STRAFPROCESRECHT
CURSUSMATERIAAL
- Handboek!
- Sv wetboek
- Pwp
- Schema vooronderzoek (blackboard)
o Alles wat er gebeurt vooraleer een zaak voor de rechter komt
BRONNEN
- Wetboek van strafvordering (1808)
o Oud wetboek, veel aan gesleuteld, structuur en logica zit niet meer zo goed, niet zo coherent, moeilijk om mee
te werken, …
- Ger.W.
o Eerder beperkte bijdrage
- Wet op de voorlopige hechtenis (1990)
- EVRM
o Art. 5, 6, 8, … EVRM
o Rechtspraak EHRM heeft vaak bepalende aard: vaak wetgeving moeten aanpassen naar aanleiding van
vaststellingen die het Europees Hof heeft gedaan
o Bv. Salduz-uitspraak (2008): geen advocaat aanwezig bij verklaring, bij arrestatie en toch een veroordeling op
basis van een verklaring: dit is niet eerlijk (heeft betrekking op rechtsbijstand vóór het eerste verhoor van een
verdachte)
Belangrijke evolutie
o Bv. recht om een getuige te doen ondervragen voor de rechter
EHRM: niet eerlijk dat je wordt veroordeeld op basis van een verklaring in het vooronderzoek van een
getuige waar je geen vragen aan hebt mogen stellen, getuige moet voor de rechter gebracht worden
EHRM: geen mogelijkheid geweest tot kruisverhoor en toch veroordeling: niet eerlijk
- Beslissingen van het EHRM die een grote impact hebben op ons strafprocesrecht, EVRM: grote bron; vooral de
interpretatie
Inhoud
cursusmateriaal.....................................................................................................................................................................................1
bronnen.................................................................................................................................................................................................1
titel 3. algemene beginselen strafprocesrecht...................................................................................................................................16
hoofdstuk 1. definitie......................................................................................................................................................................16
1. begrip......................................................................................................................................................................................16
2. onderscheid tussen materieel en formeel strafrecht.............................................................................................................16
A. personen tot wie de regels gericht zijn............................................................................................16
1
, B. inhoud van deze regels.....................................................................................................................16
c. sanctionering van schendingen........................................................................................................17
3. doelstellingen van het strafproces..........................................................................................................................................17
A. waarheidsvinding.............................................................................................................................17
B. bescherming van de individuele grondrechten................................................................................18
C. onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten......................................18
HOOFdstuk 2. accusatoire en inquisitoire rechtspleging................................................................................................................19
1. principe....................................................................................................................................................................................19
2. praktijK....................................................................................................................................................................................19
A. common law landen.........................................................................................................................19
B. ‘Contintentale’ landen......................................................................................................................19
hoofdstuk 3. Verloop van het strafproces......................................................................................................................................20
1. vooronderzoek........................................................................................................................................................................20
A. opsporingsonderzoek en gerechtelijk onderzoek............................................................................21
B. kenmerken van het vooronderzoek.................................................................................................23
2. onderzoek ten gronde.............................................................................................................................................................25
A. OPENBAARHEID VAN TERECHTZITTING EN UITSPRAAK...................................................................26
B. tegensprekelijk karakter van de procedure......................................................................................26
C. Mondeling karakter van de rechtspleging........................................................................................27
hoofdstuk 4. actoren in het strafproces.........................................................................................................................................27
1. de verdachte............................................................................................................................................................................27
A. situering...........................................................................................................................................27
B. de verschillende statuten van verdachte.........................................................................................27
C. de advocaat......................................................................................................................................29
2. het slachtoffer.........................................................................................................................................................................29
A. situering...........................................................................................................................................29
B. de verschillende statuten van ‘slachtoffer’......................................................................................29
3. de burgerlijk aansprakelijke partij...........................................................................................................................................31
4. De (vrijwilliG of gedwongen) tussenkomende partij..............................................................................................................31
5. de politie..................................................................................................................................................................................31
A. situering...........................................................................................................................................31
B. taken van de politie..........................................................................................................................32
2
, C. statuut van de politie.......................................................................................................................33
D. Toezicht op de politiediensten.........................................................................................................34
E. inTernationale politiediensten..........................................................................................................35
6. Het openbaar ministerie.........................................................................................................................................................35
A. situering...........................................................................................................................................35
B. taken van het openaar ministerie....................................................................................................35
C. statuut van het openaar ministerie..................................................................................................37
D. overzicht...........................................................................................................................................38
E. toezicht op het openbaar ministerie................................................................................................40
7. de onderzoeksrechter.............................................................................................................................................................40
A. situering...........................................................................................................................................40
B. taken van de onderzoeksrechter......................................................................................................41
C. statuut van de onderzoeksrechter...................................................................................................42
D. toezicht op de onderzoeksrechter...................................................................................................42
8. de onderzoeksgerechten.........................................................................................................................................................42
A. situering...........................................................................................................................................42
B. de raadkamer...................................................................................................................................42
C. de Kamer van inbeschuldigingstelling..............................................................................................43
9. de vonnisgerechten.................................................................................................................................................................45
A. Taak van de vonnisgerechten...........................................................................................................45
B. het statuut van de rechter................................................................................................................45
C. Toezicht op rechters.........................................................................................................................45
D. indeling van de vonnisgerechten.....................................................................................................45
E. samenstelling en bevoegdheid van de vonnisgerechten (op het examen geen precieze vragen of
de samenstelling).................................................................................................................................46
