samenvatting Sociaalzekerheidsrecht van Meneer Hoop

2025




SAMENVATTING
SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT
ELLE MONBALIU

,SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT
INLEIDING

WIE NAM HET INITIATIEF?

 Geschoolde arbeiders namen de eerste stappen.
 Ze wilden het coalitieverbod omzeilen
 Wie en bijdrage betaalde, kreeg een kleine vergoeding bij ziekte

WAARUIT BESTOND DIT? VOOR WIE BEDOELD?

 Gericht op mensen die recht hadden op pensioen, ziekte- of invaliditeitsuitkering
 Oorspronkelijk beperkt tot werkenden, later uitgebreid

WANNEER NAM MEN INITIATIEF?

1848: eerste opstanden  oprichting lijfrentekas

1868: kleine toegevingen volstaan niet meer

1886: arbeidersopstanden  overheid moet tussenkomen in de “sociale kwestie”

ONTWIKKELING VAN DE SOCIALE ZEKERHEID

1903: wet op de arbeidsongevallen (wao)

- Werkgever moet vergoeding betalen ook bij fout van de arbeider

Werklozenkassen  opgericht door vakbonden; soms gesubsidieerd door gemeenten

Eerste wereldoorlog: veel oorlogsslachtoffers  financiële tegemoetkoming voor
invaliden

Kinderbijslagfondsen (1939)  initiatief van christelijke werkgevers
 Gelijke lonen, maar kinderlast wordt gecompenseerd

- 1936: Gildenstaking  recht op 6 dagen betaalde vakantie
- 1944: Besluitwet 28/12  structurele verankering sociale zekerheid
- 1963: verhoging tegemoetkomingen, soepelere uitkeringsvoorwaarden
- 1970: oliecrisis  invoering brugpensioen (55 jaar)
- 1974: wet op het bestaansminimum  recht op leefloon




1

,ORGANISATIE EN ACTOREN

Werknemersorganisaties:

- MOB  ziekenfondsen
- Werklozenkassen  vakbonden

Werkgeversorganisaties:

- Voorzorgskassen
- KB-kassen (kinderbijslag)

Overheid:

- ASLK  staatswaarborg
- Subsidies
- Ingrepen via wetten (1903, 1928, 1944, 1974)

EVOLUTIE: VAN NACHTWAKERSSTAAT NAAR VERZORGINGSSTAAT

Nachtwakersstaat: overheid beperkt zich tot orde en recht.

Verzorgingsstaat: overheid neemt actieve rol in onderwijs, sociale zekerheid,
gezondheidszorg.

CONCLUSIE

De sociale zekerheid is een werk van lange adem:

- Geleidelijke uitbreiding: eerst werknemers en ambtenaren, later ook zelfstandigen
en niet-werkenden
- Paritair beheer: samenwerking tussen werknemers (WNS), werkgevers (WGS) en
overheid
- Doel: herverdeling van inkomens en waarborg van bestaanszekerheid

WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?

Sociale zekerheid= het geheel van voorzieningen die bescherming bieden tegen de
nadelige inkomensgevolgen van sociale risico’s.

Sociale risico’s= risico’s die verband houden met het feit dat we werken of tijdelijk niet
kunnen werken.

De 7 sociale risico’s= 7 takken

1. Ziekte- en invaliditeit (inkomensverlies door ziekte of handicap)
2. Arbeidsongevallen (letsel of overlijden door ongeval op het werk)
3. Beroepsziekten (ziekte veroorzaakt door beroepsomstandigheden)
4. Werkloosheid (verlies van job  werkloosheidsuitkering)
5. Pensioen (inkomensverlies na loopbaan  rustpensioen, overlevingspensioen)
6. Gezinsbijslag / kinderbijslag (kosten voor kinderen, gezinsondersteuning)
7. Jaarlijkse vakantie (recht op betaalde vakantie, sinds 1936)


2

, Sociale zekerheid= herverdeling van inkomens
financiering: bijdragen (RSZ) + belastingen
uitkeringen= vangnet bij risico’s die iedereen kunnen treffen

SOCIALE ZEKERHEID IN ENGE ZIN

Wordt meestal gewoon “sociale zekerheid” genoemd.

- Werkt op basis van bijdragen: werknemers en werkgevers betalen bijdragen (RSZ)
- Principe: verzekering  wie bijdraagt, krijgt rechten
- Voorbeelden:
o Ziekte- en invaliditeitsverzekering
o Werkloosheiduitkering
o Pensioen
o Arbeidsongevallenverzekering
o Kinderbijslag (later ook universeel)


BISMARCK-MODEL (ENGE ZIN)

Voorbeeld: werkloosheidsreglementering

- Toegang op basis van werkstatus (werknemers)
- Financiering: via RSZ-bijdragen op het loon
- Uitkering
o % van het laatst verdiende loon (statusbehoud)
o Hoe hoger je loon  hoe hoger de uitkering
o Loonplafond: uitkering berekend tot een bepaalde grens
- Principe: verzekering (wie betaalt, krijgt rechten)
- Solidariteit: binnen de groep van werkenden

SOCIALE BIJSTAND

Sociale bijstand= waarborgt eenieders bestaanszekerheid, ook zonder werk of
bijdragen.

- Principe: solidariteit  minimumvoorzieningen
- Financiering: belastingen (OCMW, overheid)
- Voorbeelden:
o Leefloon (via OCMW)
o Tegemoetkoming personen met handicap (IVT)
o Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
- Kenmerk: residuair stelsel (opgevangen wie buiten sociale zekerheid valt)

SOCIALE ZEKERHEID IN RUIME ZIN

Ook genoemd “sociale bijstand”

- Gefinancierd door belastingen
- Principe: solidariteit  iedereen heeft recht op een minimum, ook zonder
bijdragen
- Voorbeelden
o Leefloon


3