Mens en Gezondheid 2
1. Historiek, psychotherapeutische stromingen en classificatiesystemen
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE
Psychopathologie = een deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie
• focus op afwijkende emoties, gedachten en gedrag
• aandacht voor de oorzaken en de behandeling.
→ Symptoom: uiting van onderliggend probleem.
→ Syndroom: verzameling van symptomen.
→ Comorbiditeit: samengaan van verschillende syndromen, stoornissen komen vaak samen
voor, zoals een angststoornis en depressie.
1.1.1 Afwijkend gedrag
Psychisch stoornis = het geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragspatronen dat wordt
gekenmerkt door onder andere een storing in het functioneren en lijden.
1.1.2 Historiek
→ Vanaf 20e eeuw kwam er positieve vooruitgang door onderzoekers zoals Freud en de ontwikkeling van
medicijnen, vanaf de 21e eeuw een meer integratieve benadering.
→ In 1973 wordt de diagnose ‘homoseksualiteit’ door de Amerikaanse vereniging
voorpsychologen (APA) geschrapt vd lijst met psychiatrische stoornissen. De
humanistische benadering verteld ons dat stoornissen zich voordoen in de
prefrontale cortex.
1.2 Hoe noemen en definiëren we afwijkend gedrag?
1.2.1 Criteria voor afwijkend gedrag
• Uitzonderlijk gedrag: zoals het horen van stemmen of dingen horen die er niet zijn en dingen
zien die er niet zijn.
• Sociaal afwijkend: de normen van een samenleving bepalen welke vormen van gedrag
acceptabel zijn in een bepaalde context. Dit is afhankelijk van een cultuur.
• Foute perceptie of interpretatie van de realiteit: als iemand last heeft van wanen,
waanbeelden zoals bij een eetstoornis.
• Aanzienlijk emotioneel lijden vd persoon: als je mensen of dingen kwijtraakt die je dierbaar
zijn, zou de afwezigheid van een emotionele reactie afwijkend zijn.
• Ongepast of contraproductief gedrag: gedrag dat geen bevrediging maar onprettige
gevoelens oproept, vinden we afwijkend. Een gedrag dat ons beperkt in ons vermogen om
bepaalde rollen te vervullen. Zoals niet naar het werk kunnen gaan zonder alcohol te
drinken.
• Gevaar: gedrag dat gevaar oplevert voor de betrokkene zelf of voor anderen, wanneer we
een gevaar zijn voor onszelf.
Wat met conformisme: meedoen met de groep, mee agressief zijn ook al zou je dat anders niet doen
→ slecht gedrag wordt vaak gekopieerd
!! Voldoet iemand aan deze criteria, dan starten we de psychodiagnostische cyclus.
1
,HOOFDSTUK 2: VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG EN BEHANDELMETHODES
Biologische processen worden beïnvloed door psychologische en sociale processen en omgekeerd.
1.3 Het biologische perspectief
Biologisch perspectief: er zijn enkele succesvolle medicijnen voor psychische aandoeningen ontdekt.
Het functioneren vh zenuwstelsel heeft een belangrijke rol id. ontwikkeling van afwijkend gedrag.
➔ Nature vs. Nurture debat
➔ Model: biologische en medisch model
➔ Focus: biologische grondslagen van afwijkend gedrag
Behandeling volgens het biologisch perspectief: focus op farmaceutische/neurologische ingrepen als
reactie op symptoom/syndroom.
Voordeel: steuntje bij een behandeling, het kan helpen om je eerste stappen te zetten op het
cognitieve niveau.
Nadelen:
• Te simplistisch, worden geen coping mechanisme aangeleerd.
• Er zijn stoornissen waar we nog geen biologisch verklaring voor hebben, hier wordt geen
rekening mee gehouden
2
,1.4 Het psychologisch perspectief
Psychologisch perspectief: kijkt naar de innerlijke processen van de mens als verklaring voor
psychopathologie. Hier zijn verschillende theorieën bijhorend.
➔ Psychodynamische modellen: onbewuste conflicten en motieven als oorzaken van afwijkend
gedrag
➔ Leermodellen: de invloed van leerervaringen op de ontwikkeling van afwijkend gedrag
➔ Humanistische modellen: hindernissen op de weg naar zelfbewustzijn en zelfacceptatie
➔ Cognitieve modellen: verkeerd denken als oorzaak van afwijkend gedrag
Voordelen:
• Er wordt rekening gehouden met de gevoelens en het gedrag van de mens
• Het psychosomatische stuk wordt meegenomen
Nadeel: er is weinig of geen aandacht voor socioculturele of biologische processen. Het is
tijdsintensief en kost veel geld om naar de therapeut te gaan.
