TRAININGSLEER EN EVALUATIE VAN DE
CONDITIONELE EIGENSCHAPPEN
HISTORIEK/ACTUALITEIT
Begin 20e eeuw: Training = Ervaring (Trial and Error)
- Gostä Olander: trainen onder verzwaarde omstandigheden (jaren ’30)
- Freiburger interval: Gerschler en Reindell (jaren ’30-’40) -> variatie loopsnelheid/afstand
- Pikhala: heuveltraining (Paavo Nurmi)
- Toni Nett: intervaltraining (40-45s) (Emil Zatopek)
- Na WOII: lange duurloop (groot volume) -> VS/Australië (Snell, Clarke)
- 1960-1970: Rusland/DDR -> Matwejew: basishandboek plannen en periodisering
- Huidige kennis over trainingsvormen vooral gebaseerd op bevindingen vanaf jaren ’30 tot
de jaren ’60-’70 -> eerste wetenschappelijke publicaties over trainingsleer
(praktijkervaringen toetsen in experimentele studies)
Vanaf 1960-1970: verificatie en onderzoek! (Praktijk toetsen in experimentele studies)
ð Iets doen als trainer -> succes met atleet -> methode wetenschappelijk onderzoeken ->
evidentie -> instroom naar andere trainers
ð Populaire discipline in sportwetenschappen
Nils van der Poel (lange afstandsschaatser)
ð Na medaillewinst document online met trainingsmethoden
Kylian Jornet (trail runner): Norwegian training method
Training in uiteenlopende gebieden (niet per se sport)
- (top)sportwereld
- Fitheid en gezondheid
- Revalidatie
- Bedrijfswereld
ð Verschillende definities
ð Training is een planmatig gestructureerd proces (inhoudelijk, methodologisch,
organisatorisch) waarbij op systematische wijze een ontwikkeling van de sportmotorische
prestatie wordt nagestreefd (Vrijens)
Invloeden op sportmotorisch prestatievermogen
- Lichamelijke basiseigenschappen (uithouding – kracht – snelheid – lenigheid –
vaardigheid)
- Technische vaardigheden en tactisch inzicht
- Constitutionele factoren (antropometrie) en gezondheid
- Persoonlijkheidsfactoren, intellect, motivatie, psychische eigenschappen
ð Niet enkel trainen fysieke componenten -> ook technische en tactische ontwikkelingen
(fosburyflop flop, golvende schoolslag, zwempakken, windtunnels, spelconcepten…)
1
,Trainingsleer
= systematische samenvatting van de voor training en wedstrijd wetenschappelijke bevindingen
die bepaald worden in regels en methodieken waarmee een speler of een ploeg optimaal wordt
voorbereid op de wedstrijd
- Beroept op biochemie, sportfysiologie, kinantropometrie, voedingsleer, biomechanica,
motorisch leren en controle, sportpsychologie, statistiek, sociologie, economie…
‘Van een trainer wordt verwacht dat hij een redelijk(e) kunstenaar is’
ð Werken met mensen in 1 op 1 of in groep met verschillende atleten
ð Praktische ervaring nodig
ð Weten en aanvoelen + afleiden uit data/wetenschappelijke kennis en schema’s
INLEIDING
ð Prestatiebepalende factoren van de sport gaan bepalen
ð Profiel van de atleet gaan bepalen
ð Doel van trainingsschema -> profiel van sport laten overeenkomen met profiel van atleet
ð Individualiseren per atleet maar schema voor 85-90% overeenkomen (want
prestatiebepalende factoren zijn gelijk)
ð Traingingsprogramma gebaseerd op trainingsdata, ervaring van trainer en de trainingsleer
ð Ondersteunende zaken: sportvoeding, psychologie, sportgeneeskunde, biomechanica…
2
,VOORBEELD 1 VOETBAL
Profiel van de sport (via literatuur)
ð Biomechanisch
- Wedstrijden gaan analyseren en kwantificeren (action heat map)
- Gemiddelde afstand afgelegd per positie en per snelheidszones
ð Fysiologisch: hartfrequentie (afh. van activiteit, genetica) en lactaat (mmol/l)
