Samenvatting Jeugdrecht &
Jeugdcriminologie
LES 1: WAAROM EEN APART JEUGDRECHT?
Vandaag een apartzetting van jeugd t.a.v. eigen rechtbank en rechter
In principe kent die apartzetting een lange geschiedenis, maar ze kent ook een aantal
uitzonderingen
- Er ligt een heel criminologisch discours aan vooraf
- Aan de basis: beschouwen van jeugd als een aparte (maatschappelijke) categorie, met
een aparte afhandeling – geen “burgers”; hebben een heleboel rechten niet
o Op vlak van criminaliteit worden zij als “the other” gezien; aparte, speciale,
specifieke groep
o Gebeurt dikwijls n.a.v. diverse “fait divers” waarin jeugd betrokken is (als bv.
dader)
De geboorte van de kinderbescherming
= maatschappelijke, juridische, gerechtelijke en pedagogische apartzetting
• Geen “natuurlijke” evidentie à historische constructie van een “specifiek probleem”
• Lange 19e eeuwse aanloop naar wet op de kinderbescherming van 1912 (= eerste formele
bestaan van jeugdbescherming)
o Daarom: de wet van 1912 een typisch 19e-eeuwse wet
o Aantal maatschappelijke, juridische en pedagogische ontwikkelingen die aan deze apartzetting aan
de basis liggen
• Twee vragen die de leidraad vormen in het begrijpen van waar het systeem ontstond en
begrijpen waarom het specifieke kenmerken heeft:
o “Wat is jeugddelinquentie?”
o “Wat is jeugd(beschermings)recht?”
Fundamentele maatschappelijke veranderingen = context (19e E)
1. Kapitalisme
• Industrialisering ó (loonarbeid) Proletarisering
• Opkomst burgerij (= degenen die de productiefabrieken en -middelen bezitten,
cf. geen aristocratie!!)
• Leidt tot (economische en) demografische groei
• Kolonialisme (!)
2. “Keerzijde/schaduwzijde” van het kapitalisme
• Armoede en kinderarbeid è “paupers” (= onder de kansarmoedegrens)
• Classes laborieuses = classes dangereuse
1. Kapitalisme leidt tot een concentratie van bevolking (bv. buurten rond fabrieken) – heel
snel ontstaan van discours (pol, mtp, soc) dat die werkende klasse gaat zien als een
gevaarlijke klasse
3. 19e E = begin Moderniteit
• Welk “kindbeeld” voor welke tijd?
1. Tijd die erg anders is van de 18e E en dus ook het kindbeeld dat heel sterk verschuift
2. Meer en meer aandacht voor het kind, als belangrijk onderdeel van het gezin, van de
toekomst (in 18e E kindersterfte zo groot dat een kind niet werd gezien als iets “precious” –
1
, 19e E: daling van kinderen in gezinnen à wordt een soort investering; bv. kinderen van
burgerij die worden opgeleid voor de toekomst)
• Vandaar ontstaan van filantropische bewegingen (“redden van het kind”) = Child-
save movement kent haar wortels in de 19e E
4. Opkomst politieke en sociale bewegingen: vakbonden, politieke partijen (dragen bij tot
het op de agenda plaatsen van de kwestie en aanpak van jeugdcriminaliteit)
• Discussie rond aanpak van jeugdC hangt samen met de aanpak van kinderarbeid en de uitbouw
van onderwijs
• Twee discussies die elkaar kruisen en functioneel zijn t.a.v. elk elkaar
De “ontdekking” van jeugdcriminaliteit als een specifiek probleem
(= als iets anders dan C gepleegd door volwassenen)
Van “ontdekking van het probleem van jeugdcriminaliteit” naar de maatschappelijke
“juridische apartstelling”
4 specifieke (19e-eeuwse) ontwikkelingen aan de basis van de apartstelling van
minderjarige daders
1. Ontdekking probleem “jeugdcriminaliteit”
• Uitvinding van de statistieken (criminaliteitsstatistieken = eerste
statistieken die vanuit OH worden vrijgegeven)
• Beschrijven de populatie die in aanraking komt met justitie (= de gevatte C, de
geregistreerde C) à laten zien dat er een grote groep is van kinderen
• “Verzachting” strafklimaat
• Hervorming penitentiair systeem (enorme impact op strafrechtelijk
beleid)
2. Ontstaan van sociale enqûetes (pre-sociologisch fenomeen, voorloper van de
sociologische analyses) – ontdekking oorzaken
• Criminele klasse = werkende klasse = gevaarlijke klasse
• Focus op het sociaal gevaarlijke milieu = sociale enquêtes
3. Van stra_en naar heropvoeden
• Een straf op maat van de jeugddelinquent ?
