Sociale psychologie
Iris Laan
,Inhoud
3 sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld.......................................................................................5
3.1 de sociale denker.............................................................................................................................................6
3.2 op de automatische piloot: denken zonder inspanning.................................................................................6
3.2.1 mensen als alledaagse theoretici: automatisch denken met schema’s...................................................6
3.2.2 soorten automatisch denken...................................................................................................................6
3.2.4 mentale strategieën en snelle aannames: beoordelingsheuristieken.....................................................6
3.3 de invloed van cultuur op sociaal denken.......................................................................................................7
3.3.2 holistisch vs analytisch denken................................................................................................................7
3.4 gecontroleerde sociale cognitie: ingespannen denken..................................................................................7
3.4.2 het verleden mentaal ongedaan maken: tegenfeitelijk redeneren.........................................................7
3.4.3 gedachteonderdrukking...........................................................................................................................7
3.4.4 beter leren denken...................................................................................................................................7
4 sociale perceptie: hoe we andere mensen begrijpen............................................................................................7
4.1 non-verbale communicatie.............................................................................................................................7
4.1.1 gezichtsuitdrukkingen van emoties..........................................................................................................8
4.1.2 cultuur en de vormen van non-verbale communicatie...........................................................................8
4.2 eerste indrukken: snel en hardnekkig.............................................................................................................8
4.2.1 de aanhoudende invloed van eerste indrukken......................................................................................8
4.3 causale attributie: het beantwoorden van het waarom.................................................................................8
4.3.1 de aard van het attributieproces..............................................................................................................8
4.3.2 het covariatiemodel: interne vs externe attributies................................................................................8
4.3.3 de fundamentele attributiefout: de mens als persoonlijkheidspsycholoog............................................9
4.3.4 zelfdienende attributies.........................................................................................................................10
4.3.5 de ‘blinde vlek’- bias...............................................................................................................................10
4.4 cultuur en sociale perceptie..........................................................................................................................10
4.4.1 holistisch vs analytisch denken..............................................................................................................10
5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context................................................................................................10
5.1 DE oorsprong en aard van het zelfconcept...................................................................................................10
5.1.1 culturele invloeden op het zelfconcept.................................................................................................10
5.1.2 functies van het zelf...............................................................................................................................11
5.2 zelfkennis.......................................................................................................................................................11
5.2.1 zelfkennis door middel van introspectie................................................................................................11
5.2.2 zelfkennis door middel van zelfobservatie.............................................................................................12
5.2.3 andere mensen gebruiken voor zelfkennis............................................................................................12
5.3 zelfcontrole: de uitvoerende functie van het zelf.........................................................................................13
, 5.4 impressiemanagement: de wereld is een schouwtoneel.............................................................................13
5.4.1 vleien en zelfsabotage............................................................................................................................13
5.5 zelfvertrouwen: hoe we over onszelf denken...............................................................................................13
6 De behoefte om ons handelen te rechtvaaridgen...............................................................................................13
6.1 een stabiel, positief zelfbeeld in stand houden............................................................................................13
6.1.1 cognitieve dissonantietheorie................................................................................................................13
6.1.2 beslissingen, beslissingen en nog eens beslissingen..............................................................................14
6.2 zelfrechtvaardiging in het dagelijks leven.....................................................................................................14
6.2.1 je inspanningen rechtvaardigen.............................................................................................................14
6.2.2 externe vs interne rechtvaardiging........................................................................................................14
6.2.3 straf en zelfoverreding...........................................................................................................................15
6.2.4 het hypocrisieparadigma........................................................................................................................15
6.2.5 goede en slechter daden rechtvaardigen..............................................................................................15
6.3 een negatief zelfbeeld en dissonantie..........................................................................................................15
6.3.2 ons zelfconcept bevestigen of verheffen?.............................................................................................15
7 attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden...........................................................15
7.1 de aard en oorsprong van attitudes..............................................................................................................15
7.1.1 hoe ontstaan attitudes?.........................................................................................................................15
7.1.2 expliciete vs impliciete attitudes............................................................................................................16
