1. introductie & situering integrale gehoorrevalidatie
Basis begrippen:
Engels: habilitation – (re) habilitation:
o Rehabilitation (verworven)
Rehabilitatie verwijst naar het terugwinnen van vaardigheden, bekwaamheden of kennis
die verloren is gegaan of gecompromitteerd als gevolg van ziekte, letsel of het verwerven
van een handicap.
o Habilitation (aangeboren)
Habilitatie verwijst naar een proces dat gericht is op het helpen van mensen met een
handicap bij het bereiken, behouden of verbeteren van vaardigheden en functioneren in
het dagelijks leven.
Voor kinderen heeft de habilitatietherapie tot doel een kind te helpen bij het ontwikkelen
van vaardigheden die het nog niet heeft verworven.
Vlaanderen – revalidatie → selecteren, optimaliseren, compenseren.
Prevalentie:
Situatie in Vlaanderen:
Prevalentie baby’s / kinderen:
• Ongeveer 2 op 1000 pasgeboren baby’s worden geboren met een gehoorprobleem:
- 30% gelinkt aan syndroom
- genetische oorzakelijke component rond 50%
• Jaarlijks identificeert Kind en Gezin ongeveer 80 dove of slechthorende baby's,
die worden doorverwezen voor verder onderzoek en begeleiding.
• Naast Kind & Gezin wordt er tevens gescreend in ziekenhuizen door audiologische diensten.
• 90 tot 95% van de gediagnosticeerde baby’s heeft horende ouders.
Prevalentie volwassenen – Eurotrack 2017:
• Bij de 60-plussers stijgt het aantal slechthorenden tot boven de 20%.
• Slechts 1 op 3 slechthorenden draagt een hoorapparaat.
• 11,5% van de volwassen Belgische bevolking geeft aan tekenen van gehoorverlies te
vertonen. Toch draagt minder dan één derde daarvan effectief een hoorapparaat.
Situatie in Nederland:
Prevalentie volwassenen “Cijfers zijn gebaseerd op zelfrapportage in Nederland”
o Van 19-plussers ondervindt 4,5% een beperking in horen.
o Het percentage mannen met een beperking in horen is in alle leeftijdsgroepen hoger dan het percentage
vrouwen.
o Bij 75-plussers komen beperkingen in horen het meeste voor. In deze leeftijdsgroep geeft 13,3% aan een
beperking in horen te hebben.
,Thuisbegeleidingdienst Vlaanderen
• De thuisbegeleidingsdienst begeleidt zowel dove en slechthorende kinderen, jongeren als
volwassenen. Kinderen met een vertraagde spraak-en taalontwikkeling (SLI) kunnen er ook
terecht.
• De dienst begeleidt volwassenen die doof of slechthorend geboren zijn en zelfstandig (gaan)
wonen, en volwassenen die op latere leeftijd doof of slechthorende geworden zijn.
Extra
• De rechtstreeks toegankelijke hulp voor kinderen met een vermoeden van een beperking, die
tussen van 0 tot 7 jaar oud zijn, wordt uitgebreid!
• Door de nieuwe functie GIO (Globale Individuele Ondersteuning) kunnen onze mobiele en
ambulante diensten samenwerken met de reguliere kinderopvang en het gewoon onderwijs.
Basiscomponenten:
• Moment van detectie:
o Congenitaal
o Verworven
o Alle leeftijden
o Soorten problematieken – alle types van gehoorverliezen
• Prelinguaal – postlinguaal + impact op andere gebieden (geïntegreerde aanpak)
• Preventieve maatregelen bij jongeren – lawaai, gehoorbescherming
,Communicatiemodaliteiten:
• Vormen van communicatie:
- Vocaal auditief – non-vocaal visueel
- Verbaal – non-verbaal
Vocaal - auditief Non – vocaal - visueel
Verbaal Gesproken woord Geschreven gedrukt woord
Non - verbaal Intonatie, timbre, pauze Gebarentaal, uiterlijk, lichaamshouding,
smaak, reuk
Modaliteiten & link vanuit de historiek… :
o Doorheen de geschiedenis:
2 pedagogische strekkingen in onderwijs en ontstaan van een continuum.
o Communicatie: gebarentaal ó Orale/aurale taal
o Opkomst van het oralisme
− Oralisme begon terrein te winnen vooreerst in Duitsland
− Wereldtentoonstelling 1878 werd het oralisme als voorkeurtaal uitgesproken +
voorbereiding van congres in 1880 te Milaan – definitieve resolutie.
