GENDER EN DE KUNSTEN
College 1 (31 augustus)
Filmpje Adam and Eve. Het filmpje is nooit op TV verschenen. Homosexualiteit wordt
aangestipt. De beweging van Adam (het handje) en zijn stem zijn deel van het stereotype
dat onze maatschappij heeft van homosexualiteit. Wat associeer je met mannelijkheid en
wat met vrouwelijkheid? Het is nooit uitgezonden omdat het aanstootgevend (ook voor
christelijken vanwege het scheppingsverhaal) en controversieel is, volgend Centraal
Beheer Achmea.
Filmpje Wii for women: Shii. Het stereotype vrouw wordt uitvergroot:
vrouwonvriendelijk. Ook naar de man toe is het onvriendelijk. (Mannen houden alleen
van geweld en vrouwen absoluut niet en alleen van huishoudelijke taken.) Het is een
parodie, het is er erg overdreven en daarom ook grappig. M!LF: Man Liberation Front.
Dit is een comedy station van Vlaanderen: die mannen weer echt man laat zijn. Waarom
vind ik (en de makers) dit wel of niet grappig?
Pascal Loubet: Faces (2005). Hij laat zien dat het verschil tussen twee gezichten (man en
vrouw) bijna niet te zien is. Waarom is classificeren zo belangrijk? Men twijfelt of Caster
Semenya, een atleet, een vrouw of man is. Ze zou te snel zijn om en vrouw te kunnen
zijn. In de krant: ‘wikipedia moet vrouwelijker’. Veel meer mannen (tussen de 20 en 30
schrijven voor wikipedia dan vrouwen). Mannen en vrouwen publiceren over andere
onderwerpen, schrijven een andere inhoud, bieden een ander perspectief. Het is veel
meer dan onderscheid man/vrouw, maar ook sexualiteit, etniciteit, klasse, leeftijd etc.
(intersectioneel: kruisingen van verschillende maatschappelijke categorieen. Samen
maken die categorieen identiteit.).
Lodewijk schoenen: straalt autoriteit uit, hij staat hoger dan de rest. Het is een deel van
het statussymbool. Het heeft niets met gender te maken, al lijkt het voor ons nu
vrouwelijk. Je hebt biologische en anatomische verschillen tussen man en vrouw. Maar
de betekenissen die daar aan hangen zijn gender. Marlboro man: de cowboy man is de
reclame voor de sigaret. Het is arbitrair/conventioneel: het staat los van de sigaret.
Mannelijkheid en vrouwelijkheid zijn geen aangeboren categorieen, maar het zijn
verzinsels, ontstaan in onze cultuur. Anatomisch gezien zijn er wel verschillen, maar het
gaat om de kenmerken die je daar aan toe kent. Feministen gaven kritiek op het
biologisch determinisme (het classificeren op basis van biologische verschillen). Het
idee dat je opgevoed wordt als man of vrouw is achterhaald. (Nature vs. Nurture.)
Verandering is mogelijk, je zit niet gevangen in je biologie. Waarom is de hetereosexuele
blanke man de norm? (Het gaat dus niet alleen om gender, maar ook om sexualiteit en
etniciteit.)
Inez van Lamsweerde: The Forest (1995). Man en vrouw zijn gemengd: de mannen zijn
iets vrouwelijker gemaakt met photoshop (handen, haar, poses, gezichtsuidrukking).
Van Lamsweerde stelt de verschillen ter discussie. De ogen zijn dicht: mannen en
vrouwen hebben een andere blik.
Gelijkheidsdenken: strijden om gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Een voorbeeld
hiervan is het kiesrecht. Intersectionaliteit vs. deconstrucitie (Derrida). Je hebt
verschillende soorten denken:
1
, GENDER EN DE KUNSTEN
1. Gelijkheidsdenken
2. Verschildenken:
a. Essentialisme (bijv. éctriture féminine)
b. Constructivisme
3. Deconstructiedenken:
a. De werkelijkheid is talig (die is er niet)
b. Problematisering van binaire opposities
c. Gedecentreerd subject (het subject is er niet, wordt gecreeerd door taal)
Let op (!): er is een verschil tussen sekse en gender. Je wordt geboren als man of vrouw
maar gender is discutabel. Als het alleen om gender/cultuur/omgeving zou gaan, dan
zouden geslachts veranderende operaties niet nodig zijn.
Simone de Beauvoir: een belangrijke theoretica. Zij denkt heel erg vanuit het
verschildenken. De man is norm, de vrouw is afwijking, volgens De Beauvoir. Een andere
belangrijke kritiek van haar is: we kunnen niet uit gaan van een universeel gelijk object.
Er gaat niks vooraf aan de cultuur, zelfs dat is geconstrueerd.