7.2 attitudes en het voorspellen van gedrag......................................................................................................16
7.2.1 spontaan gedrag voorspellen.................................................................................................................16
7.2.2 gepland gedrag voorspellen...................................................................................................................16
7.3 attitudeverandering......................................................................................................................................17
7.3.2 persuatieve communicatie en attitudeverandering..............................................................................17
7.3.3 emotie en attitudeverandering..............................................................................................................18
7.4 de macht van reclame...................................................................................................................................18
7.4.2 subliminale reclame...............................................................................................................................18
7.4.3 reclame, steroeotypen en cultuur..........................................................................................................18
7.5 persuasieve boodschappen weerstaan.........................................................................................................18
7.5.1 inenten tegen attitudeverandering........................................................................................................18
7.5.4 als persuasieve pogingen averechts werken: reactantietheorie...........................................................18
8 conformisme: sociale invloed en aanpassing van gedrag....................................................................................18
8.1 conformisme: wanneer en waarom..............................................................................................................18
8.2 Informationele sociale invloed: de behoefte om te weten wat ‘jusit’ is......................................................18
8.2.1 het belang van accuraat zijn...................................................................................................................19
8.2.2 de schaduwzijde van informationeel conformisme...............................................................................19
8.2.3 wanneer conformeren mensen zich aan informationele sociale invloed?............................................19
, 8.3 normatieve sociale invloed: de behoefte om geaccepteerd te worden.......................................................19
8.3.4 de sociale impacttheorie........................................................................................................................19
8.3.5 minderheidsinvloed: als een paar mensen de meerderheid beïnvloeden............................................19
8.4 strategieën voor het gebruiken van sociale invloed.....................................................................................20
8.4.1 de rol van injunctieve en descriptieve normen......................................................................................20
8.4.2 gedragsverandering door middel van normen: pas op voor het boomrangeffect................................20
8.4.3 andere tactieken van sociale invloed.....................................................................................................20
8.5 gehoorzamen aan gezag................................................................................................................................20
8.5.3 andere redenen waarom we gehoorzamen...........................................................................................20
9 groepsprocessen: invloed in sociale groepen......................................................................................................20
9.1 wat is een groep?..........................................................................................................................................20
9.1.2 sociale normen en groepsnormen.........................................................................................................20
9.1.3 groepscohesie........................................................................................................................................20
9.1.4 groepsontwikkeling................................................................................................................................21
9.2 groepen en het gedrag van individuen.........................................................................................................21
9.2.1 sociale facilitatie: als de aanwezigheid van anderen ons energie geeft................................................21
9.2.2 social loafing: als de aanwezigheid van anderen ons ontspannen maakt.............................................21
9.2.3 de-individuatie: opgaan in de menigte..................................................................................................22
9.3 groepsbeslissingen........................................................................................................................................22
9.3.1 procesverlies..........................................................................................................................................22
9.3.2 groepspolarisatie: een kwestie van uitersten........................................................................................22
9.3.3 leiderschap in groepen...........................................................................................................................22
9.4 conflicten en samenwerking.........................................................................................................................23
9.4.1 sociale dilemma’s...................................................................................................................................23
9.4.3 onderhandelen.......................................................................................................................................23
9.5 intergroepsprocessen: processen tussen groepen.......................................................................................23
10 interpersoonlijke aantrekkelijkheid: van eerste indrukken tot hechte relaties................................................23
10.1 waardoor wordt aantrekkelijkheid veroorzaakt?.......................................................................................23
10.1.1 de persoon om de hoek: het nabijheidseffect.....................................................................................23
10.1.5 evolutie en partnerkeuze.....................................................................................................................24
10.3 liefde en intieme relaties.............................................................................................................................24
10.3.1 de definitie van liefde: kameraadschap en hartstocht........................................................................24
10.3.2 cultuur en liefde...................................................................................................................................24
10.3.3 hechtingsstijlen in intieme relaties......................................................................................................24
10.3.4 theorieën over tevredenheid in relaties: sociale uitwisseling en gelijkheid........................................24
10.4 het beËindigen van intieme relaties............................................................................................................25
10.4.1 een relatie verbreken: het proces........................................................................................................25
