FISCAAL RECHT
INLEIDEND COLLEGE:
HOE DENKEN DE BELGEN OVER DE FISCALITEIT?
CIJFERS ENQUÊTE VUB – DE MORGEN:
Is het fiscaal systeem rechtvaardig?
- Slechts 11% Belgen vindt het systeem rechtvaardig:
o 16% mannen vs. 6% vrouwen.
o 15% (-34j) vs. 9% (+55j).
We leven in een verzorgingsstaat en betalen belastingen. Met verzorgingsstaat wordt een bestuurlijk systeem
aangeduid waarin een staat in meerdere of mindere mate verantwoordelijkheid neemt voor het welzijn van zijn
burgers, zoals in kwesties van arbeidsomstandigheden, armenzorg, gezondheidszorg, onderwijs,
werkgelegenheid en sociale zekerheid.
Is belastingontduiking ok?
- 32% Belgen vindt belastingontduiking ok:
o 36% mannen vs. 28% vrouwen.
o 42% (-34j) vs. 25% (+55j).
Belastingontduiking is sjoemelen: zwartwerk, facturen vervalsen, etc. (is een misdrijf). ⇔ Bij belastingontwijking
probeer je op een creatieve manier door fiscale regeltjes heen te fietsen om op die manier minder belasting te
betalen (legaal). → Maatschappelijk gezien is ontduiken een extra euro die iemand anders dan in de pot gaat
moeten leggen. Elke euro die ontweken wordt, is een euro die een ander extra moet betalen.
Is belastingontwijking ok?
- 72% Belgen vindt belastingontwijking ok:
o 76% mannen vs. 70% vrouwen.
o 67% (-34j) vs. 74% (+55j).
Belastingontwijking is legaal. Belastingontwijking: bijvoorbeeld er is een regel in de inkomstenbelasting als je een
bouwgrond hebt gekocht en je verkoopt die bouwgrond binnen de 8 jaar, dan moet je belasting betalen op de
meerwaarde die je realiseert. Belastingontwijking is dan dat je 8 jaar en 1 dag gaat wachten om je bouwgrond te
gaan verkopen.
Fiscale kennis is ondermaats blijkt uit fiscale vragenlijst:
- Slechts 11% Belgen is geslaagd ( score +50%):
o 16% mannen vs. 6% vrouwen.
o 6% (-34j) vs. 14% (+55j).
We vinden het systeem onrechtvaardig, maar mensen kennen het fiscale systeem niet. Men vertrekt vanuit een
boekgevoel. Waarom vinden we het onrechtvaardig?
Drie jaar geleden wereldtentoonstelling in Dubai. De gids was een ex-student aan de VUB. In Dubai zijn er geen
belastingen, maar je moet jezelf aan 40000 euro per jaar verzekeren.
1
,DE FUNDAMENTELE PROBLEMEN VAN DE BELGISCHE FISCALITEIT:
3 REDENEN ONRECHTVAARDIGHEID:
Weinig fiscale kennis, maar toch een groot gevoel van fiscale onrechtvaardigheid!
Reden?
- De (te) hoge belastingdruk.
- De (te) ongelijke verdeling van de belastingdruk.
- De (te) hoge overheidsuitgaven.
DE BELASTINGDRUK IS TE HOOG:
België is een verzorgingsstaat waarbij belastingen
dienen als financiële brandstof. Hier staat
logischerwijs iets tegenover. Bijvoorbeeld in de
Coronapandemie kregen vele bedrijven een
hinderpremie om te verhinderen dat ze failliet zouden
gaan, maar ook de pensioenen, uitkeringen, etc.
moeten kunnen betaald worden.
De (gemiddelde) belastingdruk is wat er van het BBP
naar de overheid gaat onder de vorm van heffingen.
TABEL FOD: belastingen
In 2022 betaalden we met z’n allen 236 miljard euro
aan belastingen en sociale bijdragen:
- 91 miljard directe belastingen.
- 69 miljard indirecte belastingen.
- 71 miljard sociale-bijdragen.
De overheid int inkomsten via fiscaliteit en sociale zekerheid.
BBP: alles wat we aan goederen en diensten produceren. Hoeveel % is die 236 mijard euro van het BBP? Hoeveel
van onze toegevoegde waarde wordt aan die schatkist bezorgd? Dat is de globale of gemiddelde belastingdruk.
In 2022 met z’n allen 236 miljard euro bijgedragen. Ons BBP is 530 miljard euro, hiervan gaan we 236 miljard euro
naar de schatkist voeren.
Directe belastingen: belastingen die we betalen op ons inkomen. Belastingen die vennootschappen betalen op
hun winst. → Personenbelasting. Bij de directe belastingen zien we dat de grootste pot de bedrijfsvoorheffing is.
