Taak 10: meer kennis, dus gezonder?
1. Wat zijn gezondheidsvaardigheden? (Hoe komen gezondheidsvaardigheden tot
stand? Definitie WHO)
Gezondheidsvaardigheden (health literacy) = vaardigheden die mensen nodig hebben
om beslissingen te kunnen nemen over hun gezondheid en ziekte en om mee te
beslissen over (het organiseren van) de zorg die ze nodig hebben.
Actieve rol nemen in de zorg voor eigen gezondheid en ziekte. Geen actieve rol door:
gebrek aan kennis, informatie, vaardigheden of andere belemmeringen zoals gebrek aan
zelfvertrouwen of motivatie.
Competenties van burgers en patiënten bedoeld in het vinden, begrijpen en toepassen
van informatie op het gebied van gezondheid, ziekte en zorg. De WHO beschouwt
gezondheidsvaardigheden als een centrale determinant van ongelijkheid in gezondheid.
Het vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen van gezondheidsinformatie is voor 3 op
de 10 Nederlanders problematisch. Vooral voor mannen, ouderen, mensen met een
lagere opleiding en een lager inkomen.
Definitie gezondheidsvaardigheden WHO = “de cognitieve en sociale vaardigheden die
de motivatie en he vermogen van individuen bepalen om toegang te krijgen tot
gezondheidsinformatie, deze te begrijpen en te gebruiken op een manier om een goede
gezondheid te bevorderen en te behouden.”
Bij beperkte definities van gezondheidsvaardigheden ligt de nadruk op functionele lees-
en rekenvaardigheden en het vermogen om informatie te vinden en te verwerken.
Bredere definities omvatten ook psychologische kenmerken zoals zelfvertrouwen (geen
vragen durven stellen), motivatie en kritisch vermogen, en sociale vaardigheden. Dit
wordt naast kennis, ook vooral beïnvloed door psychologische kenmerken en sociale
vaardigheden.
Twee perspectieven om gezondheidsvaardigheden te onderscheiden:
1) Het klinisch (medisch) perspectief: legt de nadruk op individuele vaardigheden van
patiënten in medische context. Het ontbreken daarvan wordt gezien als risico. De
nadruk ligt op omgaan met informatie.
2) Het volksgezondheidsperspectief: de nadruk ligt hierbij niet alleen op het zieke
individu maar ook op preventie en gezondheidsbevordering, en het gaat bij de
vaardigheden niet alleen om het kunnen lezen en begrijpen van medische informatie
in klinische setting, maar ook het uitoefen van controle op eigen gezondheid en
persoonlijke, sociale en omgevingsfactoren die daarop van invloed kunnen zijn. Deze
definities bevatten ook psychologische aspecten, zoals zelfvertrouwen, motivatie en
kritisch vermogen, en sociale vaardigheden. Daarover beschikken wordt beschouwd
als een aanwinst.
Verschillende typen gezondheidsvaardigheden (Rademakers):
1) Functionele geletterdheid: basisvaardigheden in lezen en schrijven om effectief in
het dagelijks leven te kunnen functioneren.
2) Communicatieve of interactieve geletterdheid: gevorderde cognitieve
vaardigheden en geletterdheid samen met sociale vaardigheden om actief deel te
nemen aan dagelijkse activiteiten, informatie te vinden en betekenis te ontlenen aan
verschillende vormen van communicatie. actief kunnen deelnemen aan de
maatschappij.
3) Kritische geletterdheid: cognitieve vaardigheden samen met sociale vaardigheden
om informatie kritisch te analyseren.
, Een hoger niveau van gezondheidsvaardigheden leidt tot grotere autonomie en meer
mogelijkheden om controle uit te oefenen op het eigen leven, met name op het gebied
van gezondheid en zorg.
Geen individueel probleem ondersteuning door anderen kan eigen
gezondheidsvaardigheden deels compenseren.
