Samenvatting Systeem Aarde
Inhoudsopgave
Samenvatting Systeem Aarde ........................................................................................................ 1
Sintubin (2010 of 2014): Wetenschap van de Aarde ......................................................................... 3
H2 De vergeten revolutie (voorkennis bachelor, goed om weer scherp te hebben) ............................... 3
H3 De aarde in beweging (deels overlap met bachelor)...................................................................... 4
H4 Het paradigma van de platentektoniek ........................................................................................ 5
H6 Systeem Aarde, de drijvende krachten ......................................................................................... 6
H7 Systeem Aarde, de componenten: alleen deel geosfeer................................................................ 7
H12 Is de planeet uniek? ................................................................................................................. 8
Hawley & Lyon (2017) Plate update: refreshing ideas for teaching plate tectonics, Teaching
Geography.................................................................................................................................... 9
Andeweg (2021) Nee, de mantel is niet vloeibaar, Geografie. ......................................................... 10
Physical Geography of the Mediterranean .................................................................................... 11
H1 Tectonic Setting and Landscape Development ...........................................................................11
H14 Aeolian Processes and Landforms ...........................................................................................11
H15 Volcanoes ..............................................................................................................................11
H16 Earthquakes ...........................................................................................................................11
H3 The Climate System ..................................................................................................................11
H8 Hydrology, Rivier Regimes and Sediment Yield ............................................................................12
H18 Storms and Floods ..................................................................................................................12
H6 Weathering, Soils and Slope Processes ......................................................................................12
H19 Wildfires .................................................................................................................................12
H20 Land degradation ....................................................................................................................12
H21 Water Resources ....................................................................................................................12
Andeweg (2011) Geologie van het Iberisch Schiereiland Het stenen vlot, Geografie. ...................... 13
Onori et al. (2006). Soil erosion prediction at the basin scale using the revised universal loss
equation (RUSLE) in a catchment of Sicily (southern Italy). ........................................................... 14
Renard et al. (1991). RUSLE Revised universal soil loss equation. .................................................. 14
Fantappiè et al. (2015). Soil erosion risk, Sicilian Region (1:250.000 scale) ..................................... 15
Fantappiè et al. (2016). Physiography of the Sicilian region (1:250.000 scale) ................................. 15
Doglioni et al. (2001) Why Mt Etna? .............................................................................................. 15
,Understanding Earth H4 Igneous Rocks: solids from melts ........................................................... 16
Booden (2021) Vulkaanuitbarsting: explosief of effusief ................................................................ 19
Booden (2022) Vulkanisme hangt samen met weer en klimaat ...................................................... 19
Volcanoes .................................................................................................................................. 20
H7 An Overview of Explosive Eruptions and Their products ...............................................................21
H9 Constructional (positive) Volcanic Landforms .............................................................................21
H10 Negative Volcanic Landforms – Craters and Calderas ................................................................21
Greening and Browning in a Climate Change Hotspot: The Mediterranean Basin ............................ 21
Italian Volcanoes H1 Volcanism in Italy ....................................................................................... 23
Reader Structurele Geologie (inclusief oefeningen) ...................................................................... 23
Kennis en inzichten uit de voorbereidingsopdrachten cursus (voorkennis) .................................... 28
Kennis en inzichten in de gesteentekringloop (en gesteenteherkenning) ....................................... 28
Kennis en inzichten uit de formatieve opdrachten WK1-3.............................................................. 28
Kennis en inzichten uit ‘Raadsel van Madagaskar’ ........................................................................ 28
PowerPoints week 1 .................................................................................................................... 28
PowerPoints week 2 .................................................................................................................... 31
PowerPoints week 3 .................................................................................................................... 31
PowerPoints week 4 .................................................................................................................... 33
PowerPoints week 5 .................................................................................................................... 36
PowerPoints week 6 .................................................................................................................... 38
Opdrachten ................................................................................................................................ 39
,Sintubin (2010 of 2014): Wetenschap van de Aarde
H2 De vergeten revolutie (voorkennis bachelor, goed om weer scherp
te hebben)
Geologie als wetenschap (1797).