11. justitieassistenten en justitiehuizen......................................................................................................................................47
12. tuchtrechtbanken..................................................................................................................................................................48
hoofdstuk 5. beleidsorganen in het strafprocesrecht....................................................................................................................48
1. de minister van justitie............................................................................................................................................................48
2. het college van procureurs-generaal......................................................................................................................................48
3. de procureur des konings........................................................................................................................................................49
4. Raad van pdk’s/raad van arbeidsauditeurs.............................................................................................................................49
3
,titel 4. strafprocesrecht.......................................................................................................................................................................49
deel I. de rechten van de verdediging in strafzaken.........................................................................49
hoofdstuk 1. algemene begrippen..................................................................................................................................................49
1. Begrip en oorsprong................................................................................................................................................................49
2. toepassingsgebied rechten van de verdediging in strafzaken................................................................................................50
A. rechten van de verdediging in strafzaken........................................................................................50
b. het begrip ‘strafzaak’........................................................................................................................50
c. de rechten van de verdediging in de verschillende fasen van de strafrechtspleging.......................51
hoofdstUk 2. overzicht....................................................................................................................................................................52
1. recht op toegang tot de rechter..............................................................................................................................................52
A. betekenis..........................................................................................................................................52
B. recht op toegang tot de bevoegde rechter......................................................................................52
c. recht op een onafhankelijk en onpartijdig rechter...........................................................................53
2. het recht op een eerlijk proces...............................................................................................................................................54
A. de wapengelijkheid (equality of arms).............................................................................................54
B. recht op een eerlijke bewijsvoering.................................................................................................54
c. onmiddellijkheidsbeginsel................................................................................................................55
3. recht op een openbaar proces................................................................................................................................................55
A. begrip...............................................................................................................................................55
b. interne openbaarheid......................................................................................................................55
C. externe openbaarheid......................................................................................................................56
4. recht op de behandeling van zijn zaak binnen een redelijke termijn.....................................................................................56
A. begrip...............................................................................................................................................56
B. begin- en eindpunt...........................................................................................................................57
C. Criteria ter beoordeling van de redelijkheid van de duur van het poces........................................57
d. Sanctie bij overschrijding van redelijke termijn...............................................................................58
5. Recht niet gedwongen te worden tegen zichzelf te getuigen................................................................................................59
A. principe............................................................................................................................................59
B. toepassingen....................................................................................................................................60
C. het zwijgrecht in belgië....................................................................................................................62
6. vermoeden van onschuld........................................................................................................................................................62
A. vermoeden van onschuld en bewijslast...........................................................................................62
4
, B. vermoeden van onschuld en uitspraak over de grond van de zaak.................................................63
C. vermoeden van onschuld en materieel strafrecht...........................................................................63
7. het recht op verdediging.........................................................................................................................................................64
A. recht op informatie over de beschuldigingen..................................................................................64
B. recht op voldoende tijd en faciliteiten ter voorbereiding van zijn verdediging...............................64
c. recht zich zelf te verdedigen of de bijstand te hebben van een raadsman......................................65
D. recht getuigen te (doen) ondervragen.............................................................................................66
E. recht op kosteloze bijstand van een tolk..........................................................................................68
F. recht op hoger beroep......................................................................................................................69
G. recht op een effectief rechtsmiddel.................................................................................................69
H. ne bis in idem...................................................................................................................................69
hoofdstuk 3. Wettelijke waarborgen bij beperkingen van bepaalde grondrechten......................................................................70
1. positieve verplichtingen voor het onderzoek en vervolging van inbreuken op het evrm......................................................70
2. recht op persoonlijke vrijheid.................................................................................................................................................70
3. Recht op de eerbiediging van de private levenssfeer (art. 8 EVRM)......................................................................................71
A. legaliteit............................................................................................................................................71
B. legitimiteit........................................................................................................................................71
C. proportionaliteit...............................................................................................................................71
deel II. de vorderingen die uit het misdrijf voortvloeien.................................................................72
hoofdstuk 1. de strafvordering.......................................................................................................................................................73
1. Algemene beginselen..............................................................................................................................................................73
A. strafvordering en vervolging............................................................................................................73
B. strafvordering, burgerlijke vordering en tuchtvordering.................................................................73
2. Personen die de strafvordering uitoefenen............................................................................................................................73
A. principe............................................................................................................................................73
B. ambtenaren openbaar ministerie die de strafvordering uitoefenen...............................................73
C. Uitzonderingen.................................................................................................................................74
D. bevoegdheidsconflicten...................................................................................................................74
3. wijze waarop de strafvordering wordt uitgeoefend...............................................................................................................74
A. beleid inzake de strafvordering........................................................................................................74
B. vervolging.........................................................................................................................................75
c. niet-vervolging: het sepot.................................................................................................................76
5
, D. buitengerechtelijke afhandeling door het parket............................................................................77
F. voorafgaande erkenning van schuld.................................................................................................81
Spijtoptanten........................................................................................................................................82
4. personen tegen wie de strafvordering wordt uitgeoefend....................................................................................................83
A. principe............................................................................................................................................83
