Notities onderwijskwaliteit en –
effectiviteit
1. Introductie
1.1. Algemene context/vragen
- Goed onderwijs: Als je wil weten of je goed onderwijs doet: stel jezelf deze vragen
o De juiste “dingen” doen
o De “dingen” juist doen
▪ 2. De dingen die je doet In de klas, wat de directive doet etc: zijn
dat de juiste dingen?
- Onderwijskwaliteit
o Doelgericht
▪ Steeds doelgericht! Doelen liggen vast (denk aan eindtermen).
▪ Percentage van eindtermen zegt iets over de kwaliteit van school
en onderwijs.
o De ‘dingen’ juist doen
▪ Is een school kwaliteitsvol als ze de doelen bereikt met zo min
mogelijk uitsloving.
- Onderwijseffectiviteit: Nog een andere manier om naar onderwijskwaliteit te
kijken
o Effectiviteitscriterium (outcomes)
▪ Effectiviteitscriterium: gaat over de leeruitkomsten. Prestaties op
PISA, Vlaamse Toetsen, … gaat vaak over resultaten op
gestandaardiseerde toetsen.
▪ Kan ook op uitkomst op welbevinden, motivatie etc. Deze
uitkomsten gebruiken we om verschillen te bekijken tussen
leraren, scholen, onderwijssystemen. Deze verschillen zijn
indicator voor onderwijskwaliteit.
o Effectiviteitsbevorderende condities (proces)
▪ Effectiviteitsbevorderende condities: welke condities zorgen voor
deze verschillen? In welke mate gerelateerd aan
effectiviteitscriterium. Mate van aandacht aan kinderen, acties
van de leerkracht, …
- Onderwijsverbetering
o Effectivitetsbevorderende condities verbeteren
▪ Hoe deze gaan verbeteren?
, ▪ Als je weet dat bepaalde acties goed zijn, hoe deze ook gaan
toepassen in andere plekken etc
Onderwijseffectiviteit: onderzoeksvragen
1.Wat maakt een school “goed”?
We spreken niet graag over ‘goede scholen’ wel over al dan niet effectieve scholen.
Effectief in het bereiken van bepaalde doelstellingen. Meer of minder effectief dan een
gemiddelde, andere school, tov vaste waarde/ceisuur/criterium.
2.Hoe maken we meer scholen “goed”?
Zie vorige slide: onderwijsverbetering. Als je weet dat iets werkt scholen stimuleren dit
toe te passen.
3.Zijn er verschillen tussen scholen wat betreft outcomes van leerlingen?
Altijd kijken naar leeruitkomsten over kwaliteit van bepaald aspect van kwaliteitsvol
onderwijs. Zo dus ook minder geinteresseerd in welbevinden van de leraar, buiten als
dit een groot effect heft op de outcomes van de leerlingen.
4.Hoe groot zijn de verschillen tussen scholen?
Zijn de verschillen groot genoef om belangrijk/significant te zijn?
5.Waarom maken de leerlingen van school A meer leerwinst dan de leerlingen van
school B?
Thuistaal? Leerkracht? Onderwijsnet?...
6.Hoe kunnen we de effectiviteit van scholen meten? En van leraren?
,Leren we in dit vak. Leraren verklaren meer in verschillen van prestaties dan scholen.
Daardoor kijken naar hoe we leraren eerlijk kunnen vergelijken?
7.Is een school effectief voor alle leergebieden? En voor alle leerlingen?
1.2. Algemene doelstellingen
- Leerdoelen: De student …
o heeft kennis over en inzicht in de geschiedenis, theoretische achtergrond
en basisconcepten van onderwijskwaliteit en -effectiviteit.
o kan de verschillende niveaus in OEO onderscheiden.
o heeft inzicht in de methoden van effectiviteitsonderzoek.
o kan de resultaten van OEO interpreteren.
o heeft inzicht in de mate waarin de resultaten van effectiviteitsonderzoek
aanwijzingen bevatten voor onderwijsverbetering.
o kan kritisch reflecteren over OEO.