Plooiien → tektonische gebeurtenis na afzetting van de lagen.
Discordanteis → hiaten door uitblijven afzettingen of erosie.
18e eeuw: de geotheorieën
- Catastrofes zorgde voor verandering op
aarde.
- Twee stromingen:
o School 1: de aarde is eindig, door afkoeling van de aarde.
Neptunisme = gestage daling van de oceaan waardoor sedimenten zijn
afgezet.
o School 2: Hutton – geen begin of einde door eeuwig vuur in de aarde.
Plutonisme = gesteente is ontstaan uit vulkanisme, sedimenten ontstaan
uit erosie en verwering.
Relatieve ouderdomsbepaling gebeurt aan de hand van gesteentelagen (stratigrafie). Bij
deze oudersdomsbepaling gaat men uit van het
actualiteitsprincipe/uniformiteitsprincipe. Ook; superpositie, oorspronkelijke
horizontaliteit en laterale continuiteit. Hierdoor kan de volgorde van afzettingen
worden bepaald.
De dikte van de afzettingslagen zeggen weinig over de tijd waarin het is ontstaan. Voor de
ene laag kan 1 storm verantwoordelijk zijn, voor de andere laag miljoenen jaren. Om de
exacte leeftijd te bepalen is radiometrische datering nodig, dit gebeurt aan de hand van
moeder en dochter isotopen en het verval hiervan. Deep time ontstond, wat een
onwerkelijk idee gaf van de geschiedenis van de aarde.
, H3 De aarde in beweging (deels overlap met bachelor)
Isostasie = gravitationeel evenwicht → evenwicht van drijvend voorwerp (ijsberg).
Isostatische compensatie → ijskap scandinavië smelt, aardkorst komt omhoog.
Tektoniek in de 19e eeuw:
- Theorie van de krimpende aarde, de aarde koelt langzaam af waardoor het ging
kreukelen (europa)
- Permanentietheorie, de oceanen en continenten zijn permanente structuren die
heel vroeg in de geschiedenis zijn ontstaan door mineralogisch differentatieële
krimp (VS)
- Geosynclinetheorie, de aardkorst zakt weg door zwaarte van sediment waarna
het weer omhoog komt als gebergte
Aanvang 20e eeuw:
- Isostatische compensatie: waterbedeffect van Scandinavië. Gebergten moeten
een diepe wortel hebben.
- Prattmodel: oppervlakte processen veroorzaken isostatisch gestuurde verticale
bewegingen → sluit continentendrift totaal uit
- Airymodel: horizontale bewegingen door vloeibaar substraat → continentendrift
zit hier wel in.
- Biogeografie: start van deze disicpline door te kijken naar vogelsoorten op
verschillende eilanden. Wallacelijn was de zoögeografische scheidingslijn door
geologische processen.
- 1915: continentendrift door Wegener, belangrijkste argument: legpuzzel
continenten. Later: convectiestromen die zorgen voor seafloorspreading door
Holmes (WWII oceaanbodemonderzoek).
- In de jaren 50: paleomagnetisch onderzoek ontdekte zebrapatronen op de
zeebodem, nu werd het echt geloofd.
- Jaren 70: de vraag hoe ver van oceaanruggen af ook vulkanische activiteit kan
zijn. Cristofferson: groeipunten/hotspot theorie → later mantelpluim genoemd.
- Vraag ontstond: de aarde wordt niet groter door seafloorspreading, dus hoe werkt
dat?
- ’69: subductie en transforme breuken door de bolvorm van de aarde. Toen werd
ook het proces plaattektoniek genintroduceerd, 50 jaar na Wegeners theorie.
Eind 20e eeuw:
- Idee: jelly sandwich: stijve bovenkorst en bovenmantel met een zachte
onderkorst.
- Supercontinentcyclus van ongeveer 400 miljoen jaar.
- Er werd al die tijd geloofd in convectiestromen, maar eigenlijk werd in 1926 al
voorgesteld dat de zwaartekracht van de oceanische korst wel eens de
aandrijvende factor kan zijn in een subductiezone.
