Samenvatting Leerkracht 1
Les 1 Ik als leerling en leraar
De rollen van een leraar
1. De ontwerper
Als ontwerper is het belangrijk om een leeromgeving te ontwerpen met verschillende
activiteiten. Als leraar ontwerp je uitdagende leeromgevingen waarin veel te
ontdekken valt, maar waarin de kinderen ook leren te systematiseren. Je brengt
kinderen concepten bij.
Bij het ontwerpen van onderwijs is het heel belangrijk dat je goed nadenkt over
welke leerprocessen de kinderen door (moeten) maken en over datgene wat ze
daarbij leren.
Het is belangrijk dat kinderen eerst de tijd en ruimte krijgen om vrij te experimenten
met materialen, zonder dat ze een opdracht hoeven uit te voeren. Ook dan doen de
kinderen allerlei leerervaringen op.
Wanneer de kinderen genoeg ervaring hebben opgedaan in het experimenteren in
voldoende zelfvertrouwen hebben opgebouwd, kunnen ze gerichte opdrachten
uitvoeren om over een onderwerp meer te leren of een bepaalde vaardigheid leren
te beheersen.
2. De expert
Om leerlingen goed te kunnen begeleiden bij het zich oriënteren in, het leren en het
gebruik maken van een bepaald vakgebied, moet je beschikken over de volgende
drie punten:
a. Kennis van het vakgebied zelf
Het vakgebied waardoor je als leerkracht de stof overziet en de structuren erin
kent, de basismethodes van het vak beheers en weet wat de belangrijkste
thema’s zijn.
b. De ‘leerpsychologie’ van het vak
Je weet als leerkracht hoe kinderen oplossingen kunnen bedenken (leerstijlen en
leervormen). Ook weet je hoe je deze kunt beoordelen en verbeteren. Je kent de
logische en psychologische volgorde van behandeling in het vakgebied.
c. De didactiek van het vak
Je kent de wijze waarop je inhouden uit het vakgebied kunt onderwijzen of laten
bestuderen en daarbij behorende methodes kunt gebruiken.
3. Het model
het is belangrijk dat kinderen zich kunnen identificeren met volwassenen. Bij jonge
kinderen leidt identificatie vaak tot een ‘doen-alsof’ spel, waarbij de
identificatiefiguur wordt geïmiteerd. Identificatie is ook een belangrijke voorwaarde
,Samenvatting Leerkracht 1
voor de ontwikkeling van een eigen identiteit. Door volwassenen te imiteren maken
kinderen zich bepaalde waarden en normen eigen of oefenen ze ermee. Als leraar
heb je een voorbeeldfunctie; jouw persoonlijkheid is zichtbaar en steeds aanwezig.
4. De coach
Als coach begeleid je leerlingen tijden hun leerproces met als doel:
Het optimaliseren van het functioneren van het eigen sturingsinzicht om daarmee de
eigen kracht en het gevoel van innerlijke zekerheid te vergroten.
Het heeft dus heel erg te maken met het richten van aandacht op de kinderen, en
minder op het overdragen van kennis en vaardigheden. Je leert de kinderen leren,
door vragen te stellen en hun zelfredzaamheid te vergroten. Je leert dat het kind
steeds vaker zichzelf kan redden. En hoe meer succeservaringen, hoe sterker de
eigen sturingskracht wordt en de innerlijke zekerheid toeneemt. We spreken dan ook
wel van de ontwikkeling van een positief zelfbeeld.
Coachen kan op verschillende manieren:
a. Door interactie
Gesprekken tussen leraar en leerling, of leerlingen onderling naar aanleiding van
een observatie, gebeurtenis of videofragment met aspecten als doorvragen
b. Door te spiegelen
Wat je hoort, te weergeven met andere woorden
c. Door de ervaringen van he kind in een ander kader te plaatsen
Je geeft het een ander perspectief (‘je zou er ook zo naar kunnen kijken’)
d. Het kind te confronteren
Soms is het verstandig om het kind te confronteren met (de gevolgen van) zijn
gedrag. Dit heet confronterend coachen.
e. Door alternatieven aan te bieden, adviezen te geven
f. Door jezelf als persoon in te zetten
Je kunt bewust bepaalde dingen doen of laten met het oog op een bepaald effect.
Dir betekent dat je voor elk kind op verschillende manieren een autoriteit bent,
met alle (voor)beelden, wensen en creativiteit die je oproept. Je luistert, je
spiegelt, je vraagt door en je confronteert.
