Geschiedenis van de Internationale
politiek sinds 1815
Inleiding
- 5 ordes:
• Weense orde (1815 – 1870)
• Berlijnse orde (1871 – 1914)
• Orde van Versailles (1919 – 1940)
• Orde van Jalta (1945 – 1989)
• Periode na de Koude Oorlog (1989 – Heden)
- Proberen orde te brengen => worden afgewisseld door oorlogen en gewijzigde
machtsverhoudingen
- Kadert binnen de algemenen zoektocht naar een vredesarchitectuur
- Enorme verschillen tussen 1815 en vandaag:
• Economisch en technologisch
• Kolonisatie en dekolonisatie
• Maatschappelijk
,Deel 1: De Weense orde (1815 – 1870)
Hoofdstuk 1: Het jaar 1815 en de vestiging van de Weense orde
Inleiding; Het is 1814 en de grootste diplomatieke conferentie in de Europese
geschiedenis. Dit in de Habsburgse hoofdstad (Wenen). (Zeker 216 delegaties)
De achttiende-eeuwse voorgeschiedenis (1700 +)
• oorlog en vrede werden bepaald door Machtsevenwicht (Dat centraal staat)
o Voor de veiligheid
▪ Geen enkel grootmacht mocht zo machtig worden dat men de andere
grootmachten kan bedreigen
GB, FR, PRUI, RUS en O-H
o Tussen de grootmachten veel wantrouwen
▪ Hierdoor zijn er veel wisselende allianties en vredesakkoorden
▪ Hierdoor werden er vaak oorlogen gevoerd en territorium uitgewisseld
▪ Bv. Poolse deling (1795) => stukken van het onafhankelijke koninkrijk
onder elkaar verdelen zodat er niets meer overblijft (zie dia 16; les
1)
Verdeeld geweest onder RUS, O-H, PRUI in de naam van het
machtsevenwicht verdeelt
o De grootmachten waren vooral met zichzelf bezig en niet echt met wat er
rond hen gebeurd
o Verwerpen van het idee van een “monarchie universelle”
• Keizer Karel in de 16e eeuw is hier het dichtste in de buurt van
geweest
o Was een mechanisch machtsevenwicht, geen actief concept
Als reactie hierop:
▪ Verschillende denkers komen met oplossing zoals universele
samenwerking, collectieve organen,… (≈ Verlichting)
▪ Bekendste denker: Imannuel Kant: ‘Zum Ewigen Frieden‘
▪ Alle schrijvers uit die tijd kwamen terug op de noodzaak van een
‘Europese federatie‘, internationaal recht,…
- Franse Revolutie en oorlogen (1789)
o Adel wordt letterlijk een kopje kleiner gemaakt (guillotine) → trauma voor
, de Europese elite
o Omverwerpen van Franse monarchie
▪ Revolutionaire terreur
▪ Revolutionaire en napoleontische expansie
o Resultaat: destabilisering
▪ Bedreiging van positie en leven vorsten en adel
▪ Verbreking van het machtsevenwicht
o Wenen is hier een reactie op
De geboorte van de Weense orde
- Napoleon startte een versnelde expansie → Militair zijn carrière gemaakt in de
Franse revolutie
• Stabiliseert de Franse revolutie en gaat op veroveringstocht
• Zijn ‘Levée en masse’ = dienstplicht zorgde o.a. voor de overwinningen.
• 1810 → veel gebied en sterke invloedssfeer in Europa → Hierdoor is er geen
machtsevenwicht meer in Europa
• Alleen GB en RUS kunnen ontsnappen aan zijn controle
• Eerste grote nederlaag
• Na afgang in RUS: 1812
• 1813: Onder Britse impuls een deftige tegenalliantie => GB en
bondgenoten verslaan hem in Leipzig
• Tsaar Aleksandr trok Parijs binnen → Napoleon wordt verslagen
• Er komt terug een koning op de troon → Louis XVI
- In de nasleep wordt de conferentie van Wenen opgezet in 1815
• Wenen is reactie op destabilisering machtsevenwicht door
Napoleon
• Hij wordt in 1815 te Waterloo definitief verslagen.
De internationale politiek na Napoleon werd gekenmerkt door terughoudendheid,
respect voor elkaars belangen, samenwerking en overleg.
Wenen was van groot belang, Ze heeft bijgedragen tot de vrede tss de grootmachten
tot circa 1850 én had blijvende invloed op de nieuwe manier van diplomatie.
