Wereldgeschiedenis: Europa in mondiaal perspectief
HC5 – Het Amerikaanse continent: onderwerping en exploitatie
22 sep 2020
Het klassieke verhaal is aldus: in november 1532 staan in Cajamarca (huidig
Peru) Francesco Pizarro en de Inca-heerser Atahuallpa tegenover elkaar. Pizarro,
vertrouweling van Karel V, weet zich gesteund door een groep van ongeveer 180
soldaten, voorzien van kanonnen, geweren en paarden. De Inca-heerser
Atahuallpa is omgeven door een leger van tienduizenden manschappen en heeft
juist een grote overwinning op zijn halfbroer achter de rug. Wat dan gebeurt, is
een van de meest dramatische gebeurtenissen uit de Amerikaanse geschiedenis.
Pizarro zet een valstrik en plaatst zijn kleine legertje op strategische posities.
Vervolgens stuurt hij een priester naar Atahuallpa en deze eist dat de Inca zich
onderwerpt aan Christus en aan de heerschappij van Karel V. De Inca bekijkt de
hem aangereikte bijbel, is niet onder de indruk en verwerpt de eisen van de
priester. Onmiddellijk beveelt Pizarro de aanval, neemt zelf Atahuallpa gevangen
en moordt met zijn legertje vele duizenden van Atahuallpa’s manschappen uit.
Pizarro houdt Atahuallpa in gevangenschap, maar belooft hem vrij te laten na
betaling van een losgeld. Wanneer dat losgeld betaald is, wordt de Inca vorst
alsnog gedood.
Tijdens het college zullen we kritisch kijken naar dit verhaal en de factoren die een
rol hebben gespeeld bij de verovering en onderwerping van het Inca-rijk. En
tevens wordt aandacht besteed aan de recente opvattingen over de
Spaanse conquista, waarin inheemse bevolking van Amerika een veel grotere rol
heeft gespeeld dan lang werd aangenomen.
Europa heeft binnen het Euro-Aziatische continent een achterstand ingehaald, mede
door de kennis en technologie die zij konden overnemen door intercontinentale
verbinding maar ook een eigen overgang van type samenleving. Op sommige
terreinen wisten de Europeanen een voorsprong te ontwikkelen: militaire technologie
en scheepsbouw. Deze vormden een voorwaarde voor de Europese expansie, o.a.
in Amerika.
De Europese aanwezigheid in Azië was van beperkte betekenis, in Amerika
daarentegen vond er onderwerping en exploitatie
plaats. Centraal staat de val van het Inca-rijk.
Deel 1 Het Inca-rijk (Tahuantinsuyu)
De Inca’s zijn een Indianen volk afkomstig uit de
omgeving Cuzco (Peru). Vanaf de 15e eeuw
begonnen zij een succesvolle expansiepolitiek.
Ca. 1530 telde het rijk 12 miljoen inwoners,
destijds betrekkelijk veel. Een correcte aanduiding
van Tahuantinsuyu is: ‘rijk van de vier delen’. Het
is een groot rijk en Cuzco was het centrum, ook
wel omschreven als de navel van de wereld.
Belangrijke plaatsen binnen het rijk waren Cuzco
en Cajamarca.
, Het Inca-rijk was georganiseerd in 4 ‘suyu’s’, elk was onderverdeeld in provincies
met stedelijke centra en eigen gouverneurs. Ondanks deze hechte organisatie was
het Inca-rijk geen eenheidsstaat maar eerder een ‘federatie van etnische groepen’.
Deze structuur was een recept voor politieke instabiliteit, maar er waren drie
methoden om dit in juiste banen te lijden: mitmac (gedwongen migratie); quechua
(een gemeenschappelijke taal voor de politieke elite en ambtenarij); en geweld.
Inca-rijk: economie
Voor het bestaan van de Inca’s bestond er in het Andesgebergte een geldloze
economie, zonder markten, handel of geld. De Ayllu was de belangrijkste eenheid,
een boerengemeenschap bestaande uit verschillende gezinnen met een hoofd, deze
waren door bezittingen (grond en vee) aan elkaar verbonden; wederzijdse hulp en
herverdeling stond centraal.
De Inca’s hebben bij de veroveringen van deze Ayllu opgeschaald naar de structuur
van het rijk. De wederzijdse hulp werd vertaald naar arbeidsdiensten (leger,
ambacht, publieke werken (terrassen, tempels, infrastructuur) etc.) en herverdeling
vertaalde zich naar de opslag en herverdeling
van landbouwoverschotten.
Inca-rijk: religie en bestuur
Binnen de Inca-cultuur was het schrift niet
bekend, er bestond dus een grote orale
geschiedenis om de belangrijkste verhalen door
te vertellen. De belangrijkste goden binnen het
Inca-rijk waren Inti (zonnegod) en Viracocha
(schepper). Bovendien had de Inca-vorst (zoon
van de zon) een halfgoddelijke status waarbij hij
bemiddelt bij de goden en alle belangrijke
rituelen leidt. Na de dood werd dit figuur
gemummificeerd en bleef daarna een rol spelen
in de rituelen. Deze vorst was een absoluut
heerser in een hiërarchische samenleving.