Dat is wanneer de werkgever loon uitbetaald aan de werknemer, de werkgever betaalt een brutoloon uit,
werknemer ontvangt een nettoloon. Tussen bruto en netto zit een sociale zekerheidsbijdrage die naar de sociale
zekerheid moet gaan en daar zit bedrijfsvoorheffing. → Is een voorschot op de te betalen belasting = belangrijkste
bron van inkomsten.
Indirecte belastingen: consumptiebelastingen: BTW, douane en accijnzen. Bijvoorbeeld: aankoop alcohol, tabak,
gas, elektriciteit (accijnzen).
Ons model van verzorgingsstaat valt en staat met arbeid. Hoe meer mensen we aan het werk krijgen, hoe beter
de staat van het land zal zijn en hoe verder we kunnen geraken met onze verzorgingsstaat.
2
,We gebruiken dit geld voornamelijk voor sociale bescherming en gezondheidszorg (pensioenen, sociale
zekerheid, bijvoorbeeld terugbetaling medicijnen, etc.). Dit is 52% van de overheidsuitgaven. Een tweede
belangrijke post is het algemeen bestuur (= werking overheid, alles ambtenaren, politie, justitie) en economische
zaken (subsidiëring economie/bedrijven, bijvoorbeeld knelpuntberoepen en mensen met laag inkomen). De
derde is onderwijs: 11% gaat hiernaar toe. De kleinere posten zijn milieu, cultuur, defensie, etc.
OESO-overzicht van de gemiddelde belastingdruk in functie BBP:
- Dehaene (1999): 41,4%
- Verhofstadt (2008): 42,9%
- Leterme (2011): 43,5%
- Di Rupo (2014): 44,8%
- Michel (2019): 42,7%
- Wilmes (2020): 43,1%
- De Croo (2023): 42,6%
De belastingdruk is eigenlijk wat er van het BBP naar de overheid gaat onder de vorm van heffingen. Hier is er
een oplijsting gemaakt van de belastingsdruk van de verschillende regeringen. 42,6% van onze economie gaat
richting de schatkist. → Ongeveer 40-45% van ons BBP gaat naar de overheid. Dat is veel, maar de vraag is: is dat
te veel? Dan moeten we naar andere landen kijken.
Als we spreken over de belastingdruk, dan gaat het om het gemiddelde hiervan. Dat wil zeggen dat er een aantal
zaken zijn die zwaarder belast worden dan die 42,6% en dat er een aantal zaken zijn die minder zwaar belast
worden dan die 42,6%.
3
, Internationaal staan we op plaats 5. Dit is goed nieuws, want de voorgaande jaren stonden we altijd op plaats 3.
→ De cijfers van 2023, waarschijnlijk terug een bronzen medaille.
Die belastingsdruk is de gemiddelde belastingsdruk. In zekere zin is dit relatief. We staan voorraan in de rij, maar
er staat iets tegenover: bijvoorbeeld de betaling van het hoger onderwijs = 1080 euro. Dus iedereen heeft in
België de mogelijkheid om te kunnen studeren.
DE HOGE BELASTINGDRUK: ARBEID:
Probleempunt van de Belgische fiscaliteit is de belastingdruk op arbeid. → 52 miljard euro van onze fiscale
inkomsten zijn afkomstig van de bedrijfsvoorheffing van de loonbelasting. Dat is een probleem: in ons land ligt de
belastingdruk op arbeid onredelijk hoog.
OESO brengt ieder jaar een rapport (taxing wages) uit (belasten van arbeid). Daarmee gaat men in kaart brengen
voor alle OESO-landen wat het overheidsbeslag is op arbeid.
Er wordt een onderscheid gemaak op basis van inkomen, burgerlijke stand en kinderen. Een alleenstaande staat
maar liefst 53% van diens inkomen af aan de overheid in de vorm van sociale zekerheidsbijdragen en belastingen.
Er is geen andere persoon in de OESO-zone die zwaarder belast wordt, voor de hogere inkomens loopt dit op tot
59,1 %.
De Belgische alleenstaande zonder kinderen staat al vanaf 2000 het hoogst wat betreft belastingsdruk, maar ook
andere opdelingen zakken niet uit de top 5. Elke jaar wordt België door het internationaal monetair
fonds/Europese Commisie hiervoor op de vingers getikt. Hier moet dus iets veranderen. We kunnen de keuze
maken om het te verlagen, maar we hebben het geld nodig om de verzorgingsstaat te doen draaien.
We kunnen de belastingen verschuiven (= TAX SHIFT), dan verschuift dit naar het vermogen of de consumptie
(BTW). We kunnen ook ecotaksen invoeren (= belasten van vervuilende activiteiten). We kunnen ook besparen
in de sociale zekerheid, pensioenen, etc. Dat hangt allemaal af van de politieke keuzes die we maken.