• Oordeel des onderscheids ó strafduur (!)
1. R moest nagaan of vervolgde persoon <16j het oordeel des
onderscheids had of niet (= onderscheid kunnen maken tussen goed
en kwaad, N&W consequenties van G kunnen inschatten)
2. Hadden dit oordeel niet? à niet strafrechtelijk verantwoordelijk geacht
(= konden dus ook niet gestraft worden
3. = onschuldigde jeugddelinquent (want wel feiten gepleegd)
•Hier ook dat de ontwikkeling van het sociaal verweer ontstaat
(waar het zijn voedingsbodem vindt)
1. Men stelt vast dat er iets is zoals “de recidivist” ‘(ó homo
criminalis – ! Invloed op SR)
• Idee dat straf een specifiek karakter moet hebben à pedagogisch
karakter
• = pedagogisering van bestraKing ó Criminologie (2de helft 19de
eeuw)
• Penitentiaire “individualisering
• Pleidooi voor specifieke jeugdgevangenissen à
Heropvoedingsscholen (Weldadigheid)
4. Child-saving beweging (filantropie, moreel perspectief op structureel probleem dat
individueel wordt vertaald; één individu helpen)
2
,Sociaal verweer-denken
Ontstaan spanningsveld tussen klassieke SR-denken en de sociale wetenschappen (“de
criminologie”
• Leidt tot kentering in klassiek strafrechtelijk denken
• Ken van SW-denken?
• Resultaat = Wet op de kinderbescherming 1912
'Pour être e"icace, l'intervention doit s'exercer dès l'enfance. C'est alors que des influences
mystérieuses décident de la vie, et que dans l'intensité de la circulation moderne les ferments
malsains agissent avec rapidité. La statistique [ . . . ) établit que les œuvres de rédemption des
délinquants adultes sont vaines et illusoires parce qu'elles sont entreprisent tardivement.’
Pour choisir les mesures à prendre, c'est l'état permanent de l'individu qu'il faut considérer
plus que son acte passager. Et il s'agit de réagir contre la routine de tribunaux qui, ayant à
juger un tel individu pour tel délit, se bornent à appliquer la formule juridique (...), sans se
préoccuper du mode d'existence, du milieu, des instincts, des prédispositions, de la nature
psychique de l'accusé (...). La quantité de responsabilité n'est donc pas la vraie mesure de
l'intensité de la défense sociale.', (A. Prins)
Ilustreert de kern van dat sociaal verweer-denken
1) Geeft aan dat het nodig is om zo vroeg mogelijk in te grijpen; zelfs voor er al een
misdrijf is (idee dat men anders van het padje zal gaan en een volwassen recidivist zal
worden)
2) Straf bepalen i.f.v. de continue staat van het individu, niet van het misdrijf (=
loskoppeling M en straf fundamenteel in SW en in jeugdbescherming)
= twee belangrijke elementen van die nieuwe wet op de kinderbescherming
Wet 15 mei 1912 op de Kinderbescherming
= sociaal verweer-denken in de praktijk uitgewerkt !
Klassiek strafrecht Sociaal verweer
• Wilsautonomie • Gevaarsnotie
• Legaliteit (enkel zaken o Gevaar/risico als
bestra_en die in de wet interventiegrond
inegschreven staan) o Maatschappelijke
• Oordeel des reactie à i.f.v. de
onderscheids bescherming van
de MIJ
• Proportionaliteit
• Gelijkheid •
Individualisering van de
straf
• Wet van 15 mei 1912 – minister Carton de Wiart (= eerste wet op de kinderbescherming)
• Resultaat 19de eeuw politiek, maatschappelijk en parlementair proces
• Ius sui generis-karakter (eigensoortig recht)
• Preventie logica kern van systeem
o “la criminalité des adultes se trouve en germe dans la criminalité des enfants”
o = heel deterministisch idee
3
, • Het belang van het kind = centrale notie
o = alles gebeurt i.f.v. het belang van het kind
§ De plaatsing, weghalen van het kind uit het milieu, de vervolging voor
gedrag dat in feite niet strafrechtelijk vastligt… à alles is goed bedoeld
o Determinisme (!)
o Juridische (!) hoeksteen
§ Maakt dat kinderrechter zich altijd verschuilt achter dat belang van het
kind
o = filantropische ingesteldheid
• Gerechtelijke kinderbescherming
o Strafrechtelijke meerderjarigheid op 16 jaar = veralgemening oordeel des
onderscheids
o Een kinderrechter
o Specifieke interventiegronden
• Maatregelen, geen stra_en
• Pedagogisering/Individualisering van structurele problemen (cf. armoede)
• 1912 = systeem dat louter gerechtelijke kinderbescherming uitbouwt à geen sociale
bescherming
o Geen sector van vrijwillige hulpverlening – alles komt vanuit het juridische
Kinderen van de kinderbescherming = de interventiegronden
Wie zijn die kinderen die voor die aparte rechtbank kunnen gebracht worden?