Inhoudsopgave
Samenvatting Systeem Aarde ........................................................................................................ 1
Sintubin (2010 of 2014): Wetenschap van de Aarde ......................................................................... 3
H2 De vergeten revolutie (voorkennis bachelor, goed om weer scherp te hebben) ............................... 3
H3 De aarde in beweging (deels overlap met bachelor)...................................................................... 4
H4 Het paradigma van de platentektoniek ........................................................................................ 5
H6 Systeem Aarde, de drijvende krachten ......................................................................................... 6
H7 Systeem Aarde, de componenten: alleen deel geosfeer................................................................ 7
H12 Is de planeet uniek? ................................................................................................................. 8
Hawley & Lyon (2017) Plate update: refreshing ideas for teaching plate tectonics, Teaching
Geography.................................................................................................................................... 9
Andeweg (2021) Nee, de mantel is niet vloeibaar, Geografie. ......................................................... 10
Physical Geography of the Mediterranean .................................................................................... 11
H1 Tectonic Setting and Landscape Development ...........................................................................11
H14 Aeolian Processes and Landforms ...........................................................................................11
H15 Volcanoes ..............................................................................................................................11
H16 Earthquakes ...........................................................................................................................11
H3 The Climate System ..................................................................................................................11
H8 Hydrology, Rivier Regimes and Sediment Yield ............................................................................12
H18 Storms and Floods ..................................................................................................................12
H6 Weathering, Soils and Slope Processes ......................................................................................12
H19 Wildfires .................................................................................................................................12
H20 Land degradation ....................................................................................................................12
H21 Water Resources ....................................................................................................................12
Andeweg (2011) Geologie van het Iberisch Schiereiland Het stenen vlot, Geografie. ...................... 13
Onori et al. (2006). Soil erosion prediction at the basin scale using the revised universal loss
equation (RUSLE) in a catchment of Sicily (southern Italy). ........................................................... 14
Renard et al. (1991). RUSLE Revised universal soil loss equation. .................................................. 14
Fantappiè et al. (2015). Soil erosion risk, Sicilian Region (1:250.000 scale) ..................................... 15
Fantappiè et al. (2016). Physiography of the Sicilian region (1:250.000 scale) ................................. 15
Doglioni et al. (2001) Why Mt Etna? .............................................................................................. 15
,Understanding Earth H4 Igneous Rocks: solids from melts ........................................................... 16
Booden (2021) Vulkaanuitbarsting: explosief of effusief ................................................................ 19
Booden (2022) Vulkanisme hangt samen met weer en klimaat ...................................................... 19
Volcanoes .................................................................................................................................. 20
H7 An Overview of Explosive Eruptions and Their products ...............................................................21
H9 Constructional (positive) Volcanic Landforms .............................................................................21
H10 Negative Volcanic Landforms – Craters and Calderas ................................................................21
Greening and Browning in a Climate Change Hotspot: The Mediterranean Basin ............................ 21
Italian Volcanoes H1 Volcanism in Italy ....................................................................................... 23
Reader Structurele Geologie (inclusief oefeningen) ...................................................................... 23
Kennis en inzichten uit de voorbereidingsopdrachten cursus (voorkennis) .................................... 28
Kennis en inzichten in de gesteentekringloop (en gesteenteherkenning) ....................................... 28
Kennis en inzichten uit de formatieve opdrachten WK1-3.............................................................. 28
Kennis en inzichten uit ‘Raadsel van Madagaskar’ ........................................................................ 28
PowerPoints week 1 .................................................................................................................... 28
PowerPoints week 2 .................................................................................................................... 31
PowerPoints week 3 .................................................................................................................... 31
PowerPoints week 4 .................................................................................................................... 33
PowerPoints week 5 .................................................................................................................... 36
PowerPoints week 6 .................................................................................................................... 38
Opdrachten ................................................................................................................................ 39
,Sintubin (2010 of 2014): Wetenschap van de Aarde
H2 De vergeten revolutie (voorkennis bachelor, goed om weer scherp
te hebben)
Geologie als wetenschap (1797).