Pulling-in activiteiten is als de leraar aanwijzingen of instructie geeft, uitlegt of
adviseert.
Pulling-out activiteiten is als de leraar de leerlingen coacht en daarmee vraagt te
leren.
Er zijn een aantal belangrijke voorwaarden om goed te kunnen coachen:
a. Het kind moet je onvoorwaardelijk accepteren
b. Je hebt vertrouwen in de leermotivatie van het kind
c. Je hebt vertrouwen in het leervermogen en de ontwikkelingspotentie van het kind
d. Je beschikt zelf over voldoende competenties om te kunnen coachen.
, Samenvatting Leerkracht 1
5. Bonus: De onderzoeker (zie ook les 5 ‘Kijken naar het kind’)
Geen kind is gelijk en om steeds weer rekening te houden al die individuele
verschillen is een basishouding nodig. in het onderwijs is er ook zo’n houding nodig.
deze wordt gekenmerkt door nieuwsgierigheid, sensitiviteit en kritische zin. We
noemen dit een onderzoekende houding. Een leraar is zelf geen onderzoeker, maar
hij moet wel in staat zijn om op een onderzoekende wijze te werken, om bestaand
onderzoek te kunnen lezen en op een adequate manier te gebruiken.
Aan onderzoeken worden verschillende eisen gesteld:
a. Betrouwbaarheid (op de juiste en verantwoorde manier onderzocht)
b. Validiteit (er wordt gemeten wat het zegt dat er gemeten wordt)
c. Controleerbaarheid (ieder die dat wil, kan nagaan of het klopt)
d. Generaliseerbaarheid (beschreven onder welke voorwaarden de uitkomsten ook
in andere situaties toe te passen zijn)
e. Wetenschappelijke relevantie (voor de theorievorming in dit wetenschapsgebied
bruikbaar)
Evidence based: is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek.
Onderwijsonderzoek is heel complex, is er geen sprake van dat we in de school alleen
methoden gebruiken die wetenschappelijk onderzocht zijn. daarom spreken we liever van
evidence informed onderwijs.
De basiskenmerken van een onderzoekende houding volgens Harinck:
a. Nieuwsgierigheid
b. Sensitiviteit
c. Vraagtekens kunnen plaatsen bij het vanzelfsprekende
d. Goed kunnen waarnemen en noteren
Les 1 Ik als leerling en leraar
De rollen van een leraar
1. De ontwerper
Als ontwerper is het belangrijk om een leeromgeving te ontwerpen met verschillende
activiteiten. Als leraar ontwerp je uitdagende leeromgevingen waarin veel te
ontdekken valt, maar waarin de kinderen ook leren te systematiseren. Je brengt
kinderen concepten bij.
Bij het ontwerpen van onderwijs is het heel belangrijk dat je goed nadenkt over
welke leerprocessen de kinderen door (moeten) maken en over datgene wat ze
daarbij leren.
Het is belangrijk dat kinderen eerst de tijd en ruimte krijgen om vrij te experimenten
met materialen, zonder dat ze een opdracht hoeven uit te voeren. Ook dan doen de
kinderen allerlei leerervaringen op.
Wanneer de kinderen genoeg ervaring hebben opgedaan in het experimenteren in
voldoende zelfvertrouwen hebben opgebouwd, kunnen ze gerichte opdrachten
uitvoeren om over een onderwerp meer te leren of een bepaalde vaardigheid leren
te beheersen.
2. De expert
Om leerlingen goed te kunnen begeleiden bij het zich oriënteren in, het leren en het
gebruik maken van een bepaald vakgebied, moet je beschikken over de volgende
drie punten:
a. Kennis van het vakgebied zelf
Het vakgebied waardoor je als leerkracht de stof overziet en de structuren erin
kent, de basismethodes van het vak beheers en weet wat de belangrijkste
thema’s zijn.
b. De ‘leerpsychologie’ van het vak
Je weet als leerkracht hoe kinderen oplossingen kunnen bedenken (leerstijlen en
leervormen). Ook weet je hoe je deze kunt beoordelen en verbeteren. Je kent de
logische en psychologische volgorde van behandeling in het vakgebied.
c. De didactiek van het vak
Je kent de wijze waarop je inhouden uit het vakgebied kunt onderwijzen of laten
bestuderen en daarbij behorende methodes kunt gebruiken.