Sexisme kritiek is heel belangrijk: er bestaan alleen fictieve vrouwen. Dit is van invloed
op de manier hoe vrouwen naar zichzelf kijken. De realistische echte vrouw moet zo zijn
als de fictieve vrouw die niets met de werkelijkheid te maken heeft. (MLF is hier de
mannelijke variant van: word de mannelijke man.) Er moeten dus ook beelden door
vrouwen gemaakt worden. Vrouwen denken fundamenteel anders en produceren
andere beelden. Het is dus belangrijk dat zij ook een stem krijgen, hun kunst toevoegen
aan de geschiedenis/literatuur/kunst/cultuur.
College 2 (2 september)
Focalisatie: verteltheorie. Het is een belangrijkmiddel tot lezers beinvloeding. De lezer
krijgt mening en oordeel mee van de auteur. Het zijn niet alleen waarnemingen, maar
ook gedachten en gevoelens die de auteur beschrijft. Volgens Mieke Bal: ‘het
belangrijkste, meest indringende, en meest subtiele manipulatiemiddel.’ ‘Focalisatie is al
een interpretatie, een gesubjectiveerde inhoud. We zien de inhoud voor ons via een
interpretatie ervan’: de inhoud is al geinterpreteerd voordat de lezer dit doet. Het is niet
alleen een techniek in de literatuur, maar ook in andere kunst disciplines.
Arthur Japin met De Zwarte Met Het Witte Hart: twee broers worden naar het Westen
gehaald. Een van de broers wordt verwesterd, en de andere broer houdt heel erg vast
aan zijn eigen cultuur. Etniciteit en politiek spelen hier een rol door middel van
focalisatie (gender).
The Prodigy: Smack My Bitch Up. Een avondje stappen vol drugs, alcohol en vrouwen
door de ogen van een personage. Door het gedrag ga je ervan uit dat het een man is:
scheren, veel drinken en drugs, geweld, aanranding van vrouwen, seks met een vrouw.
Dan op het einde blijkt het een vrouw te zijn. Je vormt eerst een mening op basis van de
stereotypes en algemeen bekende beelden, maar moet dan je beeld aanpassen. Sexisme
kritiek: het beeld van de stereotype vrouw. De man wordt laten zien als subject en de
vrouw als object. Er onstaat een verschuiving van de feministische tekstkritiek: van
memetische taalopvatting (een tekst als weergave van de werkelijkheid) naar
2
College 1 (31 augustus)
Filmpje Adam and Eve. Het filmpje is nooit op TV verschenen. Homosexualiteit wordt
aangestipt. De beweging van Adam (het handje) en zijn stem zijn deel van het stereotype
dat onze maatschappij heeft van homosexualiteit. Wat associeer je met mannelijkheid en
wat met vrouwelijkheid? Het is nooit uitgezonden omdat het aanstootgevend (ook voor
christelijken vanwege het scheppingsverhaal) en controversieel is, volgend Centraal
Beheer Achmea.
Filmpje Wii for women: Shii. Het stereotype vrouw wordt uitvergroot:
vrouwonvriendelijk. Ook naar de man toe is het onvriendelijk. (Mannen houden alleen
van geweld en vrouwen absoluut niet en alleen van huishoudelijke taken.) Het is een
parodie, het is er erg overdreven en daarom ook grappig. M!LF: Man Liberation Front.
Dit is een comedy station van Vlaanderen: die mannen weer echt man laat zijn. Waarom
vind ik (en de makers) dit wel of niet grappig?
Pascal Loubet: Faces (2005). Hij laat zien dat het verschil tussen twee gezichten (man en
vrouw) bijna niet te zien is. Waarom is classificeren zo belangrijk? Men twijfelt of Caster
Semenya, een atleet, een vrouw of man is. Ze zou te snel zijn om en vrouw te kunnen
zijn. In de krant: ‘wikipedia moet vrouwelijker’. Veel meer mannen (tussen de 20 en 30
schrijven voor wikipedia dan vrouwen). Mannen en vrouwen publiceren over andere
onderwerpen, schrijven een andere inhoud, bieden een ander perspectief. Het is veel
meer dan onderscheid man/vrouw, maar ook sexualiteit, etniciteit, klasse, leeftijd etc.
(intersectioneel: kruisingen van verschillende maatschappelijke categorieen. Samen
maken die categorieen identiteit.).
Lodewijk schoenen: straalt autoriteit uit, hij staat hoger dan de rest. Het is een deel van
het statussymbool. Het heeft niets met gender te maken, al lijkt het voor ons nu
vrouwelijk. Je hebt biologische en anatomische verschillen tussen man en vrouw. Maar
de betekenissen die daar aan hangen zijn gender. Marlboro man: de cowboy man is de
reclame voor de sigaret. Het is arbitrair/conventioneel: het staat los van de sigaret.