Plooiien → tektonische gebeurtenis na afzetting van de lagen.
Discordanteis → hiaten door uitblijven afzettingen of erosie.
18e eeuw: de geotheorieën
- Catastrofes zorgde voor verandering op
aarde.
- Twee stromingen:
o School 1: de aarde is eindig, door afkoeling van de aarde.
Neptunisme = gestage daling van de oceaan waardoor sedimenten zijn
afgezet.
o School 2: Hutton – geen begin of einde door eeuwig vuur in de aarde.
Plutonisme = gesteente is ontstaan uit vulkanisme, sedimenten ontstaan
uit erosie en verwering.
Relatieve ouderdomsbepaling gebeurt aan de hand van gesteentelagen (stratigrafie). Bij
deze oudersdomsbepaling gaat men uit van het
actualiteitsprincipe/uniformiteitsprincipe. Ook; superpositie, oorspronkelijke
horizontaliteit en laterale continuiteit. Hierdoor kan de volgorde van afzettingen
worden bepaald.
De dikte van de afzettingslagen zeggen weinig over de tijd waarin het is ontstaan. Voor de
ene laag kan 1 storm verantwoordelijk zijn, voor de andere laag miljoenen jaren. Om de
exacte leeftijd te bepalen is radiometrische datering nodig, dit gebeurt aan de hand van
moeder en dochter isotopen en het verval hiervan. Deep time ontstond, wat een
onwerkelijk idee gaf van de geschiedenis van de aarde.
, H3 De aarde in beweging (deels overlap met bachelor)
Isostasie = gravitationeel evenwicht → evenwicht van drijvend voorwerp (ijsberg).
Isostatische compensatie → ijskap scandinavië smelt, aardkorst komt omhoog.
Tektoniek in de 19e eeuw:
- Theorie van de krimpende aarde, de aarde koelt langzaam af waardoor het ging
kreukelen (europa)
- Permanentietheorie, de oceanen en continenten zijn permanente structuren die
heel vroeg in de geschiedenis zijn ontstaan door mineralogisch differentatieële
krimp (VS)
- Geosynclinetheorie, de aardkorst zakt weg door zwaarte van sediment waarna
het weer omhoog komt als gebergte
Aanvang 20e eeuw:
- Isostatische compensatie: waterbedeffect van Scandinavië. Gebergten moeten
een diepe wortel hebben.
- Prattmodel: oppervlakte processen veroorzaken isostatisch gestuurde verticale
bewegingen → sluit continentendrift totaal uit
- Airymodel: horizontale bewegingen door vloeibaar substraat → continentendrift
zit hier wel in.
- Biogeografie: start van deze disicpline door te kijken naar vogelsoorten op
verschillende eilanden. Wallacelijn was de zoögeografische scheidingslijn door
geologische processen.
- 1915: continentendrift door Wegener, belangrijkste argument: legpuzzel
continenten. Later: convectiestromen die zorgen voor seafloorspreading door
Holmes (WWII oceaanbodemonderzoek).
- In de jaren 50: paleomagnetisch onderzoek ontdekte zebrapatronen op de
zeebodem, nu werd het echt geloofd.
- Jaren 70: de vraag hoe ver van oceaanruggen af ook vulkanische activiteit kan
zijn. Cristofferson: groeipunten/hotspot theorie → later mantelpluim genoemd.
- Vraag ontstond: de aarde wordt niet groter door seafloorspreading, dus hoe werkt
dat?
- ’69: subductie en transforme breuken door de bolvorm van de aarde. Toen werd
ook het proces plaattektoniek genintroduceerd, 50 jaar na Wegeners theorie.
Eind 20e eeuw:
- Idee: jelly sandwich: stijve bovenkorst en bovenmantel met een zachte
onderkorst.
- Supercontinentcyclus van ongeveer 400 miljoen jaar.
- Er werd al die tijd geloofd in convectiestromen, maar eigenlijk werd in 1926 al
voorgesteld dat de zwaartekracht van de oceanische korst wel eens de
aandrijvende factor kan zijn in een subductiezone.