Patiënt activatie: zelf gerapporteerde kennis, motivatie en zelfvertrouwen met betrekking
tot het omgaan met zijn gezondheid of ziekte. Binnen patiënt activatie zijn verschillende
oplopende niveaus van functioneren te onderscheiden:
Met name voor mensen in niveau 1 en 2 is het moeilijk een actieve rol te spelen bij de
zorg voor hun eigen gezondheid.
Gezondheidsvaardigheden omvat zowel health literacy als patiënt activatie
2. Wat zijn de verschillen van gezondheidsvaardigheden tussen hoog- en laag
opleidingsniveau en wat is de invloed op betere gezondheid?
Volwassen met een lagere opleiding hebben vaker een slechtere ervaren gezondheid en
kampen veel vaker met lichamelijke beperkingen.
Het aantal chronische aandoeningen is ongeveer 50 procent hoger in de groep met het
laagste opleidingsniveau dan in die met het hoogste opleidingsniveau. Dit geldt voor
vrijwel alle type aandoeningen.
Opleidingsniveau hangt af van je gezondheidsvaardigheden. Mensen met lage
gezondheidsvaardigheden rapporteren een slechtere gezondheid. Het is geen een-op-
een samenhang. Persoonlijke, sociale invloeden en het aantal jaren dat iemand op
school heeft gezeten spelen een rol bij de ontwikkeling van gezondheidsvaardigheden.
Mensen met een lagere opleiding overlijden een aantal jaren eerder dan mensen die het
maatschappelijk beter hebben getroffen. Het verschil in levensverwachting bij de
geboorte tussen de laagste en de hoogste opleidingsgroep is in Nederland 6 jaar. Het
verschil in gezonde levensverwachting is zelfs 15 tot 20 jaar.
Laagopgeleiden durven vaak de actieve rol niet te nemen met
gezondheidsvaardigheden. Hoger opgeleiden hebben over het algemeen betere
gezondheidsvaardigheden.
1. Wat zijn gezondheidsvaardigheden? (Hoe komen gezondheidsvaardigheden tot
stand? Definitie WHO)
Gezondheidsvaardigheden (health literacy) = vaardigheden die mensen nodig hebben
om beslissingen te kunnen nemen over hun gezondheid en ziekte en om mee te
beslissen over (het organiseren van) de zorg die ze nodig hebben.
Actieve rol nemen in de zorg voor eigen gezondheid en ziekte. Geen actieve rol door:
gebrek aan kennis, informatie, vaardigheden of andere belemmeringen zoals gebrek aan
zelfvertrouwen of motivatie.
Competenties van burgers en patiënten bedoeld in het vinden, begrijpen en toepassen
van informatie op het gebied van gezondheid, ziekte en zorg. De WHO beschouwt
gezondheidsvaardigheden als een centrale determinant van ongelijkheid in gezondheid.
Het vinden, begrijpen, beoordelen en toepassen van gezondheidsinformatie is voor 3 op
de 10 Nederlanders problematisch. Vooral voor mannen, ouderen, mensen met een
lagere opleiding en een lager inkomen.
Definitie gezondheidsvaardigheden WHO = “de cognitieve en sociale vaardigheden die
de motivatie en he vermogen van individuen bepalen om toegang te krijgen tot
gezondheidsinformatie, deze te begrijpen en te gebruiken op een manier om een goede
gezondheid te bevorderen en te behouden.”
Bij beperkte definities van gezondheidsvaardigheden ligt de nadruk op functionele lees-
en rekenvaardigheden en het vermogen om informatie te vinden en te verwerken.
Bredere definities omvatten ook psychologische kenmerken zoals zelfvertrouwen (geen
vragen durven stellen), motivatie en kritisch vermogen, en sociale vaardigheden. Dit
wordt naast kennis, ook vooral beïnvloed door psychologische kenmerken en sociale
vaardigheden.