Mannelijkheid en vrouwelijkheid zijn geen aangeboren categorieen, maar het zijn
verzinsels, ontstaan in onze cultuur. Anatomisch gezien zijn er wel verschillen, maar het
gaat om de kenmerken die je daar aan toe kent. Feministen gaven kritiek op het
biologisch determinisme (het classificeren op basis van biologische verschillen). Het
idee dat je opgevoed wordt als man of vrouw is achterhaald. (Nature vs. Nurture.)
Verandering is mogelijk, je zit niet gevangen in je biologie. Waarom is de hetereosexuele
blanke man de norm? (Het gaat dus niet alleen om gender, maar ook om sexualiteit en
etniciteit.)
Inez van Lamsweerde: The Forest (1995). Man en vrouw zijn gemengd: de mannen zijn
iets vrouwelijker gemaakt met photoshop (handen, haar, poses, gezichtsuidrukking).
Van Lamsweerde stelt de verschillen ter discussie. De ogen zijn dicht: mannen en
vrouwen hebben een andere blik.
Gelijkheidsdenken: strijden om gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Een voorbeeld
hiervan is het kiesrecht. Intersectionaliteit vs. deconstrucitie (Derrida). Je hebt
verschillende soorten denken:
1
, GENDER EN DE KUNSTEN
1. Gelijkheidsdenken
2. Verschildenken:
a. Essentialisme (bijv. éctriture féminine)
b. Constructivisme
3. Deconstructiedenken:
a. De werkelijkheid is talig (die is er niet)
b. Problematisering van binaire opposities
c. Gedecentreerd subject (het subject is er niet, wordt gecreeerd door taal)
Let op (!): er is een verschil tussen sekse en gender. Je wordt geboren als man of vrouw
maar gender is discutabel. Als het alleen om gender/cultuur/omgeving zou gaan, dan
zouden geslachts veranderende operaties niet nodig zijn.
Simone de Beauvoir: een belangrijke theoretica. Zij denkt heel erg vanuit het
verschildenken. De man is norm, de vrouw is afwijking, volgens De Beauvoir. Een andere
belangrijke kritiek van haar is: we kunnen niet uit gaan van een universeel gelijk object.
Er gaat niks vooraf aan de cultuur, zelfs dat is geconstrueerd.
Sexisme kritiek is heel belangrijk: er bestaan alleen fictieve vrouwen. Dit is van invloed
op de manier hoe vrouwen naar zichzelf kijken. De realistische echte vrouw moet zo zijn
als de fictieve vrouw die niets met de werkelijkheid te maken heeft. (MLF is hier de
mannelijke variant van: word de mannelijke man.) Er moeten dus ook beelden door
vrouwen gemaakt worden. Vrouwen denken fundamenteel anders en produceren
andere beelden. Het is dus belangrijk dat zij ook een stem krijgen, hun kunst toevoegen
aan de geschiedenis/literatuur/kunst/cultuur.
College 2 (2 september)
Focalisatie: verteltheorie. Het is een belangrijkmiddel tot lezers beinvloeding. De lezer
krijgt mening en oordeel mee van de auteur. Het zijn niet alleen waarnemingen, maar
ook gedachten en gevoelens die de auteur beschrijft. Volgens Mieke Bal: ‘het
belangrijkste, meest indringende, en meest subtiele manipulatiemiddel.’ ‘Focalisatie is al
een interpretatie, een gesubjectiveerde inhoud. We zien de inhoud voor ons via een
interpretatie ervan’: de inhoud is al geinterpreteerd voordat de lezer dit doet. Het is niet
alleen een techniek in de literatuur, maar ook in andere kunst disciplines.
Arthur Japin met De Zwarte Met Het Witte Hart: twee broers worden naar het Westen
gehaald. Een van de broers wordt verwesterd, en de andere broer houdt heel erg vast
aan zijn eigen cultuur. Etniciteit en politiek spelen hier een rol door middel van
focalisatie (gender).
The Prodigy: Smack My Bitch Up. Een avondje stappen vol drugs, alcohol en vrouwen
door de ogen van een personage. Door het gedrag ga je ervan uit dat het een man is:
scheren, veel drinken en drugs, geweld, aanranding van vrouwen, seks met een vrouw.
Dan op het einde blijkt het een vrouw te zijn. Je vormt eerst een mening op basis van de
stereotypes en algemeen bekende beelden, maar moet dan je beeld aanpassen. Sexisme
kritiek: het beeld van de stereotype vrouw. De man wordt laten zien als subject en de
vrouw als object. Er onstaat een verschuiving van de feministische tekstkritiek: van
memetische taalopvatting (een tekst als weergave van de werkelijkheid) naar
2