4
INLEIDEND COLLEGE:
HOE DENKEN DE BELGEN OVER DE FISCALITEIT?
CIJFERS ENQUÊTE VUB – DE MORGEN:
Is het fiscaal systeem rechtvaardig?
- Slechts 11% Belgen vindt het systeem rechtvaardig:
o 16% mannen vs. 6% vrouwen.
o 15% (-34j) vs. 9% (+55j).
We leven in een verzorgingsstaat en betalen belastingen. Met verzorgingsstaat wordt een bestuurlijk systeem
aangeduid waarin een staat in meerdere of mindere mate verantwoordelijkheid neemt voor het welzijn van zijn
burgers, zoals in kwesties van arbeidsomstandigheden, armenzorg, gezondheidszorg, onderwijs,
werkgelegenheid en sociale zekerheid.
Is belastingontduiking ok?
- 32% Belgen vindt belastingontduiking ok:
o 36% mannen vs. 28% vrouwen.
o 42% (-34j) vs. 25% (+55j).
Belastingontduiking is sjoemelen: zwartwerk, facturen vervalsen, etc. (is een misdrijf). ⇔ Bij belastingontwijking
probeer je op een creatieve manier door fiscale regeltjes heen te fietsen om op die manier minder belasting te
betalen (legaal). → Maatschappelijk gezien is ontduiken een extra euro die iemand anders dan in de pot gaat
moeten leggen. Elke euro die ontweken wordt, is een euro die een ander extra moet betalen.
Is belastingontwijking ok?
- 72% Belgen vindt belastingontwijking ok:
o 76% mannen vs. 70% vrouwen.
o 67% (-34j) vs. 74% (+55j).
Belastingontwijking is legaal. Belastingontwijking: bijvoorbeeld er is een regel in de inkomstenbelasting als je een
bouwgrond hebt gekocht en je verkoopt die bouwgrond binnen de 8 jaar, dan moet je belasting betalen op de
meerwaarde die je realiseert. Belastingontwijking is dan dat je 8 jaar en 1 dag gaat wachten om je bouwgrond te
gaan verkopen.
Fiscale kennis is ondermaats blijkt uit fiscale vragenlijst:
- Slechts 11% Belgen is geslaagd ( score +50%):
o 16% mannen vs. 6% vrouwen.
o 6% (-34j) vs. 14% (+55j).
We vinden het systeem onrechtvaardig, maar mensen kennen het fiscale systeem niet. Men vertrekt vanuit een
boekgevoel. Waarom vinden we het onrechtvaardig?
Drie jaar geleden wereldtentoonstelling in Dubai. De gids was een ex-student aan de VUB. In Dubai zijn er geen
belastingen, maar je moet jezelf aan 40000 euro per jaar verzekeren.
1
,DE FUNDAMENTELE PROBLEMEN VAN DE BELGISCHE FISCALITEIT:
3 REDENEN ONRECHTVAARDIGHEID:
Weinig fiscale kennis, maar toch een groot gevoel van fiscale onrechtvaardigheid!
Reden?
- De (te) hoge belastingdruk.
- De (te) ongelijke verdeling van de belastingdruk.
- De (te) hoge overheidsuitgaven.
DE BELASTINGDRUK IS TE HOOG:
België is een verzorgingsstaat waarbij belastingen
dienen als financiële brandstof. Hier staat
logischerwijs iets tegenover. Bijvoorbeeld in de
Coronapandemie kregen vele bedrijven een
hinderpremie om te verhinderen dat ze failliet zouden
gaan, maar ook de pensioenen, uitkeringen, etc.
moeten kunnen betaald worden.
De (gemiddelde) belastingdruk is wat er van het BBP
naar de overheid gaat onder de vorm van heffingen.
TABEL FOD: belastingen
In 2022 betaalden we met z’n allen 236 miljard euro
aan belastingen en sociale bijdragen:
- 91 miljard directe belastingen.
- 69 miljard indirecte belastingen.
- 71 miljard sociale-bijdragen.
De overheid int inkomsten via fiscaliteit en sociale zekerheid.
BBP: alles wat we aan goederen en diensten produceren. Hoeveel % is die 236 mijard euro van het BBP? Hoeveel
van onze toegevoegde waarde wordt aan die schatkist bezorgd? Dat is de globale of gemiddelde belastingdruk.
In 2022 met z’n allen 236 miljard euro bijgedragen. Ons BBP is 530 miljard euro, hiervan gaan we 236 miljard euro
naar de schatkist voeren.
Directe belastingen: belastingen die we betalen op ons inkomen. Belastingen die vennootschappen betalen op
hun winst. → Personenbelasting. Bij de directe belastingen zien we dat de grootste pot de bedrijfsvoorheffing is.