B. de immuniteiten...............................................................................................................................83
C. bijzondere regels voor bepaalde categorieën personen..................................................................85
5. (extra)territoriale gelding van de strafvordering....................................................................................................................87
A. misdrijven op belgisch grondgebied gepleegd................................................................................87
B. MISDRIJVEN IN HET BUITENLAND GEPLEEGD..................................................................................88
C. Misdrijven door Belgische militairen in het buitenland gepleegd...................................................89
6. prejudiciële vragen en prejudiciële geschillen........................................................................................................................89
A. PREJUDICIËLE VRAGEN.....................................................................................................................89
B. prejudiciële geschillen......................................................................................................................90
7. Verval van de strafvordering...................................................................................................................................................90
A. De opheffing of vernietiging van de strafwet (art. 2, tweede lid Sw.).............................................90
B. amnestie...........................................................................................................................................91
C. De klachtafstand bij klachtmisdrijven..............................................................................................91
D. De dood van de verdachte...............................................................................................................91
e. De verjaring van de strafvordering (art. 21-25 V.T.Sv.) => nieuwe regeling: geen vragen over
verjaring van de strafvordering op examen.........................................................................................91
F. HET RECHTERLIJK GEWIJSDE.............................................................................................................96
G. De buitengerechtelijke afhandeling.................................................................................................97
hoofdstuk 2. de burgerlijke vordering............................................................................................................................................97
1. algemene beginselen..............................................................................................................................................................97
2. personen die de burgerlijke vordering uitoefenen.................................................................................................................98
A. personen die rechtstreeks door het misdrijf werden benadeeld....................................................98
B. uitzonderlijk: verenigingen en instellingen van openbaar nut.........................................................98
3. personen tegen wie die de burgerlijke vordering wordt uitgeoefend...................................................................................98
A. de verdachte....................................................................................................................................98
B. de burgerlijk aansprakelijke partij....................................................................................................98
C. de rechtsopvolgers van de verdachte..............................................................................................99
6
, 4. gevallen waarin geen burgerlijke partijstelling mogelijk is.....................................................................................................99
5. voorwerp van de burgerlijke vordering..................................................................................................................................99
6. Wijze waarop de burgerljke vordering wordt uitgeoefend....................................................................................................99
A. de keuze tussen de burgerlijke rechtbanken en de strafgerechten.................................................99
B. DE BURGERLIJKE VORDERING VOOR DE STRAFGERECHTEN..........................................................100
C. De burgerlijke vordering voor de burgerlijke rechtbanken............................................................101
7. Verval van de burgerlijke vordering......................................................................................................................................101
A. De afstand van rechtsvordering en dading....................................................................................101
B. DE VERJARING VAN DE BURGERLIJKE VORDERING........................................................................101
C. Het rechterlijk gewijsde..................................................................................................................102
8. GEZAG strafrechtelijk gewijsde t.a.V. burgerlijk gewijsde....................................................................................................102
A. PRincipe..........................................................................................................................................102
B. Draagwijdte....................................................................................................................................102
9. hulp aan slachtoffers van opzettelijke gewelddaden............................................................................................................103
DEEL III. HET VOORONDERZOEK IN STRAFZAKEN..........................................................................103
hoofdstuk 1. Wijze waarop het onderzoek gevoerd wordt..........................................................................................................103
1. opsporingsonderzoek en gerechtelijk onderzoek.................................................................................................................103
2. wijze waarop misdrijven ter kennis komen van de overheid...............................................................................................104
A. klachten, aangiften en ambtelijke vaststellingen...........................................................................104
B. proces-verbaal en strafdossier.......................................................................................................105
3. wijze waarop misdrijven worden opgespoord en vastgesteld.............................................................................................105
A. situering.........................................................................................................................................105
B. Permissieve regel, legaliteit en loyauteit.......................................................................................106
C. sanctionering van onregelmatige opsporingshandelingen............................................................106
D. opsoring en vaststelling van misdrijven en het evrm....................................................................106
4. rechten verdachte, inverdenkinggestelde, burgerlijke partij en derde-beslagene tijdens het vooronderzoek..................107
A. het recht inzage te vragen in het strafdossier (art. 21bis en 61ter Sv.).........................................108
B. Het strafrechtelijk kortgeding (art. 28 sexies, 61 quater en 61sexies Sv.).....................................108
C. Het recht bijkomende onderzoekshandelingen te vragen (art. 61quinquies Sv.)..........................109
Hoofdstuk 2. personen belast met de opsporing en vaststelling van misdrijven.........................................................................109
1. algemene beginselen............................................................................................................................................................109
2. de leidinggevende magistraten.............................................................................................................................................109
7
, A. het openbaar ministerie.................................................................................................................110
B. De onderzoeksrechter...........................................................................................................................................................110
3. de politiediensten.................................................................................................................................................................111
A. opsporingstaken van de geïntegreerde politiedienst....................................................................111
B. verhouding leidinggevende magistraten politiediensten..............................................................111
hoofdstuk 3. het opsporingsonderzoek........................................................................................................................................112
1. Begrip....................................................................................................................................................................................112
2. de heterdaadprocedure........................................................................................................................................................112
A. verrichtingen bij betrapping op heterdaad....................................................................................112
B. ‘gewone’ verrichtingen...................................................................................................................113
3. de proactieve recherche.......................................................................................................................................................113
A. ALgemeen......................................................................................................................................113
B. voorwaarden (art. 28bis, §2 Sv.).....................................................................................................113
4. BOM (bijzondere opsporingsmethoden)..............................................................................................................................113
A. SItuering van de problematiek.......................................................................................................114
B. wettelijke regeling..........................................................................................................................114
C. Bijzondere opsporingsmethoden...................................................................................................114
D. Andere onderzoeksmethoden.......................................................................................................114