ð Intermittente activiteit
- Korte intensieve inspanning van 1-7 sec
- Langere periodes van matige intensiteit
- Positionele verschillen
ð Prestatiedeterminanten
- Aerobe uithouding (vo2max, aerobe drempel, anaerobe drempel, loopeconomie)
- Anaerobe prestatie (snelheid, wendbaarheid, sprongkracht)
Profiel van de sporter (via labotesten en/of veldtesten)
ð Specifieke testbatterij ifv prestatiedeterminanten (sterkte-zwakte analyse)
- Antropometrie (lichaamssamenstelling): vetgehalte via huidplooimeting of dexa-scan
- Maximale inspanningstest (aerobe uithouding): stappenprotocol met lactaat
(lactaatcurve), hartfrequentie, vo2 (20-25% trainbaar), aerobe en anaerobe drempel
- Sprint- en sprongtesten (snelheid, wendbaarheid, kracht): 10m sprint, 5x10m sprint,
squat/counter movement jump
VOORBEELD 2 WIELRENNEN
Profiel van de sport
ð Biomechanisch
- GPS: parcours van de koers/rit (afstand, aantal hoogtemeters)
- Power meter analyse
ð Fysiologisch
- Hartfrequentie
- Calorieverbruik
ð Prestatiedeterminanten afh. van type renner (sprinter – klimmer – tijdrijder – baanwielrenner)
Case Marcel Kittel: wat nodig om Tour de France uit te rijden en sprints te winnen
- Vlakke rit: gemiddeld 218w (niet constant) -> gem 350w tijdens 20min, gem 450w tijdens
5min, meer dan 500w tijdens 3min
- Sprint = anaerobe energielevering -> gemiddeld 1400w tijdens sprint
- Bergrit: gem 284w (gem 350w over 60min -> 5w per kg voor 60min leveren)
Piekvermogen sprinters en klimmers tov aantal verbruikte kilojoules
ð Topsprinters meer over na zware koers dan sprinters van de tweede lijn -> hoe rustiger de
koers, hoe meer renners kans maken
ð Renners met weinig verval hebben een voordeel bij als de ploeg de koers zwaar maakt
ð Koerstactiek in combinatie met durability
3
, Profiel van de sporter
ð Antropometrie: lichaamslengte, lichaamsgewicht, vetgehalte
ð Aerobe uithouding + drempels (via maximale inspanningstest = STEP -> progressieve belasting)
ð Anaerobe uithouding via wingatetest -> maximaal voor 30seconden) -> anaeroob vermogen,
anaerobe capaciteit, fatigue index
HOOFDSTUK 1 BASISSTRUCTUUR VAN HET TRAININGSPROCES
Basisprincipes: algemeen gehanteerde en geldige richtlijnen, wetenschappelijk onderbouwd en
gebaseerd op praktijkervaring
- Specificiteit
- Overload
- Verminderde meeropbrengst
- Duurzaamheid/reversibiliteit
- Supercompensatie
- Individualiteit
1 PRINCIPE VAN SPECIFICITEIT (SAID-PRINCIPE)
SAID = specific adaptation to imposed demands
ð Oefeneffect = resultaat van specifieke fysiologische aanpassingen van cardiovasculair en
neuromusculair systeem
ð Fysiologische en metabole aanpassingen van het lichaam aan de opgelegde oefeningen zijn
specifiek naargelang type oefening, belasting, gebruikte spiergroepen…
- Cardiorespiratorisch
- Spierkrachtuithouding
- Explosieve kracht
ð Bepaalde actie met een bepaalde respons -> gelinkt aan inspanning en beweging
Inspanningstest is specifiek voor een sportdiscipline (zwemmen, fietsen, lopen…)
! Gemiddelde maximale hartslag lager bij zwemtest dan bij fietstest (positie lichaam in water)
ð Verschil kleiner bij zwemmers dan bij triatleten
ð Vo2max hoger bij zwemtest dan bij fietstest voor zwemmers (omgekeerd voor triatleten)
Studie
- Krachttraining -> kracht verbeteren, uithouding blijft gelijk
- Uithoudingsprogramma -> uithouding verbeteren, kracht blijft gelijk
- Geen training (controlegroep)
- Krachttraining en uithoudingsprogramma -> beide verbeteren