- Vormingsdoelen: De student …
o toont een kritische houding ten aanzien van het gebruik van (de resultaten
van) onderwijseffectiviteitsonderzoek in onderwijspraktijken en
onderwijsbeleid.
o toont interesse in levenslang leren en up-to-date blijven van recente
discussies in onderwijsonderzoek
o is geïnteresseerd in het verbeteren van onderwijs voor alle leerlingen.
1.3. Leermateriaal
- Reader – teksten
o via Toledo
- Slides
o via Toledo
- Lesopnames
o via Toledo
- Kennisclips
o Inhoudelijk
o Vraaggestuurd
o via Toledo
, 1.4. Evaluatie
Examen
- 21 januari 2026 tussen 12u30 en 15u30
- Locatie: (voorlopig) onbekend
- Schriftelijk, openboek
- 4 - 5 open/gesloten/meerkeuze vragen
- Eenvoudige rekenmachine
- Hoorcolleges + reader
1.5. Geschiedenis OEO
‘60-’70: Als antwoord op Coleman et Al. (1966) en Jencks et al. (1972), scholen doen
ertoe!!
- In eerste model enkel leerlingkenmerken, in tweede ook schoolkemerken.
- Referentiecategorie is jongens. Positief is dus beter dan de referentiecategorie.
- R^2 is verklaarde variantie van de leerlingekenmerken -> scholen hebben dus
weinig invloed!
- “Scholen kunnen niet compenseren voor de maatschappij “. School doet er niet
toe.
- De schoolkenmerken zijn eigenlijk allemaal contextkenmerken, geen
proceskenmerken (schoolniveau, lerarenniveau, klasmanagement, instructie,
verwachtingen, vorm van evaluatie, ...). School heeft invloed op
proceskenmerken, daarom zijn deze juist zo interessant.
- In 2002 is deze data opnieuw geanalyseerd met multilevel analyse en daar wel
verschillen vastgesteld -> scholen zouden er dus wel toe doen.
- ‘60-’70
o Als antwoord op Coleman et al. (1966) en Jencks et al. (1972)
o Scholen doen ertoe!
effectiviteit
1. Introductie
1.1. Algemene context/vragen
- Goed onderwijs: Als je wil weten of je goed onderwijs doet: stel jezelf deze vragen
o De juiste “dingen” doen
o De “dingen” juist doen
▪ 2. De dingen die je doet In de klas, wat de directive doet etc: zijn
dat de juiste dingen?
- Onderwijskwaliteit
o Doelgericht
▪ Steeds doelgericht! Doelen liggen vast (denk aan eindtermen).
▪ Percentage van eindtermen zegt iets over de kwaliteit van school
en onderwijs.
o De ‘dingen’ juist doen
▪ Is een school kwaliteitsvol als ze de doelen bereikt met zo min
mogelijk uitsloving.
- Onderwijseffectiviteit: Nog een andere manier om naar onderwijskwaliteit te
kijken
o Effectiviteitscriterium (outcomes)
▪ Effectiviteitscriterium: gaat over de leeruitkomsten. Prestaties op
PISA, Vlaamse Toetsen, … gaat vaak over resultaten op
gestandaardiseerde toetsen.
▪ Kan ook op uitkomst op welbevinden, motivatie etc. Deze
uitkomsten gebruiken we om verschillen te bekijken tussen
leraren, scholen, onderwijssystemen. Deze verschillen zijn
indicator voor onderwijskwaliteit.
o Effectiviteitsbevorderende condities (proces)
▪ Effectiviteitsbevorderende condities: welke condities zorgen voor
deze verschillen? In welke mate gerelateerd aan
effectiviteitscriterium. Mate van aandacht aan kinderen, acties
van de leerkracht, …
- Onderwijsverbetering
o Effectivitetsbevorderende condities verbeteren
▪ Hoe deze gaan verbeteren?
, ▪ Als je weet dat bepaalde acties goed zijn, hoe deze ook gaan
toepassen in andere plekken etc
Onderwijseffectiviteit: onderzoeksvragen
1.Wat maakt een school “goed”?
