Complete samenvatting: Het gezin centraal

Het gezin centraal (Editie: 15)
ISBN: 9789088506598

Hoofdstuk 1
Inleiding
 Gezinshulpverlening richt zich op gezinnen met opvoed- en
opgroeiproblemen die thuis “ambulant” (dus zonder verblijf) ondersteuning
nodig hebben.
 De gedachte is dat veel problemen zichtbaar worden in het gezin en dat
het werken in de gezinssituatie (huiselijk, leefomgeving) voordelen biedt:
oefenen in ‘eigen’ context, eigen dynamiek, echte relaties.
 Basisprincipe: wanneer de draaglast groter wordt dan de draagkracht,
raakt het evenwicht verstoord; dit bedreigt de gezonde ontwikkeling en het
welzijn van het kind.


Doelgroep: de gezinnen en hun vragen
Wat is een gezin?
 Gezin wordt gedefinieerd breder dan alleen: ouders + biologische
kinderen. Kan allerlei leefvormen zijn: samengesteld gezin, gemengd
gezin, meergeneratiegezin, eenoudergezin, plaatsing of gedeeld
ouderschap etc.
 Belangrijk is: er is sprake van verantwoordelijkheid voor verzorging en
opvoeding, en beïnvloeding van elkaar binnen het leefverband.
Opgroei- en opvoedproblemen
 Problemen in de opvoeding of bij het opgroeien die de ontwikkeling van
kinderen belemmeren. Denk aan gedragsproblemen, emotionele
problemen, leerproblemen etc.
 De soorten klachten kunnen extern zijn: zichtbaar gedrag dat botsing geeft
met omgeving (bijv. agressie, regels overtreden) of intern: waarin het kind
zelf lijdt (zoals angst, verdriet, teruggetrokken gedrag).
Risicofactoren en beschermende factoren
 Niet elk gezin met problemen ontwikkelt ernstige problemen; factoren die
bijdragen of juist afremmen zijn belangrijk.
 Risicofactoren verhogen de kans dat problemen ontstaan of verergeren;
beschermende factoren versterken de veerkracht van gezin en kind.

,Kindkenmerken
Belangrijke kenmerken van het kind die meewegen:
 Gedragsproblemen
 (Lichte) beperking of beperkingen in ontwikkeling
 Problematische hechting of hechtingsverstoringen
 Levensgebeurtenissen (trauma, verlies etc.)
 Beschermende factoren zoals sterke vaardigheden, goede
sociaal-emotionele capaciteiten etc.
Ouderkenmerken
Kenmerken van ouders die een verschil maken:
 Fysieke of mentale gezondheid, handicap
 Psychiatrische problematiek, verslavingsproblematiek
 Licht verstandelijke beperking (LVB)
 Geschiedenis van eigen opvoeding en mogelijke overdracht van
problematiek
 Beschermende ouderfactoren: motivatie, steun van partner/netwerk,
positieve eigenschappen etc.
Gezinskenmerken
 Structuur van het gezin: aantal ouders, samenstelling, scheiding,
samengesteld gezin etc.
 Relatie tussen ouders, gezinssituatie, conflictpatronen.
 Samenhang binnen het gezin, communicatie, manier van opvoeden etc.
 Migrantengezinnen kunnen extra factoren hebben zoals
cultuuroverbrugging, taal, identiteit.
Omgevingskenmerken
 Sociale context, buurtfactoren, huisvesting, inkomen, armoede etc.
 Onderwijs, toegang tot voorzieningen, kwaliteit van buurt, criminaliteit etc.
 Sociale netwerken, steun van familie en vrienden, maatschappelijke steun.
Van licht probleem tot multiprobleem
 Licht probleem: enkele klachten, draagkracht is redelijk, hulpvragen zijn
beperkt.

,  Multiprobleem gezin: meerdere, samenhangende problemen op
verschillende domeinen (kind, ouder, gezin, omgeving) die langdurig zijn
en elkaar versterken.




Hulpvragen
Voorbeelden van hulpvragen die gezinnen hebben:
 Verbetering in opvoeding en communicatie binnen gezinsleden
 Samenwerking tussen ouders (samen ouderschap, rolverdeling etc.)
 Grenzen stellen, gedragsproblemen van kind(eren)
 Leefomstandigheden in de omgeving (netwerk, buurt, huisvesting)
 Ondersteuning bij praktische problemen of crisismomenten


Doelen van gezinshulpverlening: gedragsverandering en empowerment
 Twee kern-doelen:
1. Gedragsverandering
 Vermindering van opvoed- en opgroeiproblemen
 Verbetering van de interactie tussen ouders en kinderen
 Afname van ervaren opvoedingsbelasting
2. Empowerment
 Gezinnen ondersteunen in het hervinden of versterken van
eigen krachten en zelfredzaamheid
 Cliënten helpen regie te krijgen over hun leven, ongeacht
beperkingen of tegenslagen
 Het herstel van de balans tussen draagkracht en draaglast is een
belangrijk streven.


Varianten van gezinshulpverlening
Enkelvoudige ambulante gezinshulpverlening
 Ambulante hulp zonder aanvullende vormen van verblijf of specialistische
interventies.
 Vraaggericht: hulp afgestemd op de specifieke hulpvraag van het gezin.
 Thuis of in de eigen leefomgeving.
 Doelgericht, planmatig, met gestructureerde gesprekken etc.

,  Rol van gezinshulpverlener als coach: stimuleert, vraagt door, helpt gezin
zelf oplossingen te vinden.




Meervoudige jeugd- en gezinshulp: werken volgens 1Gezin1Plan
 Voor gezinnen met complexe (meervoudige) problemen.
 Fragmentering in hulpverlening voorkomen door één plan (gezinsplan)
waarin alle betrokken hulpverleners en instanties samenwerken.
 Belangrijke principes:
o Gezinnen zijn eigenaar van het plan; hun doelen zijn leidend

o Professionals overleggen mét het gezin, niet over het gezin

o Cliënten beslissen mede over hulp en zorg

o Professionals ondersteunen mobilisatie van sociaal netwerk

o Focus op competenties, krachten en successen van gezinsleden

Gezinshulpverlening bij jeugdhulp met verblijf
 Hulpverlening in verblijfscontext (pleeggezinnen, crisisopvang, residentiële
voorzieningen, logeerhuizen etc.) maar met gezinsgecentreerde aanpak.
 Belangrijke kenmerken:
o Denken over verblijf verandert: niet alleen de jongere apart, maar
gezin centraal betrekken
o Werkwijze: gezinsgecentreerd jeugdhulp met verblijf — ouders en
gezin blijven betrokken, hulpverlening gericht op interactie, context
en leefmilieu
o Gezinshulpverlener treedt op als trajectbegeleider: coördineren,
verbinden, plannen, zorgen dat hulpaanbod coherent is
o Gericht op perspectief: terugkeer naar huis; anders acceptatie van
nieuwe gezins-/leefvorm of rolverandering; rijderschap richting
zelfstandigheid of aangepast gezinsverband waar mogelijk
De jeugdgeneralist in de wijk
 Functie die middelen schraagt tussen lichte hulp en meer gespecialiseerde
vormen.
 Waarom:
o Veel gezinnen hebben hulpvragen die niet vallen onder alleen
specialistisch of intensief verblijf, maar wel meer nodig hebben dan
basisvoorzieningen