4
CONDITIONELE EIGENSCHAPPEN
HISTORIEK/ACTUALITEIT
Begin 20e eeuw: Training = Ervaring (Trial and Error)
- Gostä Olander: trainen onder verzwaarde omstandigheden (jaren ’30)
- Freiburger interval: Gerschler en Reindell (jaren ’30-’40) -> variatie loopsnelheid/afstand
- Pikhala: heuveltraining (Paavo Nurmi)
- Toni Nett: intervaltraining (40-45s) (Emil Zatopek)
- Na WOII: lange duurloop (groot volume) -> VS/Australië (Snell, Clarke)
- 1960-1970: Rusland/DDR -> Matwejew: basishandboek plannen en periodisering
- Huidige kennis over trainingsvormen vooral gebaseerd op bevindingen vanaf jaren ’30 tot
de jaren ’60-’70 -> eerste wetenschappelijke publicaties over trainingsleer
(praktijkervaringen toetsen in experimentele studies)
Vanaf 1960-1970: verificatie en onderzoek! (Praktijk toetsen in experimentele studies)
ð Iets doen als trainer -> succes met atleet -> methode wetenschappelijk onderzoeken ->
evidentie -> instroom naar andere trainers
ð Populaire discipline in sportwetenschappen
Nils van der Poel (lange afstandsschaatser)
ð Na medaillewinst document online met trainingsmethoden
Kylian Jornet (trail runner): Norwegian training method
Training in uiteenlopende gebieden (niet per se sport)
- (top)sportwereld
- Fitheid en gezondheid
- Revalidatie
- Bedrijfswereld
ð Verschillende definities
ð Training is een planmatig gestructureerd proces (inhoudelijk, methodologisch,
organisatorisch) waarbij op systematische wijze een ontwikkeling van de sportmotorische
prestatie wordt nagestreefd (Vrijens)
Invloeden op sportmotorisch prestatievermogen
- Lichamelijke basiseigenschappen (uithouding – kracht – snelheid – lenigheid –
vaardigheid)
- Technische vaardigheden en tactisch inzicht
- Constitutionele factoren (antropometrie) en gezondheid
- Persoonlijkheidsfactoren, intellect, motivatie, psychische eigenschappen
ð Niet enkel trainen fysieke componenten -> ook technische en tactische ontwikkelingen
(fosburyflop flop, golvende schoolslag, zwempakken, windtunnels, spelconcepten…)
1
,Trainingsleer
= systematische samenvatting van de voor training en wedstrijd wetenschappelijke bevindingen
die bepaald worden in regels en methodieken waarmee een speler of een ploeg optimaal wordt
voorbereid op de wedstrijd
- Beroept op biochemie, sportfysiologie, kinantropometrie, voedingsleer, biomechanica,
motorisch leren en controle, sportpsychologie, statistiek, sociologie, economie…
‘Van een trainer wordt verwacht dat hij een redelijk(e) kunstenaar is’
ð Werken met mensen in 1 op 1 of in groep met verschillende atleten
ð Praktische ervaring nodig
ð Weten en aanvoelen + afleiden uit data/wetenschappelijke kennis en schema’s
INLEIDING
ð Prestatiebepalende factoren van de sport gaan bepalen
ð Profiel van de atleet gaan bepalen
ð Doel van trainingsschema -> profiel van sport laten overeenkomen met profiel van atleet
ð Individualiseren per atleet maar schema voor 85-90% overeenkomen (want
prestatiebepalende factoren zijn gelijk)
ð Traingingsprogramma gebaseerd op trainingsdata, ervaring van trainer en de trainingsleer
ð Ondersteunende zaken: sportvoeding, psychologie, sportgeneeskunde, biomechanica…
2
,VOORBEELD 1 VOETBAL
Profiel van de sport (via literatuur)
ð Biomechanisch
- Wedstrijden gaan analyseren en kwantificeren (action heat map)
- Gemiddelde afstand afgelegd per positie en per snelheidszones
ð Fysiologisch: hartfrequentie (afh. van activiteit, genetica) en lactaat (mmol/l)