Nauwe samenwerking tussen de belangrijkste protagonisten
• De alliantie die Napoleon versloeg was fragiel
• Dat de alliantie bij elkaar bleef is te danken aan:
▪ Castlereagh (GB)
▪ Metternich (O)
▪ Tsaar Alexandr I (Rus)
▪ Hardenberg (Pruisen)
, ▪ (de Tallyrand (Fr)) => behoorde pas op het laatste bij de
club
• Dankzij hun dagelijkse ontmoetingen begrepen ze elkaar beter.
Conservatief legitimisme en achttiende-eeuwse verlichting
• Je zou de Weense regeling door hun conservatisme ‘antirevolutionair’
kunnen noemen. Dit werd o.a. vertolkt door;
• Edmund Burke
• In zijn ‘Bespiegeling over de revolutie in FR’ (1790)
• Verwerpt revolutionair geweld → samenleving moet organisch
kunnen groeien
• Pleitte voor geleidelijke hervormingen, zag religie als bindend
element id samenleving.
• Herstel van oude monarchieën
▪ Burke had invloed op de protagonisten van de Weense
regeling
o Principe van dynastische legitimiteit
▪ Oude monarchieën moeten worden hersteld
▪ Men zou ook alle territoria moeten teruggeven dat de vorsten
tijdens de revoluties hadden verloren
▪ Het betekend ook dat Soevereiniteit uitging van de koning en
niet van het volk (als grondwet kwam, moest gift zijn van koning
en geen uiting vd wil vh volk)
Vredesplannen
• Men wou niet opnieuw geconfronteerd worden met Franse
expansie. De will voor vrede had alles te maken met de
ongeziene menselijke en materiele tol.
• Immanuel Kant: Zum Ewigen Frieden (1789)
• Idee van ‘federatie’ van democratische staten
• Deze staten gaan samenwerken om de vrede te bewaren en
gaan weg van het rouwe machtsevenwicht denken
• Verwerpen van rauw machtsevenwicht → eigenbelang
overstijgen (proberen samen om tegenstellingen te
overstijgen)
Tsaar Aleksandr verzond in 1804 een voorstel naar Britse
premier; Het document pleitte vanuit Christelijke inspo voor een
herordening v Europa op nationale, liberale en constitutionele basis om zo
revolutie te voorkomen.
Doelstellingen van de grootmachten
Londen (Castlereagh)
politiek sinds 1815
Inleiding
- 5 ordes:
• Weense orde (1815 – 1870)
• Berlijnse orde (1871 – 1914)
• Orde van Versailles (1919 – 1940)
• Orde van Jalta (1945 – 1989)
• Periode na de Koude Oorlog (1989 – Heden)
- Proberen orde te brengen => worden afgewisseld door oorlogen en gewijzigde
machtsverhoudingen
- Kadert binnen de algemenen zoektocht naar een vredesarchitectuur
- Enorme verschillen tussen 1815 en vandaag:
• Economisch en technologisch
• Kolonisatie en dekolonisatie
• Maatschappelijk
,Deel 1: De Weense orde (1815 – 1870)
Hoofdstuk 1: Het jaar 1815 en de vestiging van de Weense orde
Inleiding; Het is 1814 en de grootste diplomatieke conferentie in de Europese
geschiedenis. Dit in de Habsburgse hoofdstad (Wenen). (Zeker 216 delegaties)
De achttiende-eeuwse voorgeschiedenis (1700 +)
• oorlog en vrede werden bepaald door Machtsevenwicht (Dat centraal staat)
o Voor de veiligheid
▪ Geen enkel grootmacht mocht zo machtig worden dat men de andere
grootmachten kan bedreigen
GB, FR, PRUI, RUS en O-H
o Tussen de grootmachten veel wantrouwen
▪ Hierdoor zijn er veel wisselende allianties en vredesakkoorden
▪ Hierdoor werden er vaak oorlogen gevoerd en territorium uitgewisseld
▪ Bv. Poolse deling (1795) => stukken van het onafhankelijke koninkrijk
onder elkaar verdelen zodat er niets meer overblijft (zie dia 16; les
1)
Verdeeld geweest onder RUS, O-H, PRUI in de naam van het
machtsevenwicht verdeelt
o De grootmachten waren vooral met zichzelf bezig en niet echt met wat er
rond hen gebeurd
o Verwerpen van het idee van een “monarchie universelle”
• Keizer Karel in de 16e eeuw is hier het dichtste in de buurt van
geweest
o Was een mechanisch machtsevenwicht, geen actief concept
Als reactie hierop:
▪ Verschillende denkers komen met oplossing zoals universele
samenwerking, collectieve organen,… (≈ Verlichting)
▪ Bekendste denker: Imannuel Kant: ‘Zum Ewigen Frieden‘
▪ Alle schrijvers uit die tijd kwamen terug op de noodzaak van een
‘Europese federatie‘, internationaal recht,…
- Franse Revolutie en oorlogen (1789)
o Adel wordt letterlijk een kopje kleiner gemaakt (guillotine) → trauma voor
, de Europese elite
o Omverwerpen van Franse monarchie
▪ Revolutionaire terreur
▪ Revolutionaire en napoleontische expansie
o Resultaat: destabilisering
▪ Bedreiging van positie en leven vorsten en adel
▪ Verbreking van het machtsevenwicht
o Wenen is hier een reactie op
De geboorte van de Weense orde
- Napoleon startte een versnelde expansie → Militair zijn carrière gemaakt in de
Franse revolutie
• Stabiliseert de Franse revolutie en gaat op veroveringstocht
• Zijn ‘Levée en masse’ = dienstplicht zorgde o.a. voor de overwinningen.