Iris Laan
,Inhoud
3 sociale cognitie: hoe we denken over de sociale wereld.......................................................................................5
3.1 de sociale denker.............................................................................................................................................6
3.2 op de automatische piloot: denken zonder inspanning.................................................................................6
3.2.1 mensen als alledaagse theoretici: automatisch denken met schema’s...................................................6
3.2.2 soorten automatisch denken...................................................................................................................6
3.2.4 mentale strategieën en snelle aannames: beoordelingsheuristieken.....................................................6
3.3 de invloed van cultuur op sociaal denken.......................................................................................................7
3.3.2 holistisch vs analytisch denken................................................................................................................7
3.4 gecontroleerde sociale cognitie: ingespannen denken..................................................................................7
3.4.2 het verleden mentaal ongedaan maken: tegenfeitelijk redeneren.........................................................7
3.4.3 gedachteonderdrukking...........................................................................................................................7
3.4.4 beter leren denken...................................................................................................................................7
4 sociale perceptie: hoe we andere mensen begrijpen............................................................................................7
4.1 non-verbale communicatie.............................................................................................................................7
4.1.1 gezichtsuitdrukkingen van emoties..........................................................................................................8
4.1.2 cultuur en de vormen van non-verbale communicatie...........................................................................8
4.2 eerste indrukken: snel en hardnekkig.............................................................................................................8
4.2.1 de aanhoudende invloed van eerste indrukken......................................................................................8
4.3 causale attributie: het beantwoorden van het waarom.................................................................................8
4.3.1 de aard van het attributieproces..............................................................................................................8
4.3.2 het covariatiemodel: interne vs externe attributies................................................................................8
4.3.3 de fundamentele attributiefout: de mens als persoonlijkheidspsycholoog............................................9
4.3.4 zelfdienende attributies.........................................................................................................................10
4.3.5 de ‘blinde vlek’- bias...............................................................................................................................10
4.4 cultuur en sociale perceptie..........................................................................................................................10
4.4.1 holistisch vs analytisch denken..............................................................................................................10
5 Het zelf: onszelf begrijpen in een sociale context................................................................................................10
5.1 DE oorsprong en aard van het zelfconcept...................................................................................................10
5.1.1 culturele invloeden op het zelfconcept.................................................................................................10
5.1.2 functies van het zelf...............................................................................................................................11
5.2 zelfkennis.......................................................................................................................................................11
5.2.1 zelfkennis door middel van introspectie................................................................................................11
5.2.2 zelfkennis door middel van zelfobservatie.............................................................................................12
5.2.3 andere mensen gebruiken voor zelfkennis............................................................................................12
5.3 zelfcontrole: de uitvoerende functie van het zelf.........................................................................................13
, 5.4 impressiemanagement: de wereld is een schouwtoneel.............................................................................13
5.4.1 vleien en zelfsabotage............................................................................................................................13
5.5 zelfvertrouwen: hoe we over onszelf denken...............................................................................................13
6 De behoefte om ons handelen te rechtvaaridgen...............................................................................................13
6.1 een stabiel, positief zelfbeeld in stand houden............................................................................................13
6.1.1 cognitieve dissonantietheorie................................................................................................................13
6.1.2 beslissingen, beslissingen en nog eens beslissingen..............................................................................14
6.2 zelfrechtvaardiging in het dagelijks leven.....................................................................................................14
6.2.1 je inspanningen rechtvaardigen.............................................................................................................14
6.2.2 externe vs interne rechtvaardiging........................................................................................................14
6.2.3 straf en zelfoverreding...........................................................................................................................15
6.2.4 het hypocrisieparadigma........................................................................................................................15
6.2.5 goede en slechter daden rechtvaardigen..............................................................................................15
6.3 een negatief zelfbeeld en dissonantie..........................................................................................................15
6.3.2 ons zelfconcept bevestigen of verheffen?.............................................................................................15
7 attitudes en attitudeverandering: gedachten en gevoelens beïnvloeden...........................................................15
7.1 de aard en oorsprong van attitudes..............................................................................................................15
7.1.1 hoe ontstaan attitudes?.........................................................................................................................15
7.1.2 expliciete vs impliciete attitudes............................................................................................................16