3
, 1.5 Het sociaal-cultureel perspectief
Sociaal-cultureel perspectief: focus ligt hier op de omgeving (directe omgeving en cultuur). Ze zoeken
de oorzaken van afwijkend gedrag eerder in fouten vd maatschappij dan id. persoon.
Psychopathologie als gevolg van niet gepast reageren van omgeving/niet passen in de cultuur/…
➔ Focus: de rol die maatschappelijke fenomenen als armoede, racisme en langdurige
werkloosheid spelen ih. ontstaan van afwijkend gedrag.
Voordeel: naar context kijken
Nadeel: heel complex, door de verschillende subculturen en systemen
1.6 Het biopsychosociaal perspectief
Biopsychosociaal perspectief: een samenval van de drie voorgaande. Elk perspectief
draagt zijn eigen steentje bij aan onze kennis, maar geen enkel model biedt een
compleet beeld. Dit model is een samenspel van meerdere factoren (bio, soc-cul, psy)
id. ontwikkeling van afwijkende gedragspatronen centraal staat.
→ Wordt het meeste gebruikt
➔ Focus: interacties tussen biologische, psychologische en
socio-culturele factoren id. ontwikkeling vanafwijkend gedrag
Voordeel: het is een geheel systeem
Nadelen:
• Tijdsintensief
• De verscheidenheid aan behandelingen maakt het moeilijker
1.7 Hoe ontstaat een psychische stoornis
Ingrijpende gebeurtenissen die kunnen bijdragen aan deontwikkeling van een psychische stoornis zijn onder
meer complicaties bij de geboorte, een trauma of ernstige ziekte id. kindertijd,seksueel misbruikt, …
Vb. de vader van Liam heeft een verslaving. Hierdoor is Liam ook kwetsbaar om een verslaving te
ontwikkelen. EEN AANLEG IS MEESTAL GEËRFD.
4
1. Historiek, psychotherapeutische stromingen en classificatiesystemen
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE
Psychopathologie = een deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie
• focus op afwijkende emoties, gedachten en gedrag
• aandacht voor de oorzaken en de behandeling.
→ Symptoom: uiting van onderliggend probleem.
→ Syndroom: verzameling van symptomen.
→ Comorbiditeit: samengaan van verschillende syndromen, stoornissen komen vaak samen
voor, zoals een angststoornis en depressie.
1.1.1 Afwijkend gedrag
Psychisch stoornis = het geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragspatronen dat wordt
gekenmerkt door onder andere een storing in het functioneren en lijden.
1.1.2 Historiek
→ Vanaf 20e eeuw kwam er positieve vooruitgang door onderzoekers zoals Freud en de ontwikkeling van
medicijnen, vanaf de 21e eeuw een meer integratieve benadering.
→ In 1973 wordt de diagnose ‘homoseksualiteit’ door de Amerikaanse vereniging
voorpsychologen (APA) geschrapt vd lijst met psychiatrische stoornissen. De
humanistische benadering verteld ons dat stoornissen zich voordoen in de
prefrontale cortex.
1.2 Hoe noemen en definiëren we afwijkend gedrag?
1.2.1 Criteria voor afwijkend gedrag
• Uitzonderlijk gedrag: zoals het horen van stemmen of dingen horen die er niet zijn en dingen
zien die er niet zijn.
• Sociaal afwijkend: de normen van een samenleving bepalen welke vormen van gedrag
acceptabel zijn in een bepaalde context. Dit is afhankelijk van een cultuur.
• Foute perceptie of interpretatie van de realiteit: als iemand last heeft van wanen,
waanbeelden zoals bij een eetstoornis.
• Aanzienlijk emotioneel lijden vd persoon: als je mensen of dingen kwijtraakt die je dierbaar
zijn, zou de afwezigheid van een emotionele reactie afwijkend zijn.
• Ongepast of contraproductief gedrag: gedrag dat geen bevrediging maar onprettige
gevoelens oproept, vinden we afwijkend. Een gedrag dat ons beperkt in ons vermogen om
bepaalde rollen te vervullen. Zoals niet naar het werk kunnen gaan zonder alcohol te
drinken.