We spreken niet graag over ‘goede scholen’ wel over al dan niet effectieve scholen.
Effectief in het bereiken van bepaalde doelstellingen. Meer of minder effectief dan een
gemiddelde, andere school, tov vaste waarde/ceisuur/criterium.
2.Hoe maken we meer scholen “goed”?
Zie vorige slide: onderwijsverbetering. Als je weet dat iets werkt scholen stimuleren dit
toe te passen.
3.Zijn er verschillen tussen scholen wat betreft outcomes van leerlingen?
Altijd kijken naar leeruitkomsten over kwaliteit van bepaald aspect van kwaliteitsvol
onderwijs. Zo dus ook minder geinteresseerd in welbevinden van de leraar, buiten als
dit een groot effect heft op de outcomes van de leerlingen.
4.Hoe groot zijn de verschillen tussen scholen?
Zijn de verschillen groot genoef om belangrijk/significant te zijn?
5.Waarom maken de leerlingen van school A meer leerwinst dan de leerlingen van
school B?
Thuistaal? Leerkracht? Onderwijsnet?...
6.Hoe kunnen we de effectiviteit van scholen meten? En van leraren?
,Leren we in dit vak. Leraren verklaren meer in verschillen van prestaties dan scholen.
Daardoor kijken naar hoe we leraren eerlijk kunnen vergelijken?
7.Is een school effectief voor alle leergebieden? En voor alle leerlingen?
1.2. Algemene doelstellingen
- Leerdoelen: De student …
o heeft kennis over en inzicht in de geschiedenis, theoretische achtergrond
en basisconcepten van onderwijskwaliteit en -effectiviteit.
o kan de verschillende niveaus in OEO onderscheiden.
o heeft inzicht in de methoden van effectiviteitsonderzoek.
o kan de resultaten van OEO interpreteren.
o heeft inzicht in de mate waarin de resultaten van effectiviteitsonderzoek
aanwijzingen bevatten voor onderwijsverbetering.
o kan kritisch reflecteren over OEO.
- Vormingsdoelen: De student …
o toont een kritische houding ten aanzien van het gebruik van (de resultaten
van) onderwijseffectiviteitsonderzoek in onderwijspraktijken en
onderwijsbeleid.
o toont interesse in levenslang leren en up-to-date blijven van recente
discussies in onderwijsonderzoek
o is geïnteresseerd in het verbeteren van onderwijs voor alle leerlingen.
1.3. Leermateriaal
- Reader – teksten
o via Toledo
- Slides
o via Toledo
- Lesopnames
o via Toledo
- Kennisclips
o Inhoudelijk
o Vraaggestuurd
o via Toledo
, 1.4. Evaluatie
Examen
- 21 januari 2026 tussen 12u30 en 15u30
- Locatie: (voorlopig) onbekend
- Schriftelijk, openboek
- 4 - 5 open/gesloten/meerkeuze vragen
- Eenvoudige rekenmachine
- Hoorcolleges + reader
1.5. Geschiedenis OEO
‘60-’70: Als antwoord op Coleman et Al. (1966) en Jencks et al. (1972), scholen doen
ertoe!!
- In eerste model enkel leerlingkenmerken, in tweede ook schoolkemerken.
- Referentiecategorie is jongens. Positief is dus beter dan de referentiecategorie.
- R^2 is verklaarde variantie van de leerlingekenmerken -> scholen hebben dus
weinig invloed!
- “Scholen kunnen niet compenseren voor de maatschappij “. School doet er niet
toe.
- De schoolkenmerken zijn eigenlijk allemaal contextkenmerken, geen
proceskenmerken (schoolniveau, lerarenniveau, klasmanagement, instructie,
verwachtingen, vorm van evaluatie, ...). School heeft invloed op
proceskenmerken, daarom zijn deze juist zo interessant.
- In 2002 is deze data opnieuw geanalyseerd met multilevel analyse en daar wel
verschillen vastgesteld -> scholen zouden er dus wel toe doen.
- ‘60-’70
o Als antwoord op Coleman et al. (1966) en Jencks et al. (1972)
o Scholen doen ertoe!