7.2 attitudes en het voorspellen van gedrag......................................................................................................16
7.2.1 spontaan gedrag voorspellen.................................................................................................................16
7.2.2 gepland gedrag voorspellen...................................................................................................................16
7.3 attitudeverandering......................................................................................................................................17
7.3.2 persuatieve communicatie en attitudeverandering..............................................................................17
7.3.3 emotie en attitudeverandering..............................................................................................................18
7.4 de macht van reclame...................................................................................................................................18
7.4.2 subliminale reclame...............................................................................................................................18
7.4.3 reclame, steroeotypen en cultuur..........................................................................................................18
7.5 persuasieve boodschappen weerstaan.........................................................................................................18
7.5.1 inenten tegen attitudeverandering........................................................................................................18
7.5.4 als persuasieve pogingen averechts werken: reactantietheorie...........................................................18
8 conformisme: sociale invloed en aanpassing van gedrag....................................................................................18
8.1 conformisme: wanneer en waarom..............................................................................................................18
8.2 Informationele sociale invloed: de behoefte om te weten wat ‘jusit’ is......................................................18
8.2.1 het belang van accuraat zijn...................................................................................................................19
8.2.2 de schaduwzijde van informationeel conformisme...............................................................................19
8.2.3 wanneer conformeren mensen zich aan informationele sociale invloed?............................................19
, 8.3 normatieve sociale invloed: de behoefte om geaccepteerd te worden.......................................................19
8.3.4 de sociale impacttheorie........................................................................................................................19
8.3.5 minderheidsinvloed: als een paar mensen de meerderheid beïnvloeden............................................19
8.4 strategieën voor het gebruiken van sociale invloed.....................................................................................20
8.4.1 de rol van injunctieve en descriptieve normen......................................................................................20
8.4.2 gedragsverandering door middel van normen: pas op voor het boomrangeffect................................20
8.4.3 andere tactieken van sociale invloed.....................................................................................................20
8.5 gehoorzamen aan gezag................................................................................................................................20
8.5.3 andere redenen waarom we gehoorzamen...........................................................................................20
9 groepsprocessen: invloed in sociale groepen......................................................................................................20
9.1 wat is een groep?..........................................................................................................................................20
9.1.2 sociale normen en groepsnormen.........................................................................................................20
9.1.3 groepscohesie........................................................................................................................................20
9.1.4 groepsontwikkeling................................................................................................................................21
9.2 groepen en het gedrag van individuen.........................................................................................................21
9.2.1 sociale facilitatie: als de aanwezigheid van anderen ons energie geeft................................................21
9.2.2 social loafing: als de aanwezigheid van anderen ons ontspannen maakt.............................................21
9.2.3 de-individuatie: opgaan in de menigte..................................................................................................22
9.3 groepsbeslissingen........................................................................................................................................22
9.3.1 procesverlies..........................................................................................................................................22
9.3.2 groepspolarisatie: een kwestie van uitersten........................................................................................22
9.3.3 leiderschap in groepen...........................................................................................................................22
9.4 conflicten en samenwerking.........................................................................................................................23
9.4.1 sociale dilemma’s...................................................................................................................................23
9.4.3 onderhandelen.......................................................................................................................................23
9.5 intergroepsprocessen: processen tussen groepen.......................................................................................23
10 interpersoonlijke aantrekkelijkheid: van eerste indrukken tot hechte relaties................................................23
10.1 waardoor wordt aantrekkelijkheid veroorzaakt?.......................................................................................23
10.1.1 de persoon om de hoek: het nabijheidseffect.....................................................................................23
10.1.5 evolutie en partnerkeuze.....................................................................................................................24
10.3 liefde en intieme relaties.............................................................................................................................24
10.3.1 de definitie van liefde: kameraadschap en hartstocht........................................................................24
10.3.2 cultuur en liefde...................................................................................................................................24
10.3.3 hechtingsstijlen in intieme relaties......................................................................................................24
10.3.4 theorieën over tevredenheid in relaties: sociale uitwisseling en gelijkheid........................................24
10.4 het beËindigen van intieme relaties............................................................................................................25
10.4.1 een relatie verbreken: het proces........................................................................................................25