E. politionele onderzoekstechnieken.................................................................................................115
F. Observatie.......................................................................................................................................115
E. Observatie om zich te verwereven in een woning.........................................................................115
G. infiltratie.........................................................................................................................................115
H. Informantenwerking......................................................................................................................116
i. het vertrouwelijk dossier.................................................................................................................116
5. het ‘kaalpluk’- onderzoek......................................................................................................................................................118
5. afsluiting van het opsporingsonderzoek...............................................................................................................................119
A. niet-vervolging: sepot, minnelijke schikking of bemiddeling.........................................................119
B. vordering tot onderzoek................................................................................................................119
C. dagvaarding of oproeping voor vonnisgerecht..............................................................................119
Hoofdstuk 4. het gerechtelijk onderzoek......................................................................................................................................120
1. begrip....................................................................................................................................................................................120
2. taakomschrijving van de onderzoeksrechter........................................................................................................................121
8
, 3. saisine van de onderzoeksrechter.........................................................................................................................................121
A. Wijze waarop de Onderzoeksrechter geadieerd wordt.................................................................121
B. omvang van de saisine...................................................................................................................122
C. de gevolgen van de saisine.............................................................................................................122
4. Verhouding onderzoeksrechter – procureur des konings....................................................................................................123
A. situering.........................................................................................................................................123
B. Vorderingen van de procureur des konings t.A.V. de onderzoeksrechter......................................123
C. rechtsmiddelen...............................................................................................................................123
5. rechten inverdenkinggestelde en burgerlijke partij..............................................................................................................123
6. afsluiting van het gerechtelijk onderzoek: de regeling van de rechtspleging......................................................................123
A. situering.........................................................................................................................................123
B. procedure voorafgaand aan de regeling der rechtspleging...........................................................124
C. de procedure voor de raadkamer..................................................................................................124
D. mogelijke beslissingen van de raadkamer.....................................................................................125
e. rechtsmiddelen tegen de beschikking over de rechtspleging........................................................127
7. controle door de kamer van inbeschuldigingstelling............................................................................................................128
A. ambtshalve toezicht op het verloop van de gerechtelijke onderzoeken.......................................128
B. toezicht op langdurige onderzoeken (> 1j)....................................................................................128
C. toezicht op de regelmatigheid van de rechtspleging.....................................................................128
HOOFDSTUK 5. ONDERzoeksverrrichtingen..................................................................................................................................130
1. het opnemen van klachten en aangiften..............................................................................................................................130
2. identiteitscontroles en het houden van gegevensbestanden..............................................................................................131
A. verzamelen van informatie............................................................................................................131
b. houden van een gegevensbestand.................................................................................................131
C. misdaadanalyses............................................................................................................................131
3. plaatsbezoek.........................................................................................................................................................................131
3bis. psychologisch onderzoek verdachte..........................................................................................131
4. observatie..............................................................................................................................................................................132
5. ondervraging van de verdachte............................................................................................................................................132
A. minimumrechten ondervraagde persoon......................................................................................132
B. ondervraging verdachte binnen opsporingsonderzoek.................................................................134
C. ondervraging verdachte binnen gerechtelijk onderzoek...............................................................134
9
, D. ondervraging met behulp van audiovisuele media.......................................................................135
E. verhoor met een polygraaftest (art. 112duodecies Sv.).................................................................135
F. de vrijheidsberoving van de verdachte...........................................................................................135
6. INverdenkingstelling van de verdachte.................................................................................................................................135
A. principe..........................................................................................................................................135
B. rechten inverdenkinggestelde........................................................................................................135
C. impliciete inverdenkingstelling......................................................................................................136
D. inverdenkingstelling en loyauteitsplicht........................................................................................136
7. getuigenverhoor....................................................................................................................................................................136
A. getuigenverhoor in het raam van een opsporingsonderzoek........................................................136
B. getuigenverhoor in het raam van een gerechtelijk onderzoek......................................................136
C. anonieme getuigen........................................................................................................................138
D. bedreigde getuigen...............................................................................................................................................................139
E. ‘medewerkers van het gerecht?’/ spijtoptant................................................................................140
F. verhoor met behulp van auduovisuele media................................................................................141
8. Inwinnen van informatie en bevriezen van tegoeden m.b.t financiËle producten, diensten en verrichtingen...................142
9. deskundigenonderzoek.........................................................................................................................................................142
A. deskundigenonderzoek in het raam van een opsporingsonderzoek.............................................142
B. het deskundigenonderzoek in het raam van een gerechtelijk onderzoek.....................................143
10. DNA-onderzoek...................................................................................................................................................................143
A. DNA-onderzoek in het raam van een opsporingsonderzoek (art. 44ter-sexies Sv.)......................143
B. DNA-onderzoek in het raam van een gerechtelijk onderzoek (art. 90undecies-duodecies Sv.)....144
11. inobservatiestelling (niet kennen)......................................................................................................................................144
12. fouillering (niet kennen)......................................................................................................................................................145
13. onderzoek aan het lichaam.................................................................................................................................................145
14. huiszoeking..........................................................................................................................................................................145
A. begrip en grondslag........................................................................................................................145
B. toepassingsgebied..........................................................................................................................145
C. grond- en vormvoorwaarden.........................................................................................................146
D. uitvoering.......................................................................................................................................146
E. huiszoeking bij betrapping op heterdaad.......................................................................................146
F. Huiszoeking met toestemming van de bewoner van het huis........................................................146
10
CURSUSMATERIAAL
- Handboek!