ð Intermittente activiteit
- Korte intensieve inspanning van 1-7 sec
- Langere periodes van matige intensiteit
- Positionele verschillen
ð Prestatiedeterminanten
- Aerobe uithouding (vo2max, aerobe drempel, anaerobe drempel, loopeconomie)
- Anaerobe prestatie (snelheid, wendbaarheid, sprongkracht)
Profiel van de sporter (via labotesten en/of veldtesten)
ð Specifieke testbatterij ifv prestatiedeterminanten (sterkte-zwakte analyse)
- Antropometrie (lichaamssamenstelling): vetgehalte via huidplooimeting of dexa-scan
- Maximale inspanningstest (aerobe uithouding): stappenprotocol met lactaat
(lactaatcurve), hartfrequentie, vo2 (20-25% trainbaar), aerobe en anaerobe drempel
- Sprint- en sprongtesten (snelheid, wendbaarheid, kracht): 10m sprint, 5x10m sprint,
squat/counter movement jump
VOORBEELD 2 WIELRENNEN
Profiel van de sport
ð Biomechanisch
- GPS: parcours van de koers/rit (afstand, aantal hoogtemeters)
- Power meter analyse
ð Fysiologisch
- Hartfrequentie
- Calorieverbruik
ð Prestatiedeterminanten afh. van type renner (sprinter – klimmer – tijdrijder – baanwielrenner)
Case Marcel Kittel: wat nodig om Tour de France uit te rijden en sprints te winnen
- Vlakke rit: gemiddeld 218w (niet constant) -> gem 350w tijdens 20min, gem 450w tijdens
5min, meer dan 500w tijdens 3min
- Sprint = anaerobe energielevering -> gemiddeld 1400w tijdens sprint
- Bergrit: gem 284w (gem 350w over 60min -> 5w per kg voor 60min leveren)
Piekvermogen sprinters en klimmers tov aantal verbruikte kilojoules
ð Topsprinters meer over na zware koers dan sprinters van de tweede lijn -> hoe rustiger de
koers, hoe meer renners kans maken
ð Renners met weinig verval hebben een voordeel bij als de ploeg de koers zwaar maakt
ð Koerstactiek in combinatie met durability
3
, Profiel van de sporter
ð Antropometrie: lichaamslengte, lichaamsgewicht, vetgehalte
ð Aerobe uithouding + drempels (via maximale inspanningstest = STEP -> progressieve belasting)
ð Anaerobe uithouding via wingatetest -> maximaal voor 30seconden) -> anaeroob vermogen,
anaerobe capaciteit, fatigue index
HOOFDSTUK 1 BASISSTRUCTUUR VAN HET TRAININGSPROCES
Basisprincipes: algemeen gehanteerde en geldige richtlijnen, wetenschappelijk onderbouwd en
gebaseerd op praktijkervaring
- Specificiteit
- Overload
- Verminderde meeropbrengst
- Duurzaamheid/reversibiliteit
- Supercompensatie
- Individualiteit
1 PRINCIPE VAN SPECIFICITEIT (SAID-PRINCIPE)
SAID = specific adaptation to imposed demands
ð Oefeneffect = resultaat van specifieke fysiologische aanpassingen van cardiovasculair en
neuromusculair systeem
ð Fysiologische en metabole aanpassingen van het lichaam aan de opgelegde oefeningen zijn
specifiek naargelang type oefening, belasting, gebruikte spiergroepen…
- Cardiorespiratorisch
- Spierkrachtuithouding
- Explosieve kracht
ð Bepaalde actie met een bepaalde respons -> gelinkt aan inspanning en beweging
Inspanningstest is specifiek voor een sportdiscipline (zwemmen, fietsen, lopen…)
! Gemiddelde maximale hartslag lager bij zwemtest dan bij fietstest (positie lichaam in water)
ð Verschil kleiner bij zwemmers dan bij triatleten
ð Vo2max hoger bij zwemtest dan bij fietstest voor zwemmers (omgekeerd voor triatleten)
Studie
- Krachttraining -> kracht verbeteren, uithouding blijft gelijk
- Uithoudingsprogramma -> uithouding verbeteren, kracht blijft gelijk
- Geen training (controlegroep)
- Krachttraining en uithoudingsprogramma -> beide verbeteren
4