3. Het model
het is belangrijk dat kinderen zich kunnen identificeren met volwassenen. Bij jonge
kinderen leidt identificatie vaak tot een ‘doen-alsof’ spel, waarbij de
identificatiefiguur wordt geïmiteerd. Identificatie is ook een belangrijke voorwaarde
,Samenvatting Leerkracht 1
voor de ontwikkeling van een eigen identiteit. Door volwassenen te imiteren maken
kinderen zich bepaalde waarden en normen eigen of oefenen ze ermee. Als leraar
heb je een voorbeeldfunctie; jouw persoonlijkheid is zichtbaar en steeds aanwezig.
4. De coach
Als coach begeleid je leerlingen tijden hun leerproces met als doel:
Het optimaliseren van het functioneren van het eigen sturingsinzicht om daarmee de
eigen kracht en het gevoel van innerlijke zekerheid te vergroten.
Het heeft dus heel erg te maken met het richten van aandacht op de kinderen, en
minder op het overdragen van kennis en vaardigheden. Je leert de kinderen leren,
door vragen te stellen en hun zelfredzaamheid te vergroten. Je leert dat het kind
steeds vaker zichzelf kan redden. En hoe meer succeservaringen, hoe sterker de
eigen sturingskracht wordt en de innerlijke zekerheid toeneemt. We spreken dan ook
wel van de ontwikkeling van een positief zelfbeeld.
Coachen kan op verschillende manieren:
a. Door interactie
Gesprekken tussen leraar en leerling, of leerlingen onderling naar aanleiding van
een observatie, gebeurtenis of videofragment met aspecten als doorvragen
b. Door te spiegelen
Wat je hoort, te weergeven met andere woorden
c. Door de ervaringen van he kind in een ander kader te plaatsen
Je geeft het een ander perspectief (‘je zou er ook zo naar kunnen kijken’)
d. Het kind te confronteren
Soms is het verstandig om het kind te confronteren met (de gevolgen van) zijn
gedrag. Dit heet confronterend coachen.
e. Door alternatieven aan te bieden, adviezen te geven
f. Door jezelf als persoon in te zetten
Je kunt bewust bepaalde dingen doen of laten met het oog op een bepaald effect.
Dir betekent dat je voor elk kind op verschillende manieren een autoriteit bent,
met alle (voor)beelden, wensen en creativiteit die je oproept. Je luistert, je
spiegelt, je vraagt door en je confronteert.
Pulling-in activiteiten is als de leraar aanwijzingen of instructie geeft, uitlegt of
adviseert.
Pulling-out activiteiten is als de leraar de leerlingen coacht en daarmee vraagt te
leren.
Er zijn een aantal belangrijke voorwaarden om goed te kunnen coachen:
a. Het kind moet je onvoorwaardelijk accepteren
b. Je hebt vertrouwen in de leermotivatie van het kind
c. Je hebt vertrouwen in het leervermogen en de ontwikkelingspotentie van het kind
d. Je beschikt zelf over voldoende competenties om te kunnen coachen.
, Samenvatting Leerkracht 1
5. Bonus: De onderzoeker (zie ook les 5 ‘Kijken naar het kind’)
Geen kind is gelijk en om steeds weer rekening te houden al die individuele
verschillen is een basishouding nodig. in het onderwijs is er ook zo’n houding nodig.
deze wordt gekenmerkt door nieuwsgierigheid, sensitiviteit en kritische zin. We
noemen dit een onderzoekende houding. Een leraar is zelf geen onderzoeker, maar
hij moet wel in staat zijn om op een onderzoekende wijze te werken, om bestaand
onderzoek te kunnen lezen en op een adequate manier te gebruiken.
Aan onderzoeken worden verschillende eisen gesteld:
a. Betrouwbaarheid (op de juiste en verantwoorde manier onderzocht)
b. Validiteit (er wordt gemeten wat het zegt dat er gemeten wordt)
c. Controleerbaarheid (ieder die dat wil, kan nagaan of het klopt)
d. Generaliseerbaarheid (beschreven onder welke voorwaarden de uitkomsten ook
in andere situaties toe te passen zijn)
e. Wetenschappelijke relevantie (voor de theorievorming in dit wetenschapsgebied
bruikbaar)
Evidence based: is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek.
Onderwijsonderzoek is heel complex, is er geen sprake van dat we in de school alleen
methoden gebruiken die wetenschappelijk onderzocht zijn. daarom spreken we liever van
evidence informed onderwijs.
De basiskenmerken van een onderzoekende houding volgens Harinck:
a. Nieuwsgierigheid
b. Sensitiviteit
c. Vraagtekens kunnen plaatsen bij het vanzelfsprekende
d. Goed kunnen waarnemen en noteren