- Sv wetboek
- Pwp
- Schema vooronderzoek (blackboard)
o Alles wat er gebeurt vooraleer een zaak voor de rechter komt
BRONNEN
- Wetboek van strafvordering (1808)
o Oud wetboek, veel aan gesleuteld, structuur en logica zit niet meer zo goed, niet zo coherent, moeilijk om mee
te werken, …
- Ger.W.
o Eerder beperkte bijdrage
- Wet op de voorlopige hechtenis (1990)
- EVRM
o Art. 5, 6, 8, … EVRM
o Rechtspraak EHRM heeft vaak bepalende aard: vaak wetgeving moeten aanpassen naar aanleiding van
vaststellingen die het Europees Hof heeft gedaan
o Bv. Salduz-uitspraak (2008): geen advocaat aanwezig bij verklaring, bij arrestatie en toch een veroordeling op
basis van een verklaring: dit is niet eerlijk (heeft betrekking op rechtsbijstand vóór het eerste verhoor van een
verdachte)
Belangrijke evolutie
o Bv. recht om een getuige te doen ondervragen voor de rechter
EHRM: niet eerlijk dat je wordt veroordeeld op basis van een verklaring in het vooronderzoek van een
getuige waar je geen vragen aan hebt mogen stellen, getuige moet voor de rechter gebracht worden
EHRM: geen mogelijkheid geweest tot kruisverhoor en toch veroordeling: niet eerlijk
- Beslissingen van het EHRM die een grote impact hebben op ons strafprocesrecht, EVRM: grote bron; vooral de
interpretatie
Inhoud
cursusmateriaal.....................................................................................................................................................................................1
bronnen.................................................................................................................................................................................................1
titel 3. algemene beginselen strafprocesrecht...................................................................................................................................16
hoofdstuk 1. definitie......................................................................................................................................................................16
1. begrip......................................................................................................................................................................................16
2. onderscheid tussen materieel en formeel strafrecht.............................................................................................................16
A. personen tot wie de regels gericht zijn............................................................................................16
1
, B. inhoud van deze regels.....................................................................................................................16
c. sanctionering van schendingen........................................................................................................17
3. doelstellingen van het strafproces..........................................................................................................................................17
A. waarheidsvinding.............................................................................................................................17
B. bescherming van de individuele grondrechten................................................................................18
C. onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten......................................18
HOOFdstuk 2. accusatoire en inquisitoire rechtspleging................................................................................................................19
1. principe....................................................................................................................................................................................19
2. praktijK....................................................................................................................................................................................19
A. common law landen.........................................................................................................................19
B. ‘Contintentale’ landen......................................................................................................................19
hoofdstuk 3. Verloop van het strafproces......................................................................................................................................20
1. vooronderzoek........................................................................................................................................................................20
A. opsporingsonderzoek en gerechtelijk onderzoek............................................................................21
B. kenmerken van het vooronderzoek.................................................................................................23
2. onderzoek ten gronde.............................................................................................................................................................25
A. OPENBAARHEID VAN TERECHTZITTING EN UITSPRAAK...................................................................26
B. tegensprekelijk karakter van de procedure......................................................................................26
C. Mondeling karakter van de rechtspleging........................................................................................27
hoofdstuk 4. actoren in het strafproces.........................................................................................................................................27
1. de verdachte............................................................................................................................................................................27
A. situering...........................................................................................................................................27
B. de verschillende statuten van verdachte.........................................................................................27
C. de advocaat......................................................................................................................................29
2. het slachtoffer.........................................................................................................................................................................29
A. situering...........................................................................................................................................29
B. de verschillende statuten van ‘slachtoffer’......................................................................................29
3. de burgerlijk aansprakelijke partij...........................................................................................................................................31
4. De (vrijwilliG of gedwongen) tussenkomende partij..............................................................................................................31
5. de politie..................................................................................................................................................................................31
A. situering...........................................................................................................................................31
B. taken van de politie..........................................................................................................................32
2
, C. statuut van de politie.......................................................................................................................33
D. Toezicht op de politiediensten.........................................................................................................34
E. inTernationale politiediensten..........................................................................................................35
6. Het openbaar ministerie.........................................................................................................................................................35
A. situering...........................................................................................................................................35
B. taken van het openaar ministerie....................................................................................................35
C. statuut van het openaar ministerie..................................................................................................37
D. overzicht...........................................................................................................................................38
E. toezicht op het openbaar ministerie................................................................................................40
7. de onderzoeksrechter.............................................................................................................................................................40
A. situering...........................................................................................................................................40
B. taken van de onderzoeksrechter......................................................................................................41
C. statuut van de onderzoeksrechter...................................................................................................42
D. toezicht op de onderzoeksrechter...................................................................................................42
8. de onderzoeksgerechten.........................................................................................................................................................42
A. situering...........................................................................................................................................42
B. de raadkamer...................................................................................................................................42
C. de Kamer van inbeschuldigingstelling..............................................................................................43
9. de vonnisgerechten.................................................................................................................................................................45
A. Taak van de vonnisgerechten...........................................................................................................45
B. het statuut van de rechter................................................................................................................45
C. Toezicht op rechters.........................................................................................................................45
D. indeling van de vonnisgerechten.....................................................................................................45
E. samenstelling en bevoegdheid van de vonnisgerechten (op het examen geen precieze vragen of
de samenstelling).................................................................................................................................46
11. justitieassistenten en justitiehuizen......................................................................................................................................47