• Misdrijf omschreven feiten (tot 16 jaar)
o = het gaat niet echt om een misdrijf aangezien de dader niet strafrechtelijk
verantwoordelijk is à daarom: als misdrijf omschreven feit
o Strafrechtelijke meerderjarigheid = 16 jaar
o Geen oordeel des onderscheids (veralgemening doli incapax)
§ Geen schuld in strafrechteklijke zijn (onschuldig)
§ Geen stra_en !!! maatregelen
• Wangedrag (tot 18 jaar)?
o “stoute kinderen” konden door ouders aangeklaagd worden bij kinderrechter (tot
18j – “ouderlijke klacht”)
• Groep van “pre-delinquentie” à prostitutie, ontucht, handelingen of bezigheden die
kunnen leiden tot bedelarij,landloperij of delinquentie (tot 16 jaar)
o = gedragingen die op zich geen aanleiding geven tot strafbaarstelling, maar
gedrag dat gezien wordt als een risico om tot delinquentie uit te groeien
o 19de eeuwse voorloper van (alle) predelinquentie interventiegronden
• Landlopers en bedelaars (tot 18 jaar)
• Overtredingen leerplicht (6-14 jaar)
• Opvallend: het “ongelukkige” kind (het slachto_er-kind) wordt nergens (expliciet!!)
vermeld
De figuur van de “jeugddelinquent” in 1912
• Een meer-lagige figuur
o Verschillende lagen van dat criminologische personage dat de jeugddelinquent is
o De harde kern = de minderjarige dader van een misdrijf
• Slachto_erperspectief en (!!!) daderperspectief
o Andere lagen van gedrag dat men als risico kon zien – t.e.m. het
slachto_erperspectief
4
Jeugdcriminologie
LES 1: WAAROM EEN APART JEUGDRECHT?
Vandaag een apartzetting van jeugd t.a.v. eigen rechtbank en rechter
In principe kent die apartzetting een lange geschiedenis, maar ze kent ook een aantal
uitzonderingen
- Er ligt een heel criminologisch discours aan vooraf
- Aan de basis: beschouwen van jeugd als een aparte (maatschappelijke) categorie, met
een aparte afhandeling – geen “burgers”; hebben een heleboel rechten niet
o Op vlak van criminaliteit worden zij als “the other” gezien; aparte, speciale,
specifieke groep
o Gebeurt dikwijls n.a.v. diverse “fait divers” waarin jeugd betrokken is (als bv.
dader)
De geboorte van de kinderbescherming
= maatschappelijke, juridische, gerechtelijke en pedagogische apartzetting
• Geen “natuurlijke” evidentie à historische constructie van een “specifiek probleem”
• Lange 19e eeuwse aanloop naar wet op de kinderbescherming van 1912 (= eerste formele
bestaan van jeugdbescherming)
o Daarom: de wet van 1912 een typisch 19e-eeuwse wet
o Aantal maatschappelijke, juridische en pedagogische ontwikkelingen die aan deze apartzetting aan
de basis liggen
• Twee vragen die de leidraad vormen in het begrijpen van waar het systeem ontstond en
begrijpen waarom het specifieke kenmerken heeft:
o “Wat is jeugddelinquentie?”
o “Wat is jeugd(beschermings)recht?”
Fundamentele maatschappelijke veranderingen = context (19e E)
1. Kapitalisme
• Industrialisering ó (loonarbeid) Proletarisering
• Opkomst burgerij (= degenen die de productiefabrieken en -middelen bezitten,
cf. geen aristocratie!!)
• Leidt tot (economische en) demografische groei
• Kolonialisme (!)
2. “Keerzijde/schaduwzijde” van het kapitalisme
• Armoede en kinderarbeid è “paupers” (= onder de kansarmoedegrens)
• Classes laborieuses = classes dangereuse
1. Kapitalisme leidt tot een concentratie van bevolking (bv. buurten rond fabrieken) – heel
snel ontstaan van discours (pol, mtp, soc) dat die werkende klasse gaat zien als een
gevaarlijke klasse
3. 19e E = begin Moderniteit
• Welk “kindbeeld” voor welke tijd?