Twee perspectieven om gezondheidsvaardigheden te onderscheiden:
1) Het klinisch (medisch) perspectief: legt de nadruk op individuele vaardigheden van
patiënten in medische context. Het ontbreken daarvan wordt gezien als risico. De
nadruk ligt op omgaan met informatie.
2) Het volksgezondheidsperspectief: de nadruk ligt hierbij niet alleen op het zieke
individu maar ook op preventie en gezondheidsbevordering, en het gaat bij de
vaardigheden niet alleen om het kunnen lezen en begrijpen van medische informatie
in klinische setting, maar ook het uitoefen van controle op eigen gezondheid en
persoonlijke, sociale en omgevingsfactoren die daarop van invloed kunnen zijn. Deze
definities bevatten ook psychologische aspecten, zoals zelfvertrouwen, motivatie en
kritisch vermogen, en sociale vaardigheden. Daarover beschikken wordt beschouwd
als een aanwinst.
Verschillende typen gezondheidsvaardigheden (Rademakers):
1) Functionele geletterdheid: basisvaardigheden in lezen en schrijven om effectief in
het dagelijks leven te kunnen functioneren.
2) Communicatieve of interactieve geletterdheid: gevorderde cognitieve
vaardigheden en geletterdheid samen met sociale vaardigheden om actief deel te
nemen aan dagelijkse activiteiten, informatie te vinden en betekenis te ontlenen aan
verschillende vormen van communicatie. actief kunnen deelnemen aan de
maatschappij.
3) Kritische geletterdheid: cognitieve vaardigheden samen met sociale vaardigheden
om informatie kritisch te analyseren.
, Een hoger niveau van gezondheidsvaardigheden leidt tot grotere autonomie en meer
mogelijkheden om controle uit te oefenen op het eigen leven, met name op het gebied
van gezondheid en zorg.
Geen individueel probleem ondersteuning door anderen kan eigen
gezondheidsvaardigheden deels compenseren.
Patiënt activatie: zelf gerapporteerde kennis, motivatie en zelfvertrouwen met betrekking
tot het omgaan met zijn gezondheid of ziekte. Binnen patiënt activatie zijn verschillende
oplopende niveaus van functioneren te onderscheiden:
Met name voor mensen in niveau 1 en 2 is het moeilijk een actieve rol te spelen bij de
zorg voor hun eigen gezondheid.
Gezondheidsvaardigheden omvat zowel health literacy als patiënt activatie
2. Wat zijn de verschillen van gezondheidsvaardigheden tussen hoog- en laag
opleidingsniveau en wat is de invloed op betere gezondheid?
Volwassen met een lagere opleiding hebben vaker een slechtere ervaren gezondheid en
kampen veel vaker met lichamelijke beperkingen.
Het aantal chronische aandoeningen is ongeveer 50 procent hoger in de groep met het
laagste opleidingsniveau dan in die met het hoogste opleidingsniveau. Dit geldt voor
vrijwel alle type aandoeningen.
Opleidingsniveau hangt af van je gezondheidsvaardigheden. Mensen met lage
gezondheidsvaardigheden rapporteren een slechtere gezondheid. Het is geen een-op-
een samenhang. Persoonlijke, sociale invloeden en het aantal jaren dat iemand op
school heeft gezeten spelen een rol bij de ontwikkeling van gezondheidsvaardigheden.
Mensen met een lagere opleiding overlijden een aantal jaren eerder dan mensen die het
maatschappelijk beter hebben getroffen. Het verschil in levensverwachting bij de
geboorte tussen de laagste en de hoogste opleidingsgroep is in Nederland 6 jaar. Het
verschil in gezonde levensverwachting is zelfs 15 tot 20 jaar.
Laagopgeleiden durven vaak de actieve rol niet te nemen met
gezondheidsvaardigheden. Hoger opgeleiden hebben over het algemeen betere
gezondheidsvaardigheden.