12. tuchtrechtbanken..................................................................................................................................................................48
hoofdstuk 5. beleidsorganen in het strafprocesrecht....................................................................................................................48
1. de minister van justitie............................................................................................................................................................48
2. het college van procureurs-generaal......................................................................................................................................48
3. de procureur des konings........................................................................................................................................................49
4. Raad van pdk’s/raad van arbeidsauditeurs.............................................................................................................................49
3
,titel 4. strafprocesrecht.......................................................................................................................................................................49
deel I. de rechten van de verdediging in strafzaken.........................................................................49
hoofdstuk 1. algemene begrippen..................................................................................................................................................49
1. Begrip en oorsprong................................................................................................................................................................49
2. toepassingsgebied rechten van de verdediging in strafzaken................................................................................................50
A. rechten van de verdediging in strafzaken........................................................................................50
b. het begrip ‘strafzaak’........................................................................................................................50
c. de rechten van de verdediging in de verschillende fasen van de strafrechtspleging.......................51
hoofdstUk 2. overzicht....................................................................................................................................................................52
1. recht op toegang tot de rechter..............................................................................................................................................52
A. betekenis..........................................................................................................................................52
B. recht op toegang tot de bevoegde rechter......................................................................................52
c. recht op een onafhankelijk en onpartijdig rechter...........................................................................53
2. het recht op een eerlijk proces...............................................................................................................................................54
A. de wapengelijkheid (equality of arms).............................................................................................54
B. recht op een eerlijke bewijsvoering.................................................................................................54
c. onmiddellijkheidsbeginsel................................................................................................................55
3. recht op een openbaar proces................................................................................................................................................55
A. begrip...............................................................................................................................................55
b. interne openbaarheid......................................................................................................................55
C. externe openbaarheid......................................................................................................................56
4. recht op de behandeling van zijn zaak binnen een redelijke termijn.....................................................................................56
A. begrip...............................................................................................................................................56
B. begin- en eindpunt...........................................................................................................................57
C. Criteria ter beoordeling van de redelijkheid van de duur van het poces........................................57
d. Sanctie bij overschrijding van redelijke termijn...............................................................................58
5. Recht niet gedwongen te worden tegen zichzelf te getuigen................................................................................................59
A. principe............................................................................................................................................59
B. toepassingen....................................................................................................................................60
C. het zwijgrecht in belgië....................................................................................................................62
6. vermoeden van onschuld........................................................................................................................................................62
A. vermoeden van onschuld en bewijslast...........................................................................................62
4
, B. vermoeden van onschuld en uitspraak over de grond van de zaak.................................................63
C. vermoeden van onschuld en materieel strafrecht...........................................................................63
7. het recht op verdediging.........................................................................................................................................................64
A. recht op informatie over de beschuldigingen..................................................................................64
B. recht op voldoende tijd en faciliteiten ter voorbereiding van zijn verdediging...............................64
c. recht zich zelf te verdedigen of de bijstand te hebben van een raadsman......................................65
D. recht getuigen te (doen) ondervragen.............................................................................................66
E. recht op kosteloze bijstand van een tolk..........................................................................................68
F. recht op hoger beroep......................................................................................................................69
G. recht op een effectief rechtsmiddel.................................................................................................69
H. ne bis in idem...................................................................................................................................69
hoofdstuk 3. Wettelijke waarborgen bij beperkingen van bepaalde grondrechten......................................................................70
1. positieve verplichtingen voor het onderzoek en vervolging van inbreuken op het evrm......................................................70
2. recht op persoonlijke vrijheid.................................................................................................................................................70
3. Recht op de eerbiediging van de private levenssfeer (art. 8 EVRM)......................................................................................71
A. legaliteit............................................................................................................................................71
B. legitimiteit........................................................................................................................................71
C. proportionaliteit...............................................................................................................................71
deel II. de vorderingen die uit het misdrijf voortvloeien.................................................................72
hoofdstuk 1. de strafvordering.......................................................................................................................................................73
1. Algemene beginselen..............................................................................................................................................................73
A. strafvordering en vervolging............................................................................................................73
B. strafvordering, burgerlijke vordering en tuchtvordering.................................................................73
2. Personen die de strafvordering uitoefenen............................................................................................................................73
A. principe............................................................................................................................................73
B. ambtenaren openbaar ministerie die de strafvordering uitoefenen...............................................73
C. Uitzonderingen.................................................................................................................................74
D. bevoegdheidsconflicten...................................................................................................................74
3. wijze waarop de strafvordering wordt uitgeoefend...............................................................................................................74
A. beleid inzake de strafvordering........................................................................................................74
B. vervolging.........................................................................................................................................75
c. niet-vervolging: het sepot.................................................................................................................76
5
, D. buitengerechtelijke afhandeling door het parket............................................................................77
F. voorafgaande erkenning van schuld.................................................................................................81
Spijtoptanten........................................................................................................................................82
4. personen tegen wie de strafvordering wordt uitgeoefend....................................................................................................83
A. principe............................................................................................................................................83