➔ Orale methode onbetwiste superioriteit.
➔ Gelijktijdig gebruik van gebaren en spraak → nadelig voor de spraakontwikkeling.
Codestrijd of methodestrijd?
2 pedagogische methodes als continuüm?
, Bilinguale en biculture
Gebaseerd op het leven in twee culturen:
1. Dovenwereld → gebarentaal
2. Horende wereld → gesproken taal
o Doven - linguïstische minderheid binnen horende maatschappij.
o Erkenning van de gebarentaal in verschillende landen.
o Vroegtijdig kwalitatief en kwantitatief aanbod in gebarentaal is een uitdaging (90% dove
kinderen hebben horende ouders); dove volwassenen integreren in vroege begeleiding.
o Resultaten uit Denemarken en Zweden waren veelbelovend!
Gebarentaal:
Zijn natuurlijke talen die ontstaan binnen de dovengemeenschappen.
− Visueel-manuele taal
− Niet universeel
− Kenmerken:
• Niet afgeleid van gesproken taal.
• Eigen fonologie, lexicon, semantiek, morfologie, syntaxis en pragmatische regels.
• Dialectvarianten.
Gebruik maken van de gebarenruimte impliceert een grote gelijktijdigheid of simultaan
gebruik van lexicale elementen en morfologie.
− Vlaams Gebarentaalcentrum:
o M. Van Herreweghe (UGent)
o M. Vermeerbergen (KULeuven – taalkunde)
o G. Loots (VUB)
Gebarensystemen:
• Gesproken talen ondersteund met gebaren
• Gelijktijdig spreken en elk woord omzetten in een gebaar
• Kunstmatig systeem, gebaren komen ook uit de gebarentaal
• Nut in bepaalde situaties bv. sommige tolkfuncties, als contacttaal tussen horende en doven
(SMOG) en als voertaal in het onderwijs
Onderwijs:
Basis begrippen:
Engels: habilitation – (re) habilitation:
o Rehabilitation (verworven)
Rehabilitatie verwijst naar het terugwinnen van vaardigheden, bekwaamheden of kennis
die verloren is gegaan of gecompromitteerd als gevolg van ziekte, letsel of het verwerven
van een handicap.
o Habilitation (aangeboren)
Habilitatie verwijst naar een proces dat gericht is op het helpen van mensen met een
handicap bij het bereiken, behouden of verbeteren van vaardigheden en functioneren in
het dagelijks leven.
Voor kinderen heeft de habilitatietherapie tot doel een kind te helpen bij het ontwikkelen
van vaardigheden die het nog niet heeft verworven.
Vlaanderen – revalidatie → selecteren, optimaliseren, compenseren.
Prevalentie:
Situatie in Vlaanderen:
Prevalentie baby’s / kinderen:
• Ongeveer 2 op 1000 pasgeboren baby’s worden geboren met een gehoorprobleem:
- 30% gelinkt aan syndroom
- genetische oorzakelijke component rond 50%
• Jaarlijks identificeert Kind en Gezin ongeveer 80 dove of slechthorende baby's,
die worden doorverwezen voor verder onderzoek en begeleiding.
• Naast Kind & Gezin wordt er tevens gescreend in ziekenhuizen door audiologische diensten.
• 90 tot 95% van de gediagnosticeerde baby’s heeft horende ouders.
Prevalentie volwassenen – Eurotrack 2017:
• Bij de 60-plussers stijgt het aantal slechthorenden tot boven de 20%.
• Slechts 1 op 3 slechthorenden draagt een hoorapparaat.
• 11,5% van de volwassen Belgische bevolking geeft aan tekenen van gehoorverlies te
vertonen. Toch draagt minder dan één derde daarvan effectief een hoorapparaat.
Situatie in Nederland:
Prevalentie volwassenen “Cijfers zijn gebaseerd op zelfrapportage in Nederland”
o Van 19-plussers ondervindt 4,5% een beperking in horen.
o Het percentage mannen met een beperking in horen is in alle leeftijdsgroepen hoger dan het percentage
vrouwen.
o Bij 75-plussers komen beperkingen in horen het meeste voor. In deze leeftijdsgroep geeft 13,3% aan een
beperking in horen te hebben.
