Geriatrie
De gezonde oudere en de verpleegkundige
- Onderscheid lichamelijke verouderingsverschijnselen en pathologisch verouderen
o Risico-inschatting, vroegsignalering, probleemanalyse, interventie en opvolging en
cascade voorkomen
- Gezondheidspromotie
- Observatie van de oudere (chirurgische) patiënt
- Functioneel verlies van 1% per levensjaar vanaf de leeftijd van 30 jaar
- Orgaansystemen zijn minder instaat om de homeostase te bewaken
- Onderscheid tussen normaal en pathologisch verouderen vaak lastig
Uiterlijke tekenen van veroudering
Leeftijd 50 jaar: tekenen van veroudering
- Kaal, grijs haar, rimpels
- Oorschelpen groter, kin en oogleden verslappen
Korter door veranderingen in houding
- Wervelinzakking door osteoporose
- Lichaamsvet neemt meer toe
- Spierkracht neemt af (sarcopenie)
- Vermindert aandeel water in lichaamsgewicht
- Distributievolume voor vetoplosbare geneesmiddelen neemt toe, voor water nemen af
Veranderingen in lichaamssamenstelling
- % water in lichaamsgewicht neemt af
- Afname spiermassa
- Toename vetmassa
o Lagere energiebehoefte en
metabolisme
- Lipofiele middelen: toename vet en
groter verdeling
- Hydrofiele middelen: oplaaddosis
lager
- Ijzer is niet zinvol voor een
GEZONDE OUDERE
- Bloedarmoede: afwijkingen geen
normaal ouderingsverschijnsel
1
,Schematisch overzicht normale lichamelijke
verouderingsverschijnselen (examenvraag)
Bewegingsstelsel
Noteer minstens 3 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Skelet en gewrichten: degeneratie van tussenwervelschijven
- 2: Skelet en gewrichten: osteoporose type II, mannen en vrouwen
- 2: Spieren: verlies van spiermassa, spierkwaliteit en spierkracht
Link naar gezondheidspromotie:
- Spierzwakte voorkomen door lichaamsbeweging en actieve leefstijl
Aandachtspunten vanuit de normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel
voor de chirurgische patiënt.
- De verminderde spiermassa draagt bij tot de veranderde distributie van geneesmiddelen
(gevaar voor medicijnopstapeling) en een vertraagd functioneel herstel na een operatie.
Integumentair systeem
Noteer 3 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: De huid wordt dunner, minder elastisch, droger en uiteindelijk
gerimpeld.
- 2: Verminderd aantal zweetklieren en bloedvaten in de huid
- 3: Verminderd aantal melanocyten
Link naar gezondheidspromotie:
- Bescherming van de huid tegen zonlicht
- Nagaan welke medicijnen een fotosensitief effect hebben
Aandachtspunten vanuit de normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel voor de
chirurgische patiënt.
- = Vertraagde wondheling
Zenuwstelsel
Noteer 5 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Zenuwcellen en receptoren nemen af.
- 2: Bloedtoevoer neemt af naar hersenen
- 3: Ruggenmergzenuwen nemen af
- 4: Thermoregulatie komt onder druk te staan => hypothermie
- 5: Neurotransmittoren nemen af => postoperatief delirium
2
, Respiratoir stelsel
Noteer 3 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Verminderende longfunctie door: stijvere thoraxwand en diafragma en
verzwakte ademhalingsspieren
- 2: Afnemende elastische recoil van longblaasjes
- 3: Zwakkere verdedigingsmechanismen: onder andere verminderde
hoestreflex, verminderde werking van trilharen en macrofagen
Link naar gezondheidspromotie:
- De dalende longfunctie heeft bij gezonde ouderen zelden een effect op de ademhaling tijdens
rust of bij lichte lichamelijke inspanning. Hoewel gezonde ouderen meer energie moeten
investeren in een efficiënte ademhaling dan jongeren, blijven de gevolgen in het algemeen
beperkt. Bij meer dan gewone inspanning of ziekte, is de longreserve echter vlug uitgeput en
kan kortademigheid optreden. Weerstandstraining kan een deel het verlies van de
longcapaciteit vertragen.
Aandachtspunten vanuit de normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel voor de
chirurgische patiënt.
- = Postoperatief groter risico op respiratoir falen, aspiratie en infectie.
Verteringsstelsel
Noteer 2 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Verminderde beenvorming in kaken, afgenomen detinevorming en retractie van tandvlees
- 2: Verminderde smaak- en dorstgewaarwording
Link naar gezondheidspromotie:
- Weinig bewijs voor risico op onvoldoende absorptie van macronutriënten
- Wel aanwijzingen dat vitamine D/ B12, foliumzuur, calcium… minder wordt opgenomen
Aandachtspunten vanuit de normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel voor de
chirurgische patiënt.
- = Vatbaar voor dysfagie
- = Vertraagde maaglediging => lange contacttijd met schadelijke actoren
Voortplantingsstelsel
Noteer 2 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Baarmoeder en eierstokken krimpen, vaginaal epitheel verdunt, minder elastisch
- 2: Borsten minder stevig en meer bindweefsel
- 3: Testosterongehalte neemt af, vermindert bloedtoevoer naar penis, Prostaat wordt groter
Aandachtspunten v/e normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel v/e chirurgische patiënt.
- = Verhoogde kans op urineretentie en infectie
3
De gezonde oudere en de verpleegkundige
- Onderscheid lichamelijke verouderingsverschijnselen en pathologisch verouderen
o Risico-inschatting, vroegsignalering, probleemanalyse, interventie en opvolging en
cascade voorkomen
- Gezondheidspromotie
- Observatie van de oudere (chirurgische) patiënt
- Functioneel verlies van 1% per levensjaar vanaf de leeftijd van 30 jaar
- Orgaansystemen zijn minder instaat om de homeostase te bewaken
- Onderscheid tussen normaal en pathologisch verouderen vaak lastig
Uiterlijke tekenen van veroudering
Leeftijd 50 jaar: tekenen van veroudering
- Kaal, grijs haar, rimpels
- Oorschelpen groter, kin en oogleden verslappen
Korter door veranderingen in houding
- Wervelinzakking door osteoporose
- Lichaamsvet neemt meer toe
- Spierkracht neemt af (sarcopenie)
- Vermindert aandeel water in lichaamsgewicht
- Distributievolume voor vetoplosbare geneesmiddelen neemt toe, voor water nemen af
Veranderingen in lichaamssamenstelling
- % water in lichaamsgewicht neemt af
- Afname spiermassa
- Toename vetmassa
o Lagere energiebehoefte en
metabolisme
- Lipofiele middelen: toename vet en
groter verdeling
- Hydrofiele middelen: oplaaddosis
lager
- Ijzer is niet zinvol voor een
GEZONDE OUDERE
- Bloedarmoede: afwijkingen geen
normaal ouderingsverschijnsel
1
,Schematisch overzicht normale lichamelijke
verouderingsverschijnselen (examenvraag)
Bewegingsstelsel
Noteer minstens 3 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Skelet en gewrichten: degeneratie van tussenwervelschijven
- 2: Skelet en gewrichten: osteoporose type II, mannen en vrouwen
- 2: Spieren: verlies van spiermassa, spierkwaliteit en spierkracht
Link naar gezondheidspromotie:
- Spierzwakte voorkomen door lichaamsbeweging en actieve leefstijl
Aandachtspunten vanuit de normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel
voor de chirurgische patiënt.
- De verminderde spiermassa draagt bij tot de veranderde distributie van geneesmiddelen
(gevaar voor medicijnopstapeling) en een vertraagd functioneel herstel na een operatie.
Integumentair systeem
Noteer 3 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: De huid wordt dunner, minder elastisch, droger en uiteindelijk
gerimpeld.
- 2: Verminderd aantal zweetklieren en bloedvaten in de huid
- 3: Verminderd aantal melanocyten
Link naar gezondheidspromotie:
- Bescherming van de huid tegen zonlicht
- Nagaan welke medicijnen een fotosensitief effect hebben
Aandachtspunten vanuit de normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel voor de
chirurgische patiënt.
- = Vertraagde wondheling
Zenuwstelsel
Noteer 5 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Zenuwcellen en receptoren nemen af.
- 2: Bloedtoevoer neemt af naar hersenen
- 3: Ruggenmergzenuwen nemen af
- 4: Thermoregulatie komt onder druk te staan => hypothermie
- 5: Neurotransmittoren nemen af => postoperatief delirium
2
, Respiratoir stelsel
Noteer 3 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Verminderende longfunctie door: stijvere thoraxwand en diafragma en
verzwakte ademhalingsspieren
- 2: Afnemende elastische recoil van longblaasjes
- 3: Zwakkere verdedigingsmechanismen: onder andere verminderde
hoestreflex, verminderde werking van trilharen en macrofagen
Link naar gezondheidspromotie:
- De dalende longfunctie heeft bij gezonde ouderen zelden een effect op de ademhaling tijdens
rust of bij lichte lichamelijke inspanning. Hoewel gezonde ouderen meer energie moeten
investeren in een efficiënte ademhaling dan jongeren, blijven de gevolgen in het algemeen
beperkt. Bij meer dan gewone inspanning of ziekte, is de longreserve echter vlug uitgeput en
kan kortademigheid optreden. Weerstandstraining kan een deel het verlies van de
longcapaciteit vertragen.
Aandachtspunten vanuit de normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel voor de
chirurgische patiënt.
- = Postoperatief groter risico op respiratoir falen, aspiratie en infectie.
Verteringsstelsel
Noteer 2 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Verminderde beenvorming in kaken, afgenomen detinevorming en retractie van tandvlees
- 2: Verminderde smaak- en dorstgewaarwording
Link naar gezondheidspromotie:
- Weinig bewijs voor risico op onvoldoende absorptie van macronutriënten
- Wel aanwijzingen dat vitamine D/ B12, foliumzuur, calcium… minder wordt opgenomen
Aandachtspunten vanuit de normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel voor de
chirurgische patiënt.
- = Vatbaar voor dysfagie
- = Vertraagde maaglediging => lange contacttijd met schadelijke actoren
Voortplantingsstelsel
Noteer 2 belangrijke leeftijdsgebonden veranderingen van dit stelsel:
- 1: Baarmoeder en eierstokken krimpen, vaginaal epitheel verdunt, minder elastisch
- 2: Borsten minder stevig en meer bindweefsel
- 3: Testosterongehalte neemt af, vermindert bloedtoevoer naar penis, Prostaat wordt groter
Aandachtspunten v/e normale verouderingseffecten in dit fysiologische stelsel v/e chirurgische patiënt.
- = Verhoogde kans op urineretentie en infectie
3