B. de immuniteiten...............................................................................................................................83
C. bijzondere regels voor bepaalde categorieën personen..................................................................85
5. (extra)territoriale gelding van de strafvordering....................................................................................................................87
A. misdrijven op belgisch grondgebied gepleegd................................................................................87
B. MISDRIJVEN IN HET BUITENLAND GEPLEEGD..................................................................................88
C. Misdrijven door Belgische militairen in het buitenland gepleegd...................................................89
6. prejudiciële vragen en prejudiciële geschillen........................................................................................................................89
A. PREJUDICIËLE VRAGEN.....................................................................................................................89
B. prejudiciële geschillen......................................................................................................................90
7. Verval van de strafvordering...................................................................................................................................................90
A. De opheffing of vernietiging van de strafwet (art. 2, tweede lid Sw.).............................................90
B. amnestie...........................................................................................................................................91
C. De klachtafstand bij klachtmisdrijven..............................................................................................91
D. De dood van de verdachte...............................................................................................................91
e. De verjaring van de strafvordering (art. 21-25 V.T.Sv.) => nieuwe regeling: geen vragen over
verjaring van de strafvordering op examen.........................................................................................91
F. HET RECHTERLIJK GEWIJSDE.............................................................................................................96
G. De buitengerechtelijke afhandeling.................................................................................................97
hoofdstuk 2. de burgerlijke vordering............................................................................................................................................97
1. algemene beginselen..............................................................................................................................................................97
2. personen die de burgerlijke vordering uitoefenen.................................................................................................................98
A. personen die rechtstreeks door het misdrijf werden benadeeld....................................................98
B. uitzonderlijk: verenigingen en instellingen van openbaar nut.........................................................98
3. personen tegen wie die de burgerlijke vordering wordt uitgeoefend...................................................................................98
A. de verdachte....................................................................................................................................98
B. de burgerlijk aansprakelijke partij....................................................................................................98
C. de rechtsopvolgers van de verdachte..............................................................................................99
6
, 4. gevallen waarin geen burgerlijke partijstelling mogelijk is.....................................................................................................99
5. voorwerp van de burgerlijke vordering..................................................................................................................................99
6. Wijze waarop de burgerljke vordering wordt uitgeoefend....................................................................................................99
A. de keuze tussen de burgerlijke rechtbanken en de strafgerechten.................................................99
B. DE BURGERLIJKE VORDERING VOOR DE STRAFGERECHTEN..........................................................100
C. De burgerlijke vordering voor de burgerlijke rechtbanken............................................................101
7. Verval van de burgerlijke vordering......................................................................................................................................101
A. De afstand van rechtsvordering en dading....................................................................................101
B. DE VERJARING VAN DE BURGERLIJKE VORDERING........................................................................101
C. Het rechterlijk gewijsde..................................................................................................................102
8. GEZAG strafrechtelijk gewijsde t.a.V. burgerlijk gewijsde....................................................................................................102
A. PRincipe..........................................................................................................................................102
B. Draagwijdte....................................................................................................................................102
9. hulp aan slachtoffers van opzettelijke gewelddaden............................................................................................................103
DEEL III. HET VOORONDERZOEK IN STRAFZAKEN..........................................................................103
hoofdstuk 1. Wijze waarop het onderzoek gevoerd wordt..........................................................................................................103
1. opsporingsonderzoek en gerechtelijk onderzoek.................................................................................................................103
2. wijze waarop misdrijven ter kennis komen van de overheid...............................................................................................104
A. klachten, aangiften en ambtelijke vaststellingen...........................................................................104
B. proces-verbaal en strafdossier.......................................................................................................105
3. wijze waarop misdrijven worden opgespoord en vastgesteld.............................................................................................105
A. situering.........................................................................................................................................105
B. Permissieve regel, legaliteit en loyauteit.......................................................................................106
C. sanctionering van onregelmatige opsporingshandelingen............................................................106
D. opsoring en vaststelling van misdrijven en het evrm....................................................................106
4. rechten verdachte, inverdenkinggestelde, burgerlijke partij en derde-beslagene tijdens het vooronderzoek..................107
A. het recht inzage te vragen in het strafdossier (art. 21bis en 61ter Sv.).........................................108
B. Het strafrechtelijk kortgeding (art. 28 sexies, 61 quater en 61sexies Sv.).....................................108
C. Het recht bijkomende onderzoekshandelingen te vragen (art. 61quinquies Sv.)..........................109
Hoofdstuk 2. personen belast met de opsporing en vaststelling van misdrijven.........................................................................109
1. algemene beginselen............................................................................................................................................................109
2. de leidinggevende magistraten.............................................................................................................................................109
7
, A. het openbaar ministerie.................................................................................................................110
B. De onderzoeksrechter...........................................................................................................................................................110
3. de politiediensten.................................................................................................................................................................111
A. opsporingstaken van de geïntegreerde politiedienst....................................................................111
B. verhouding leidinggevende magistraten politiediensten..............................................................111
hoofdstuk 3. het opsporingsonderzoek........................................................................................................................................112
1. Begrip....................................................................................................................................................................................112
2. de heterdaadprocedure........................................................................................................................................................112
A. verrichtingen bij betrapping op heterdaad....................................................................................112
B. ‘gewone’ verrichtingen...................................................................................................................113
3. de proactieve recherche.......................................................................................................................................................113
A. ALgemeen......................................................................................................................................113
B. voorwaarden (art. 28bis, §2 Sv.).....................................................................................................113
4. BOM (bijzondere opsporingsmethoden)..............................................................................................................................113
A. SItuering van de problematiek.......................................................................................................114
B. wettelijke regeling..........................................................................................................................114
C. Bijzondere opsporingsmethoden...................................................................................................114
D. Andere onderzoeksmethoden.......................................................................................................114