• Gevaar: gedrag dat gevaar oplevert voor de betrokkene zelf of voor anderen, wanneer we
een gevaar zijn voor onszelf.
Wat met conformisme: meedoen met de groep, mee agressief zijn ook al zou je dat anders niet doen
→ slecht gedrag wordt vaak gekopieerd
!! Voldoet iemand aan deze criteria, dan starten we de psychodiagnostische cyclus.
1
,HOOFDSTUK 2: VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG EN BEHANDELMETHODES
Biologische processen worden beïnvloed door psychologische en sociale processen en omgekeerd.
1.3 Het biologische perspectief
Biologisch perspectief: er zijn enkele succesvolle medicijnen voor psychische aandoeningen ontdekt.
Het functioneren vh zenuwstelsel heeft een belangrijke rol id. ontwikkeling van afwijkend gedrag.
➔ Nature vs. Nurture debat
➔ Model: biologische en medisch model
➔ Focus: biologische grondslagen van afwijkend gedrag
Behandeling volgens het biologisch perspectief: focus op farmaceutische/neurologische ingrepen als
reactie op symptoom/syndroom.
Voordeel: steuntje bij een behandeling, het kan helpen om je eerste stappen te zetten op het
cognitieve niveau.
Nadelen:
• Te simplistisch, worden geen coping mechanisme aangeleerd.
• Er zijn stoornissen waar we nog geen biologisch verklaring voor hebben, hier wordt geen
rekening mee gehouden
2
,1.4 Het psychologisch perspectief
Psychologisch perspectief: kijkt naar de innerlijke processen van de mens als verklaring voor
psychopathologie. Hier zijn verschillende theorieën bijhorend.
➔ Psychodynamische modellen: onbewuste conflicten en motieven als oorzaken van afwijkend
gedrag
➔ Leermodellen: de invloed van leerervaringen op de ontwikkeling van afwijkend gedrag
➔ Humanistische modellen: hindernissen op de weg naar zelfbewustzijn en zelfacceptatie
➔ Cognitieve modellen: verkeerd denken als oorzaak van afwijkend gedrag
Voordelen:
• Er wordt rekening gehouden met de gevoelens en het gedrag van de mens
• Het psychosomatische stuk wordt meegenomen
Nadeel: er is weinig of geen aandacht voor socioculturele of biologische processen. Het is
tijdsintensief en kost veel geld om naar de therapeut te gaan.
3
, 1.5 Het sociaal-cultureel perspectief
Sociaal-cultureel perspectief: focus ligt hier op de omgeving (directe omgeving en cultuur). Ze zoeken
de oorzaken van afwijkend gedrag eerder in fouten vd maatschappij dan id. persoon.
Psychopathologie als gevolg van niet gepast reageren van omgeving/niet passen in de cultuur/…
➔ Focus: de rol die maatschappelijke fenomenen als armoede, racisme en langdurige
werkloosheid spelen ih. ontstaan van afwijkend gedrag.
Voordeel: naar context kijken
Nadeel: heel complex, door de verschillende subculturen en systemen
1.6 Het biopsychosociaal perspectief
Biopsychosociaal perspectief: een samenval van de drie voorgaande. Elk perspectief
draagt zijn eigen steentje bij aan onze kennis, maar geen enkel model biedt een
compleet beeld. Dit model is een samenspel van meerdere factoren (bio, soc-cul, psy)
id. ontwikkeling van afwijkende gedragspatronen centraal staat.
→ Wordt het meeste gebruikt
➔ Focus: interacties tussen biologische, psychologische en
socio-culturele factoren id. ontwikkeling vanafwijkend gedrag
Voordeel: het is een geheel systeem
Nadelen:
• Tijdsintensief
• De verscheidenheid aan behandelingen maakt het moeilijker
1.7 Hoe ontstaat een psychische stoornis
Ingrijpende gebeurtenissen die kunnen bijdragen aan deontwikkeling van een psychische stoornis zijn onder
meer complicaties bij de geboorte, een trauma of ernstige ziekte id. kindertijd,seksueel misbruikt, …
Vb. de vader van Liam heeft een verslaving. Hierdoor is Liam ook kwetsbaar om een verslaving te
ontwikkelen. EEN AANLEG IS MEESTAL GEËRFD.
4