,Thuisbegeleidingdienst Vlaanderen
• De thuisbegeleidingsdienst begeleidt zowel dove en slechthorende kinderen, jongeren als
volwassenen. Kinderen met een vertraagde spraak-en taalontwikkeling (SLI) kunnen er ook
terecht.
• De dienst begeleidt volwassenen die doof of slechthorend geboren zijn en zelfstandig (gaan)
wonen, en volwassenen die op latere leeftijd doof of slechthorende geworden zijn.
Extra
• De rechtstreeks toegankelijke hulp voor kinderen met een vermoeden van een beperking, die
tussen van 0 tot 7 jaar oud zijn, wordt uitgebreid!
• Door de nieuwe functie GIO (Globale Individuele Ondersteuning) kunnen onze mobiele en
ambulante diensten samenwerken met de reguliere kinderopvang en het gewoon onderwijs.
Basiscomponenten:
• Moment van detectie:
o Congenitaal
o Verworven
o Alle leeftijden
o Soorten problematieken – alle types van gehoorverliezen
• Prelinguaal – postlinguaal + impact op andere gebieden (geïntegreerde aanpak)
• Preventieve maatregelen bij jongeren – lawaai, gehoorbescherming
,Communicatiemodaliteiten:
• Vormen van communicatie:
- Vocaal auditief – non-vocaal visueel
- Verbaal – non-verbaal
Vocaal - auditief Non – vocaal - visueel
Verbaal Gesproken woord Geschreven gedrukt woord
Non - verbaal Intonatie, timbre, pauze Gebarentaal, uiterlijk, lichaamshouding,
smaak, reuk
Modaliteiten & link vanuit de historiek… :
o Doorheen de geschiedenis:
2 pedagogische strekkingen in onderwijs en ontstaan van een continuum.
o Communicatie: gebarentaal ó Orale/aurale taal
o Opkomst van het oralisme
− Oralisme begon terrein te winnen vooreerst in Duitsland
− Wereldtentoonstelling 1878 werd het oralisme als voorkeurtaal uitgesproken +
voorbereiding van congres in 1880 te Milaan – definitieve resolutie.
➔ Orale methode onbetwiste superioriteit.
➔ Gelijktijdig gebruik van gebaren en spraak → nadelig voor de spraakontwikkeling.
Codestrijd of methodestrijd?
2 pedagogische methodes als continuüm?
, Bilinguale en biculture
Gebaseerd op het leven in twee culturen:
1. Dovenwereld → gebarentaal
2. Horende wereld → gesproken taal
o Doven - linguïstische minderheid binnen horende maatschappij.
o Erkenning van de gebarentaal in verschillende landen.
o Vroegtijdig kwalitatief en kwantitatief aanbod in gebarentaal is een uitdaging (90% dove
kinderen hebben horende ouders); dove volwassenen integreren in vroege begeleiding.
o Resultaten uit Denemarken en Zweden waren veelbelovend!
Gebarentaal:
Zijn natuurlijke talen die ontstaan binnen de dovengemeenschappen.
− Visueel-manuele taal
− Niet universeel
− Kenmerken:
• Niet afgeleid van gesproken taal.
• Eigen fonologie, lexicon, semantiek, morfologie, syntaxis en pragmatische regels.
• Dialectvarianten.
Gebruik maken van de gebarenruimte impliceert een grote gelijktijdigheid of simultaan
gebruik van lexicale elementen en morfologie.
− Vlaams Gebarentaalcentrum:
o M. Van Herreweghe (UGent)
o M. Vermeerbergen (KULeuven – taalkunde)
o G. Loots (VUB)
Gebarensystemen:
• Gesproken talen ondersteund met gebaren
• Gelijktijdig spreken en elk woord omzetten in een gebaar
• Kunstmatig systeem, gebaren komen ook uit de gebarentaal
• Nut in bepaalde situaties bv. sommige tolkfuncties, als contacttaal tussen horende en doven
(SMOG) en als voertaal in het onderwijs
Onderwijs:
