNSWERK (= FWW)
• Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp – en dienstverlening, vorming en begeleiding
• Forensisch = in het kader van het strafrecht
- Voorbeeld: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische
orthopedagogie, …
• Hulp – en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer, na(ast) bestaande* (on)
rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie(s)
* omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt – vaak gebruikt voor verdachten/ daders
Voor wie (doelgroep)?
• Specifiek voor (potentiële) daders en/ of slachtoffers
• Mensen in contact met justitie (incl. nabestaanden en naastbestaanden)
Door wie?
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
- Hulpverlening: drughulpverlening, GGZ, OCMW, …
- Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, …
• Categoriaal FWW (specifiek voor daders en/of slachtoffers)
- Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp, Teams Hulpverlening aan
Seksuele Delinquenten, Psychosociale Diensten binnen de gevangenissen,
Justitiehuizen, Zorgcentra na Seksueel Geweld, …
1.1 AUTONOOM VS. AAN JUSTITIE GEBONDEN FWW
Belangrijk onderscheid: autonoom of ingebed !!
Autonoom FWW Aan justitie gebonden (ingebed) FWW
• Eerste lijnsaanbod voor daders, • Welzijnswerk in nauw verband met de
slachtoffers, hun directe omgeving uitvoering van strafrechtelijke
• Welzijn van de cliënt staat centraal !!! beslissingen
• Op vraag van de cliënt, vrijwilligheid • Doel: begeleiding mensen in aanraking
• Meeste deelwerkingen maken deel uit van met de strafrechtsbedeling, re-integratie,
een CAW (niet allemaal: bijvoorbeeld de voorkomen recidive
Rode Antraciet) • Hulpverlener werkzaam ‘binnen’ een
• Wie betaalt deze werking? Vooral de justitiële setting (bijv. gevangenis) of
Vlaamse gemeenschap (VZW, werkt samen met juridische instanties
deelwerkingen van de CAW, …) • Voorbeelden: psychosociale dienst
• Voorbeelden: Diensten justitieel gevangenis, justitiehuizen – assistenten ,
welzijnswerk, slachtofferhulp, dader-in- enz.
zicht, slachtoffer in beeld, teams
hulpverlening aan seksuele delinquenten,
Rizome
3
welzijnswerk
Prof. Olga Petintseva en Mattias
De Backer
Beau Ramon
,INHOUDSOPGAVE
Forensisch welzijnswerk (= FWW) ......................................................................................................3
1.2 de notie forensische welzijnswerk ............................................................................................5
1.3 welzijn en strafrecht: een paar apart .........................................................................................6
2. geschiedenis als achteruitspiegel in het heden ...............................................................................9
2.1 ontwikkeling private reclassering ..............................................................................................9
2.2 samenvattend ....................................................................................................................... 18
3. ontwikkeling van de overheidsreclassering ................................................................................... 20
3.1 historiek ............................................................................................................................... 20
3.2 overheidsreclassering na woi ................................................................................................. 21
3.3 justitiehuizen ........................................................................................................................ 23
4. bijzondere vraagstukken: datafication en ai in fww ........................................................................ 27
4.1 datafication .......................................................................................................................... 27
4.2 algoritmisering van de strafketen en fww ................................................................................. 27
4.3 De economische zienswijze in het AI-narratief......................................................................... 30
5. recente ontwikkelingen en organisatie van intrapenitentiair forensisch welzijnswerk ...................... 31
5.1 historiek ................................................................................................................................ 31
5.2 strategisch plan hulp – en dienstverlening aan gedetineerden .................................................. 31
5.3 decreet hulp – en dienstverlening aan gedetineerden (bekrachtigd in 2013) .............................. 33
5.4 vijfjaarlijkse sp’en – voorbeeld strap 2020 – 2025bis ................................................................ 33
5.5 agentschap justitie en handhaving.......................................................................................... 34
5.6 actoren en organisaties intrapentitentiair fww ......................................................................... 34
5.7 kinderbezoek + impact van institutionele context en organisatie fww ........................................ 38
6. ffgz + gastles ............................................................................................................................... 40
6.1 forensische geestelijke gezondheidszorg ................................................................................ 40
6.2 aanbod fggz .......................................................................................................................... 41
6.3 internering ............................................................................................................................ 41
6.4 rapport internering unia (2023) ............................................................................................... 41
6.5 forensische psychiatrische centra .......................................................................................... 42