1. Tijd die erg anders is van de 18e E en dus ook het kindbeeld dat heel sterk verschuift
2. Meer en meer aandacht voor het kind, als belangrijk onderdeel van het gezin, van de
toekomst (in 18e E kindersterfte zo groot dat een kind niet werd gezien als iets “precious” –
1
, 19e E: daling van kinderen in gezinnen à wordt een soort investering; bv. kinderen van
burgerij die worden opgeleid voor de toekomst)
• Vandaar ontstaan van filantropische bewegingen (“redden van het kind”) = Child-
save movement kent haar wortels in de 19e E
4. Opkomst politieke en sociale bewegingen: vakbonden, politieke partijen (dragen bij tot
het op de agenda plaatsen van de kwestie en aanpak van jeugdcriminaliteit)
• Discussie rond aanpak van jeugdC hangt samen met de aanpak van kinderarbeid en de uitbouw
van onderwijs
• Twee discussies die elkaar kruisen en functioneel zijn t.a.v. elk elkaar
De “ontdekking” van jeugdcriminaliteit als een specifiek probleem
(= als iets anders dan C gepleegd door volwassenen)
Van “ontdekking van het probleem van jeugdcriminaliteit” naar de maatschappelijke
“juridische apartstelling”
4 specifieke (19e-eeuwse) ontwikkelingen aan de basis van de apartstelling van
minderjarige daders
1. Ontdekking probleem “jeugdcriminaliteit”
• Uitvinding van de statistieken (criminaliteitsstatistieken = eerste
statistieken die vanuit OH worden vrijgegeven)
• Beschrijven de populatie die in aanraking komt met justitie (= de gevatte C, de
geregistreerde C) à laten zien dat er een grote groep is van kinderen
• “Verzachting” strafklimaat
• Hervorming penitentiair systeem (enorme impact op strafrechtelijk
beleid)
2. Ontstaan van sociale enqûetes (pre-sociologisch fenomeen, voorloper van de
sociologische analyses) – ontdekking oorzaken
• Criminele klasse = werkende klasse = gevaarlijke klasse
• Focus op het sociaal gevaarlijke milieu = sociale enquêtes
3. Van stra_en naar heropvoeden
• Een straf op maat van de jeugddelinquent ?
• Oordeel des onderscheids ó strafduur (!)
1. R moest nagaan of vervolgde persoon <16j het oordeel des
onderscheids had of niet (= onderscheid kunnen maken tussen goed
en kwaad, N&W consequenties van G kunnen inschatten)
2. Hadden dit oordeel niet? à niet strafrechtelijk verantwoordelijk geacht
(= konden dus ook niet gestraft worden
3. = onschuldigde jeugddelinquent (want wel feiten gepleegd)
•Hier ook dat de ontwikkeling van het sociaal verweer ontstaat
(waar het zijn voedingsbodem vindt)
1. Men stelt vast dat er iets is zoals “de recidivist” ‘(ó homo
criminalis – ! Invloed op SR)
• Idee dat straf een specifiek karakter moet hebben à pedagogisch
karakter
• = pedagogisering van bestraKing ó Criminologie (2de helft 19de
eeuw)
• Penitentiaire “individualisering
• Pleidooi voor specifieke jeugdgevangenissen à
Heropvoedingsscholen (Weldadigheid)
4. Child-saving beweging (filantropie, moreel perspectief op structureel probleem dat
individueel wordt vertaald; één individu helpen)
2
,Sociaal verweer-denken
Ontstaan spanningsveld tussen klassieke SR-denken en de sociale wetenschappen (“de
criminologie”
• Leidt tot kentering in klassiek strafrechtelijk denken
• Ken van SW-denken?
• Resultaat = Wet op de kinderbescherming 1912
'Pour être e"icace, l'intervention doit s'exercer dès l'enfance. C'est alors que des influences
mystérieuses décident de la vie, et que dans l'intensité de la circulation moderne les ferments
malsains agissent avec rapidité. La statistique [ . . . ) établit que les œuvres de rédemption des
délinquants adultes sont vaines et illusoires parce qu'elles sont entreprisent tardivement.’
