Sociaal recht
Inhoud
1. Inleiding.............................................................................................................. 3
1.1. Wat is sociaal recht?..................................................................................... 4
1.2. Historiek....................................................................................................... 4
1.2.1. 19e eeuw................................................................................................ 4
1.3. Heden........................................................................................................... 6
Deel 1: Sociale zekerheidsrecht.............................................................................. 6
1. Ideologie en basisprincipes................................................................................ 6
1.1. Ideologische achtergrond............................................................................. 6
1.2. Centraal begrip............................................................................................. 9
1.2.1. Solidariteit in het sociaal zekerheidssysteem.........................................9
1.2.2. Belang van solidariteit.........................................................................10
1.3. Inhoud van de sociale zekerheid................................................................10
1.3.1. Hoofdonderdelen van de sociale zekerheid..........................................10
1.4. Bevoegdheid.............................................................................................. 11
1.5. Organisatie................................................................................................. 11
1.5.1. Stelsel voor werknemers/loontrekkenden............................................11
1.5.2. Stelsel voor zelfstandigen....................................................................14
1.5.3. Stelsel voor ambtenaren......................................................................14
1.6. Handvest van de sociaal verzekerde..........................................................15
2. Sociale verzekeringen...................................................................................... 15
2.1. Ziekte- en invaliditeitsverzekering.............................................................16
2.1.1. Vooraf................................................................................................... 16
2.1.2. Geneeskundige verzorging...................................................................16
2.1.3. Arbeidsongeschiktheid.........................................................................23
2.1.4. Moederschapsverzekering....................................................................26
2.2. Professionele risico’s.................................................................................. 28
2.2.1. Vooraf................................................................................................... 28
2.2.2. Arbeidsongevallen................................................................................ 28
2.2.3. Beroepsziekten..................................................................................... 37
2.3. Werkloosheid.............................................................................................. 40
2.3.1. Bedenkingen vooraf............................................................................. 40
2.3.2. Administratieve organisatie.................................................................41
1
, 2.3.3. Werkloosheidsuitkeringen voor voltijdse werklozen.............................42
2.3.4. Werkloosheidsuitkeringen voor deeltijdse werklozen...........................48
2.3.5. Inschakelingsuitkering..........................................................................49
2.3.6. Procedure............................................................................................. 49
3. Sociale bijstand................................................................................................ 49
3.1. Federale sociale bijstand............................................................................ 49
3.1.1. Bedenkingen vooraf............................................................................. 49
3.1.2. Maatschappelijke integratie.................................................................50
3.1.3. OCMW-dienstverlening.........................................................................54
3.1.4. Inkomensgarantie voor ouderen..........................................................55
3.1.5. Inkomensvervangende tegemoetkoming aan personen met een
handicap........................................................................................................ 57
3.1.6. Integratietegemoetkoming voor personen met een handicap.............58
3.2. Vlaamse sociale bijstand............................................................................ 59
3.2.1. Groeipakket.......................................................................................... 59
DEEL 2: Arbeidsrecht............................................................................................ 66
1. De arbeidsovereenkomst.................................................................................. 66
1.1. Wat is een arbeidsovereenkomst?..............................................................66
1.2. Het ondergeschikt verband........................................................................66
1.3. Toepassingsgebied van de arbeidsovereenkomstenwet.............................67
1.4. Aangaan van de arbeidsovereenkomst......................................................67
1.4.1. Geldigheidsvereisten............................................................................67
1.4.2. Vormvereisten...................................................................................... 69
1.5. Soorten arbeidsovereenkomsten................................................................70
1.5.1. Inhoud van de arbeidsovereenkomstenwet..........................................70
1.5.2. Soorten naargelang de beoogde arbeid...............................................70
1.5.3. Soorten naargelang de duur van de overeenkomst.............................70
1.5.4. Soorten naargelang de omvang van de overeenkomst........................72
1.5.5. Soorten naargelang de manier waarop de overeenkomst gesloten werd
....................................................................................................................... 72
2. Het einde van de arbeidsovereenkomst...........................................................72
2.1. Vooraf......................................................................................................... 72
2.2. Algemene civielrechtelijke wijzen van beëindiging.....................................72
2.2.1. Wederzijdse toestemming....................................................................73
2.2.2. Overmacht........................................................................................... 73
2.2.3. Ontbindend beding............................................................................... 73
2.2.4. Afloop van de termijn of voltooiing van het afgesproken werk.............74
2.2.5. Overlijden van één van de partijen......................................................74
2
, 2.3. Arbeidsrechtelijke wijzen van beëindiging: ontslag door opzegging...........74
2.3.1. Het begrip ‘ontslag’.............................................................................. 74
2.3.2. De opzeg.............................................................................................. 75
2.3.3. De opzegtermijn................................................................................... 76
2.3.4. De opzegvergoeding............................................................................ 77
2.3.5. Motiveringsplicht en kennelijk onredelijk ontslag.................................78
2.3.6. Sollicitatieverlof................................................................................... 78
2.4. Arbeidsrechtelijke wijzen van beëindiging: ontslag wegens dringende reden
.......................................................................................................................... 79
2.4.1. Begrip ‘dringende reden’.....................................................................79
2.4.2. Termijnen.............................................................................................. 79
2.4.3. Bewijs................................................................................................... 80
2.4.4. Vergoedingsregeling............................................................................. 80
1. Inleiding
"Het recht dat geen sociale rechtvaardigheid nastreeft, is geen rechtvaardig
recht.".