7. voorbeelden organisaties autonoom forensisch welzijnswerk ....................................................... 46
7.1 voorbeeld 1: iter .................................................................................................................... 46
7.2 voorbeeld 2: gespecialiseerde centra voor de opvang en begeleiding van slachtoffers van
mensenhandel en mensensmokkel.............................................................................................. 49
7.3 voorbeeld 3: villa voortman .................................................................................................... 53
7.4 overkoepelende kritische vragen ............................................................................................ 53
8. enkele hedendaagse fww – werkvormen uitgelicht: samenwerkingsverbanden + gastles ................. 54
8.1 toegankelijkheid fww (totstandkoming contact)....................................................................... 54
1
, 8.2 samenwerken: case management ........................................................................................ 55
8.3 samenwerken: ketenaanpak ................................................................................................. 55
9. enkele hedendaagse fww – werkvormen uitgelicht ........................................................................ 63
9.1 toegankelijkheid fww (totstandkoming contact)....................................................................... 63
10. SHW en FWW: oftewel semi – forensisch welzijnswerk? + gastles ................................................ 67
10.1 SHW en FWW ...................................................................................................................... 67
11. FWW en netwerken ................................................................................................................... 71
11.1 forensisch welzijnswerk in brede zin ..................................................................................... 71
11.2 netwerken ........................................................................................................................... 72
11.3 nachtopvang ....................................................................................................................... 72
12. rnr en glm ................................................................................................................................. 77
12.1 rnr ...................................................................................................................................... 77
12.2 glm ..................................................................................................................................... 78
12.3 rnr en glm ............................................................................................................................ 79
13. syntheseles .............................................................................................................................. 91
13.1 ruud van der horst: vakmanschap in de forensische zorg – sleutel tot deskundigheid (hogeschool
rotterdam) .................................................................................................................................. 91
13.2 korte documentaire (youtube): “ik zou je graag zien” .............................................................. 93
13.3 interview rudi roose: jeugdhulp ............................................................................................. 94
overzicht lessen/ examen ................................................................................................................... 95
2
, FORENSISCH WELZIJNSWERK (= FWW)
• Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp – en dienstverlening, vorming en begeleiding
• Forensisch = in het kader van het strafrecht
- Voorbeeld: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische
orthopedagogie, …
• Hulp – en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer, na(ast) bestaande* (on)
rechtstreeks worden geconfronteerd met strafrechtelijke interventie(s)
* omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt – vaak gebruikt voor verdachten/ daders
Voor wie (doelgroep)?
• Specifiek voor (potentiële) daders en/ of slachtoffers
• Mensen in contact met justitie (incl. nabestaanden en naastbestaanden)
Door wie?
• Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
- Hulpverlening: drughulpverlening, GGZ, OCMW, …
- Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, …
• Categoriaal FWW (specifiek voor daders en/of slachtoffers)
- Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp, Teams Hulpverlening aan
Seksuele Delinquenten, Psychosociale Diensten binnen de gevangenissen,
Justitiehuizen, Zorgcentra na Seksueel Geweld, …
1.1 AUTONOOM VS. AAN JUSTITIE GEBONDEN FWW
Belangrijk onderscheid: autonoom of ingebed !!
Autonoom FWW Aan justitie gebonden (ingebed) FWW
• Eerste lijnsaanbod voor daders, • Welzijnswerk in nauw verband met de
slachtoffers, hun directe omgeving uitvoering van strafrechtelijke
• Welzijn van de cliënt staat centraal !!! beslissingen
• Op vraag van de cliënt, vrijwilligheid • Doel: begeleiding mensen in aanraking
• Meeste deelwerkingen maken deel uit van met de strafrechtsbedeling, re-integratie,
een CAW (niet allemaal: bijvoorbeeld de voorkomen recidive
Rode Antraciet) • Hulpverlener werkzaam ‘binnen’ een
• Wie betaalt deze werking? Vooral de justitiële setting (bijv. gevangenis) of
Vlaamse gemeenschap (VZW, werkt samen met juridische instanties
deelwerkingen van de CAW, …) • Voorbeelden: psychosociale dienst
• Voorbeelden: Diensten justitieel gevangenis, justitiehuizen – assistenten ,
welzijnswerk, slachtofferhulp, dader-in- enz.
zicht, slachtoffer in beeld, teams
hulpverlening aan seksuele delinquenten,
Rizome
3