Pour choisir les mesures à prendre, c'est l'état permanent de l'individu qu'il faut considérer
plus que son acte passager. Et il s'agit de réagir contre la routine de tribunaux qui, ayant à
juger un tel individu pour tel délit, se bornent à appliquer la formule juridique (...), sans se
préoccuper du mode d'existence, du milieu, des instincts, des prédispositions, de la nature
psychique de l'accusé (...). La quantité de responsabilité n'est donc pas la vraie mesure de
l'intensité de la défense sociale.', (A. Prins)
Ilustreert de kern van dat sociaal verweer-denken
1) Geeft aan dat het nodig is om zo vroeg mogelijk in te grijpen; zelfs voor er al een
misdrijf is (idee dat men anders van het padje zal gaan en een volwassen recidivist zal
worden)
2) Straf bepalen i.f.v. de continue staat van het individu, niet van het misdrijf (=
loskoppeling M en straf fundamenteel in SW en in jeugdbescherming)
= twee belangrijke elementen van die nieuwe wet op de kinderbescherming
Wet 15 mei 1912 op de Kinderbescherming
= sociaal verweer-denken in de praktijk uitgewerkt !
Klassiek strafrecht Sociaal verweer
• Wilsautonomie • Gevaarsnotie
• Legaliteit (enkel zaken o Gevaar/risico als
bestra_en die in de wet interventiegrond
inegschreven staan) o Maatschappelijke
• Oordeel des reactie à i.f.v. de
onderscheids bescherming van
de MIJ
• Proportionaliteit
• Gelijkheid •
Individualisering van de
straf
• Wet van 15 mei 1912 – minister Carton de Wiart (= eerste wet op de kinderbescherming)
• Resultaat 19de eeuw politiek, maatschappelijk en parlementair proces
• Ius sui generis-karakter (eigensoortig recht)
• Preventie logica kern van systeem
o “la criminalité des adultes se trouve en germe dans la criminalité des enfants”
o = heel deterministisch idee
3
, • Het belang van het kind = centrale notie
o = alles gebeurt i.f.v. het belang van het kind
§ De plaatsing, weghalen van het kind uit het milieu, de vervolging voor
gedrag dat in feite niet strafrechtelijk vastligt… à alles is goed bedoeld
o Determinisme (!)
o Juridische (!) hoeksteen
§ Maakt dat kinderrechter zich altijd verschuilt achter dat belang van het
kind
o = filantropische ingesteldheid
• Gerechtelijke kinderbescherming
o Strafrechtelijke meerderjarigheid op 16 jaar = veralgemening oordeel des
onderscheids
o Een kinderrechter
o Specifieke interventiegronden
• Maatregelen, geen stra_en
• Pedagogisering/Individualisering van structurele problemen (cf. armoede)
• 1912 = systeem dat louter gerechtelijke kinderbescherming uitbouwt à geen sociale
bescherming
o Geen sector van vrijwillige hulpverlening – alles komt vanuit het juridische
Kinderen van de kinderbescherming = de interventiegronden
Wie zijn die kinderen die voor die aparte rechtbank kunnen gebracht worden?
• Misdrijf omschreven feiten (tot 16 jaar)
o = het gaat niet echt om een misdrijf aangezien de dader niet strafrechtelijk
verantwoordelijk is à daarom: als misdrijf omschreven feit
o Strafrechtelijke meerderjarigheid = 16 jaar
o Geen oordeel des onderscheids (veralgemening doli incapax)
§ Geen schuld in strafrechteklijke zijn (onschuldig)
§ Geen stra_en !!! maatregelen
• Wangedrag (tot 18 jaar)?
o “stoute kinderen” konden door ouders aangeklaagd worden bij kinderrechter (tot
18j – “ouderlijke klacht”)
• Groep van “pre-delinquentie” à prostitutie, ontucht, handelingen of bezigheden die
kunnen leiden tot bedelarij,landloperij of delinquentie (tot 16 jaar)
o = gedragingen die op zich geen aanleiding geven tot strafbaarstelling, maar
gedrag dat gezien wordt als een risico om tot delinquentie uit te groeien
o 19de eeuwse voorloper van (alle) predelinquentie interventiegronden
• Landlopers en bedelaars (tot 18 jaar)
• Overtredingen leerplicht (6-14 jaar)
• Opvallend: het “ongelukkige” kind (het slachto_er-kind) wordt nergens (expliciet!!)
vermeld
De figuur van de “jeugddelinquent” in 1912
• Een meer-lagige figuur
o Verschillende lagen van dat criminologische personage dat de jeugddelinquent is
o De harde kern = de minderjarige dader van een misdrijf
• Slachto_erperspectief en (!!!) daderperspectief
o Andere lagen van gedrag dat men als risico kon zien – t.e.m. het
slachto_erperspectief
4