- quote van Henri Rollin
- benadrukt de relatie tussen recht en sociale rechtvaardigheid
3
, het doel van recht is:
- het toepassen van regels of orde
- het creëren v.e. samenleving waarin eerlijkheid, gelijkheid en menselijke
waardigheid centraal staan (= morele doel)
Recht moet bijdragen aan het:
- verbeteren van de samenleving
- beschermen van de kwetsbaren
- bevorderen van de samenleving
- bevorderen van gelijke kansen en behandeling voor iedereen
1.1. Wat is sociaal recht?
Sociaal recht
- = het deelgebied v.h. recht dat zich richt op de bescherming v.d. sociale
en economische rechten van werknemers en burgers
kan onderverdeeld worden in twee grote onderdelen:
- Arbeidsrecht
- Socialezekerheidsrecht
1.2. Historiek
Onze sociale zekerheid: het resultaat van 150 jaar (r)evolutie
1.2.1. 19e eeuw
Half 19e eeuw:
- Er was hongersnood en sociale ontwrichting
o hongersnood door mislukte aardappeloogst
o opkomst v.d. industrialisatie
veroorzaakt neergang van de huisnijverheid (vb. textielsector)
door grote armoede trekken mensen massaal naar de steden op zoek naar
werk
dit zorgde ervoor dat er meer arbeiders waren dan dar er arbeidsplaatsen
waren
- = overaanbod
- Hierdoor heel lage lonen in de fabrieken
Er kwam een coalitieverbod:
- verbood arbeiders zich te organiseren in vakbonden en samen te komen
men wou zo oproer voorkomen (stakingen)
- Ondanks verbod verenigen ze zich toch om te onderhandelen
zo ontstonden onderlinge bijstandsmaatschappijen (= eerste vorm van
vakvond)
4
Inhoud
1. Inleiding.............................................................................................................. 3
1.1. Wat is sociaal recht?..................................................................................... 4
1.2. Historiek....................................................................................................... 4
1.2.1. 19e eeuw................................................................................................ 4
1.3. Heden........................................................................................................... 6
Deel 1: Sociale zekerheidsrecht.............................................................................. 6
1. Ideologie en basisprincipes................................................................................ 6
1.1. Ideologische achtergrond............................................................................. 6
1.2. Centraal begrip............................................................................................. 9
1.2.1. Solidariteit in het sociaal zekerheidssysteem.........................................9
1.2.2. Belang van solidariteit.........................................................................10
1.3. Inhoud van de sociale zekerheid................................................................10
1.3.1. Hoofdonderdelen van de sociale zekerheid..........................................10
1.4. Bevoegdheid.............................................................................................. 11
1.5. Organisatie................................................................................................. 11
1.5.1. Stelsel voor werknemers/loontrekkenden............................................11
1.5.2. Stelsel voor zelfstandigen....................................................................14
1.5.3. Stelsel voor ambtenaren......................................................................14
1.6. Handvest van de sociaal verzekerde..........................................................15
2. Sociale verzekeringen...................................................................................... 15
2.1. Ziekte- en invaliditeitsverzekering.............................................................16
2.1.1. Vooraf................................................................................................... 16
2.1.2. Geneeskundige verzorging...................................................................16
2.1.3. Arbeidsongeschiktheid.........................................................................23
2.1.4. Moederschapsverzekering....................................................................26
2.2. Professionele risico’s.................................................................................. 28
2.2.1. Vooraf................................................................................................... 28
2.2.2. Arbeidsongevallen................................................................................ 28
2.2.3. Beroepsziekten..................................................................................... 37
2.3. Werkloosheid.............................................................................................. 40
2.3.1. Bedenkingen vooraf............................................................................. 40
2.3.2. Administratieve organisatie.................................................................41
1
, 2.3.3. Werkloosheidsuitkeringen voor voltijdse werklozen.............................42
2.3.4. Werkloosheidsuitkeringen voor deeltijdse werklozen...........................48
2.3.5. Inschakelingsuitkering..........................................................................49
2.3.6. Procedure............................................................................................. 49
3. Sociale bijstand................................................................................................ 49
3.1. Federale sociale bijstand............................................................................ 49
3.1.1. Bedenkingen vooraf............................................................................. 49
3.1.2. Maatschappelijke integratie.................................................................50
3.1.3. OCMW-dienstverlening.........................................................................54