• 1810 → veel gebied en sterke invloedssfeer in Europa → Hierdoor is er geen
machtsevenwicht meer in Europa
• Alleen GB en RUS kunnen ontsnappen aan zijn controle
• Eerste grote nederlaag
• Na afgang in RUS: 1812
• 1813: Onder Britse impuls een deftige tegenalliantie => GB en
bondgenoten verslaan hem in Leipzig
• Tsaar Aleksandr trok Parijs binnen → Napoleon wordt verslagen
• Er komt terug een koning op de troon → Louis XVI
- In de nasleep wordt de conferentie van Wenen opgezet in 1815
• Wenen is reactie op destabilisering machtsevenwicht door
Napoleon
• Hij wordt in 1815 te Waterloo definitief verslagen.
De internationale politiek na Napoleon werd gekenmerkt door terughoudendheid,
respect voor elkaars belangen, samenwerking en overleg.
Wenen was van groot belang, Ze heeft bijgedragen tot de vrede tss de grootmachten
tot circa 1850 én had blijvende invloed op de nieuwe manier van diplomatie.
Nauwe samenwerking tussen de belangrijkste protagonisten
• De alliantie die Napoleon versloeg was fragiel
• Dat de alliantie bij elkaar bleef is te danken aan:
▪ Castlereagh (GB)
▪ Metternich (O)
▪ Tsaar Alexandr I (Rus)
▪ Hardenberg (Pruisen)
, ▪ (de Tallyrand (Fr)) => behoorde pas op het laatste bij de
club
• Dankzij hun dagelijkse ontmoetingen begrepen ze elkaar beter.
Conservatief legitimisme en achttiende-eeuwse verlichting
• Je zou de Weense regeling door hun conservatisme ‘antirevolutionair’
kunnen noemen. Dit werd o.a. vertolkt door;
• Edmund Burke
• In zijn ‘Bespiegeling over de revolutie in FR’ (1790)
• Verwerpt revolutionair geweld → samenleving moet organisch
kunnen groeien
• Pleitte voor geleidelijke hervormingen, zag religie als bindend
element id samenleving.
• Herstel van oude monarchieën
▪ Burke had invloed op de protagonisten van de Weense
regeling
o Principe van dynastische legitimiteit
▪ Oude monarchieën moeten worden hersteld
▪ Men zou ook alle territoria moeten teruggeven dat de vorsten
tijdens de revoluties hadden verloren
▪ Het betekend ook dat Soevereiniteit uitging van de koning en
niet van het volk (als grondwet kwam, moest gift zijn van koning
en geen uiting vd wil vh volk)
Vredesplannen
• Men wou niet opnieuw geconfronteerd worden met Franse
expansie. De will voor vrede had alles te maken met de
ongeziene menselijke en materiele tol.
• Immanuel Kant: Zum Ewigen Frieden (1789)
• Idee van ‘federatie’ van democratische staten
• Deze staten gaan samenwerken om de vrede te bewaren en
gaan weg van het rouwe machtsevenwicht denken
• Verwerpen van rauw machtsevenwicht → eigenbelang
overstijgen (proberen samen om tegenstellingen te
overstijgen)
Tsaar Aleksandr verzond in 1804 een voorstel naar Britse
premier; Het document pleitte vanuit Christelijke inspo voor een
herordening v Europa op nationale, liberale en constitutionele basis om zo
revolutie te voorkomen.
Doelstellingen van de grootmachten
Londen (Castlereagh)