Dat is wanneer de werkgever loon uitbetaald aan de werknemer, de werkgever betaalt een brutoloon uit,
werknemer ontvangt een nettoloon. Tussen bruto en netto zit een sociale zekerheidsbijdrage die naar de sociale
zekerheid moet gaan en daar zit bedrijfsvoorheffing. → Is een voorschot op de te betalen belasting = belangrijkste
bron van inkomsten.
Indirecte belastingen: consumptiebelastingen: BTW, douane en accijnzen. Bijvoorbeeld: aankoop alcohol, tabak,
gas, elektriciteit (accijnzen).
Ons model van verzorgingsstaat valt en staat met arbeid. Hoe meer mensen we aan het werk krijgen, hoe beter
de staat van het land zal zijn en hoe verder we kunnen geraken met onze verzorgingsstaat.
2
,We gebruiken dit geld voornamelijk voor sociale bescherming en gezondheidszorg (pensioenen, sociale
zekerheid, bijvoorbeeld terugbetaling medicijnen, etc.). Dit is 52% van de overheidsuitgaven. Een tweede
belangrijke post is het algemeen bestuur (= werking overheid, alles ambtenaren, politie, justitie) en economische
zaken (subsidiëring economie/bedrijven, bijvoorbeeld knelpuntberoepen en mensen met laag inkomen). De
derde is onderwijs: 11% gaat hiernaar toe. De kleinere posten zijn milieu, cultuur, defensie, etc.
OESO-overzicht van de gemiddelde belastingdruk in functie BBP:
- Dehaene (1999): 41,4%
- Verhofstadt (2008): 42,9%
- Leterme (2011): 43,5%
- Di Rupo (2014): 44,8%
- Michel (2019): 42,7%
- Wilmes (2020): 43,1%
- De Croo (2023): 42,6%
De belastingdruk is eigenlijk wat er van het BBP naar de overheid gaat onder de vorm van heffingen. Hier is er
een oplijsting gemaakt van de belastingsdruk van de verschillende regeringen. 42,6% van onze economie gaat
richting de schatkist. → Ongeveer 40-45% van ons BBP gaat naar de overheid. Dat is veel, maar de vraag is: is dat
te veel? Dan moeten we naar andere landen kijken.
Als we spreken over de belastingdruk, dan gaat het om het gemiddelde hiervan. Dat wil zeggen dat er een aantal
zaken zijn die zwaarder belast worden dan die 42,6% en dat er een aantal zaken zijn die minder zwaar belast
worden dan die 42,6%.
3
, Internationaal staan we op plaats 5. Dit is goed nieuws, want de voorgaande jaren stonden we altijd op plaats 3.
→ De cijfers van 2023, waarschijnlijk terug een bronzen medaille.
Die belastingsdruk is de gemiddelde belastingsdruk. In zekere zin is dit relatief. We staan voorraan in de rij, maar
er staat iets tegenover: bijvoorbeeld de betaling van het hoger onderwijs = 1080 euro. Dus iedereen heeft in
België de mogelijkheid om te kunnen studeren.
DE HOGE BELASTINGDRUK: ARBEID:
Probleempunt van de Belgische fiscaliteit is de belastingdruk op arbeid. → 52 miljard euro van onze fiscale
inkomsten zijn afkomstig van de bedrijfsvoorheffing van de loonbelasting. Dat is een probleem: in ons land ligt de
belastingdruk op arbeid onredelijk hoog.
OESO brengt ieder jaar een rapport (taxing wages) uit (belasten van arbeid). Daarmee gaat men in kaart brengen
voor alle OESO-landen wat het overheidsbeslag is op arbeid.
Er wordt een onderscheid gemaak op basis van inkomen, burgerlijke stand en kinderen. Een alleenstaande staat
maar liefst 53% van diens inkomen af aan de overheid in de vorm van sociale zekerheidsbijdragen en belastingen.
Er is geen andere persoon in de OESO-zone die zwaarder belast wordt, voor de hogere inkomens loopt dit op tot
59,1 %.
De Belgische alleenstaande zonder kinderen staat al vanaf 2000 het hoogst wat betreft belastingsdruk, maar ook
andere opdelingen zakken niet uit de top 5. Elke jaar wordt België door het internationaal monetair
fonds/Europese Commisie hiervoor op de vingers getikt. Hier moet dus iets veranderen. We kunnen de keuze
maken om het te verlagen, maar we hebben het geld nodig om de verzorgingsstaat te doen draaien.
We kunnen de belastingen verschuiven (= TAX SHIFT), dan verschuift dit naar het vermogen of de consumptie
(BTW). We kunnen ook ecotaksen invoeren (= belasten van vervuilende activiteiten). We kunnen ook besparen
in de sociale zekerheid, pensioenen, etc. Dat hangt allemaal af van de politieke keuzes die we maken.
4