3.1.4. Inkomensgarantie voor ouderen..........................................................55
3.1.5. Inkomensvervangende tegemoetkoming aan personen met een
handicap........................................................................................................ 57
3.1.6. Integratietegemoetkoming voor personen met een handicap.............58
3.2. Vlaamse sociale bijstand............................................................................ 59
3.2.1. Groeipakket.......................................................................................... 59
DEEL 2: Arbeidsrecht............................................................................................ 66
1. De arbeidsovereenkomst.................................................................................. 66
1.1. Wat is een arbeidsovereenkomst?..............................................................66
1.2. Het ondergeschikt verband........................................................................66
1.3. Toepassingsgebied van de arbeidsovereenkomstenwet.............................67
1.4. Aangaan van de arbeidsovereenkomst......................................................67
1.4.1. Geldigheidsvereisten............................................................................67
1.4.2. Vormvereisten...................................................................................... 69
1.5. Soorten arbeidsovereenkomsten................................................................70
1.5.1. Inhoud van de arbeidsovereenkomstenwet..........................................70
1.5.2. Soorten naargelang de beoogde arbeid...............................................70
1.5.3. Soorten naargelang de duur van de overeenkomst.............................70
1.5.4. Soorten naargelang de omvang van de overeenkomst........................72
1.5.5. Soorten naargelang de manier waarop de overeenkomst gesloten werd
....................................................................................................................... 72
2. Het einde van de arbeidsovereenkomst...........................................................72
2.1. Vooraf......................................................................................................... 72
2.2. Algemene civielrechtelijke wijzen van beëindiging.....................................72
2.2.1. Wederzijdse toestemming....................................................................73
2.2.2. Overmacht........................................................................................... 73
2.2.3. Ontbindend beding............................................................................... 73
2.2.4. Afloop van de termijn of voltooiing van het afgesproken werk.............74
2.2.5. Overlijden van één van de partijen......................................................74
2
, 2.3. Arbeidsrechtelijke wijzen van beëindiging: ontslag door opzegging...........74
2.3.1. Het begrip ‘ontslag’.............................................................................. 74
2.3.2. De opzeg.............................................................................................. 75
2.3.3. De opzegtermijn................................................................................... 76
2.3.4. De opzegvergoeding............................................................................ 77
2.3.5. Motiveringsplicht en kennelijk onredelijk ontslag.................................78
2.3.6. Sollicitatieverlof................................................................................... 78
2.4. Arbeidsrechtelijke wijzen van beëindiging: ontslag wegens dringende reden
.......................................................................................................................... 79
2.4.1. Begrip ‘dringende reden’.....................................................................79
2.4.2. Termijnen.............................................................................................. 79
2.4.3. Bewijs................................................................................................... 80
2.4.4. Vergoedingsregeling............................................................................. 80
1. Inleiding
"Het recht dat geen sociale rechtvaardigheid nastreeft, is geen rechtvaardig
recht.".
- quote van Henri Rollin
- benadrukt de relatie tussen recht en sociale rechtvaardigheid
3
, het doel van recht is:
- het toepassen van regels of orde
- het creëren v.e. samenleving waarin eerlijkheid, gelijkheid en menselijke
waardigheid centraal staan (= morele doel)
Recht moet bijdragen aan het:
- verbeteren van de samenleving
- beschermen van de kwetsbaren
- bevorderen van de samenleving
- bevorderen van gelijke kansen en behandeling voor iedereen
1.1. Wat is sociaal recht?
Sociaal recht
- = het deelgebied v.h. recht dat zich richt op de bescherming v.d. sociale
en economische rechten van werknemers en burgers
kan onderverdeeld worden in twee grote onderdelen:
- Arbeidsrecht
- Socialezekerheidsrecht
1.2. Historiek
Onze sociale zekerheid: het resultaat van 150 jaar (r)evolutie
1.2.1. 19e eeuw
Half 19e eeuw:
- Er was hongersnood en sociale ontwrichting
o hongersnood door mislukte aardappeloogst
o opkomst v.d. industrialisatie
veroorzaakt neergang van de huisnijverheid (vb. textielsector)
door grote armoede trekken mensen massaal naar de steden op zoek naar
werk
dit zorgde ervoor dat er meer arbeiders waren dan dar er arbeidsplaatsen
waren
- = overaanbod
- Hierdoor heel lage lonen in de fabrieken
Er kwam een coalitieverbod:
- verbood arbeiders zich te organiseren in vakbonden en samen te komen
men wou zo oproer voorkomen (stakingen)
- Ondanks verbod verenigen ze zich toch om te onderhandelen
zo ontstonden onderlinge bijstandsmaatschappijen (= eerste vorm van
vakvond)
4