E. politionele onderzoekstechnieken.................................................................................................115
F. Observatie.......................................................................................................................................115
E. Observatie om zich te verwereven in een woning.........................................................................115
G. infiltratie.........................................................................................................................................115
H. Informantenwerking......................................................................................................................116
i. het vertrouwelijk dossier.................................................................................................................116
5. het ‘kaalpluk’- onderzoek......................................................................................................................................................118
5. afsluiting van het opsporingsonderzoek...............................................................................................................................119
A. niet-vervolging: sepot, minnelijke schikking of bemiddeling.........................................................119
B. vordering tot onderzoek................................................................................................................119
C. dagvaarding of oproeping voor vonnisgerecht..............................................................................119
Hoofdstuk 4. het gerechtelijk onderzoek......................................................................................................................................120
1. begrip....................................................................................................................................................................................120
2. taakomschrijving van de onderzoeksrechter........................................................................................................................121
8
, 3. saisine van de onderzoeksrechter.........................................................................................................................................121
A. Wijze waarop de Onderzoeksrechter geadieerd wordt.................................................................121
B. omvang van de saisine...................................................................................................................122
C. de gevolgen van de saisine.............................................................................................................122
4. Verhouding onderzoeksrechter – procureur des konings....................................................................................................123
A. situering.........................................................................................................................................123
B. Vorderingen van de procureur des konings t.A.V. de onderzoeksrechter......................................123
C. rechtsmiddelen...............................................................................................................................123
5. rechten inverdenkinggestelde en burgerlijke partij..............................................................................................................123
6. afsluiting van het gerechtelijk onderzoek: de regeling van de rechtspleging......................................................................123
A. situering.........................................................................................................................................123
B. procedure voorafgaand aan de regeling der rechtspleging...........................................................124
C. de procedure voor de raadkamer..................................................................................................124
D. mogelijke beslissingen van de raadkamer.....................................................................................125
e. rechtsmiddelen tegen de beschikking over de rechtspleging........................................................127
7. controle door de kamer van inbeschuldigingstelling............................................................................................................128
A. ambtshalve toezicht op het verloop van de gerechtelijke onderzoeken.......................................128
B. toezicht op langdurige onderzoeken (> 1j)....................................................................................128
C. toezicht op de regelmatigheid van de rechtspleging.....................................................................128
HOOFDSTUK 5. ONDERzoeksverrrichtingen..................................................................................................................................130
1. het opnemen van klachten en aangiften..............................................................................................................................130
2. identiteitscontroles en het houden van gegevensbestanden..............................................................................................131
A. verzamelen van informatie............................................................................................................131
b. houden van een gegevensbestand.................................................................................................131
C. misdaadanalyses............................................................................................................................131
3. plaatsbezoek.........................................................................................................................................................................131
3bis. psychologisch onderzoek verdachte..........................................................................................131
4. observatie..............................................................................................................................................................................132
5. ondervraging van de verdachte............................................................................................................................................132
A. minimumrechten ondervraagde persoon......................................................................................132
B. ondervraging verdachte binnen opsporingsonderzoek.................................................................134
C. ondervraging verdachte binnen gerechtelijk onderzoek...............................................................134
9
, D. ondervraging met behulp van audiovisuele media.......................................................................135
E. verhoor met een polygraaftest (art. 112duodecies Sv.).................................................................135
F. de vrijheidsberoving van de verdachte...........................................................................................135
6. INverdenkingstelling van de verdachte.................................................................................................................................135
A. principe..........................................................................................................................................135
B. rechten inverdenkinggestelde........................................................................................................135
C. impliciete inverdenkingstelling......................................................................................................136
D. inverdenkingstelling en loyauteitsplicht........................................................................................136
7. getuigenverhoor....................................................................................................................................................................136
A. getuigenverhoor in het raam van een opsporingsonderzoek........................................................136
B. getuigenverhoor in het raam van een gerechtelijk onderzoek......................................................136
C. anonieme getuigen........................................................................................................................138
D. bedreigde getuigen...............................................................................................................................................................139
E. ‘medewerkers van het gerecht?’/ spijtoptant................................................................................140
F. verhoor met behulp van auduovisuele media................................................................................141
8. Inwinnen van informatie en bevriezen van tegoeden m.b.t financiËle producten, diensten en verrichtingen...................142
9. deskundigenonderzoek.........................................................................................................................................................142
A. deskundigenonderzoek in het raam van een opsporingsonderzoek.............................................142
B. het deskundigenonderzoek in het raam van een gerechtelijk onderzoek.....................................143
10. DNA-onderzoek...................................................................................................................................................................143
A. DNA-onderzoek in het raam van een opsporingsonderzoek (art. 44ter-sexies Sv.)......................143
B. DNA-onderzoek in het raam van een gerechtelijk onderzoek (art. 90undecies-duodecies Sv.)....144
11. inobservatiestelling (niet kennen)......................................................................................................................................144
12. fouillering (niet kennen)......................................................................................................................................................145
13. onderzoek aan het lichaam.................................................................................................................................................145
14. huiszoeking..........................................................................................................................................................................145
A. begrip en grondslag........................................................................................................................145
B. toepassingsgebied..........................................................................................................................145
C. grond- en vormvoorwaarden.........................................................................................................146
D. uitvoering.......................................................................................................................................146
E. huiszoeking bij betrapping op heterdaad.......................................................................................146
F. Huiszoeking met toestemming van de bewoner van het huis........................................................146
10