Deel 2 De confrontatie met Europeanen
Er waren twee hoofdrolspelers in de confrontatie tussen het Inca-rijk en de
Europeanen.
Allereerst, Francisco Pizarro (ca. 1475-1541): hij was een Spanjaard en tevens
ongeletterd. Hij functioneerde als een militair in Italië en later in Spaans-Amerika.
Tussen 1519 en 1523 was hij burgemeester van de stad Panama, waarna hij vanaf
1523 deelneemt aan ontdekkingsreizen langs de westkust van Amerika met o.a.
Diego de Almagro. In 1528 kreeg hij toestemming van Karel V om een nieuwe
provincie, Nieuw Castilië, te stichten en vervolgens een functie van gouverneur uit te
voeren. Tussen 1532 en 1533 voert hij met zijn bemanning een verovering op het
Inca-rijk. Hierna krijgt hij ruzie met zijn metgezel De Almagro waardoor er een
tweestrijd ontstaat, uiteindelijk wordt Pizarro vermoord in Lima door aangangers van
De Almagro.
Ten tweede, Atahuallpa (ca. 1502-1533). Hij was een buitenechtelijke zoon van Inca
heerser Huayna Capac. Na het overlijden van zijn vader deelt hij het rijk met zijn
halfbroer Huáscar. Het gevolg hiervan was het ontstaan van een burgeroorlog door
de ongedeelde heerschappij; in het voorjaar van 1532 verslaat Atahuallpa zijn
HC5 – Het Amerikaanse continent: onderwerping en exploitatie
22 sep 2020
Het klassieke verhaal is aldus: in november 1532 staan in Cajamarca (huidig
Peru) Francesco Pizarro en de Inca-heerser Atahuallpa tegenover elkaar. Pizarro,
vertrouweling van Karel V, weet zich gesteund door een groep van ongeveer 180
soldaten, voorzien van kanonnen, geweren en paarden. De Inca-heerser
Atahuallpa is omgeven door een leger van tienduizenden manschappen en heeft
juist een grote overwinning op zijn halfbroer achter de rug. Wat dan gebeurt, is
een van de meest dramatische gebeurtenissen uit de Amerikaanse geschiedenis.
Pizarro zet een valstrik en plaatst zijn kleine legertje op strategische posities.
Vervolgens stuurt hij een priester naar Atahuallpa en deze eist dat de Inca zich
onderwerpt aan Christus en aan de heerschappij van Karel V. De Inca bekijkt de
hem aangereikte bijbel, is niet onder de indruk en verwerpt de eisen van de
priester. Onmiddellijk beveelt Pizarro de aanval, neemt zelf Atahuallpa gevangen
en moordt met zijn legertje vele duizenden van Atahuallpa’s manschappen uit.
Pizarro houdt Atahuallpa in gevangenschap, maar belooft hem vrij te laten na
betaling van een losgeld. Wanneer dat losgeld betaald is, wordt de Inca vorst
alsnog gedood.
Tijdens het college zullen we kritisch kijken naar dit verhaal en de factoren die een
rol hebben gespeeld bij de verovering en onderwerping van het Inca-rijk. En
tevens wordt aandacht besteed aan de recente opvattingen over de
Spaanse conquista, waarin inheemse bevolking van Amerika een veel grotere rol
heeft gespeeld dan lang werd aangenomen.
Europa heeft binnen het Euro-Aziatische continent een achterstand ingehaald, mede
door de kennis en technologie die zij konden overnemen door intercontinentale
verbinding maar ook een eigen overgang van type samenleving. Op sommige
terreinen wisten de Europeanen een voorsprong te ontwikkelen: militaire technologie
en scheepsbouw. Deze vormden een voorwaarde voor de Europese expansie, o.a.
in Amerika.
De Europese aanwezigheid in Azië was van beperkte betekenis, in Amerika
daarentegen vond er onderwerping en exploitatie
plaats. Centraal staat de val van het Inca-rijk.
Deel 1 Het Inca-rijk (Tahuantinsuyu)
De Inca’s zijn een Indianen volk afkomstig uit de
omgeving Cuzco (Peru). Vanaf de 15e eeuw
begonnen zij een succesvolle expansiepolitiek.
Ca. 1530 telde het rijk 12 miljoen inwoners,
destijds betrekkelijk veel. Een correcte aanduiding
van Tahuantinsuyu is: ‘rijk van de vier delen’. Het
is een groot rijk en Cuzco was het centrum, ook
wel omschreven als de navel van de wereld.
Belangrijke plaatsen binnen het rijk waren Cuzco
en Cajamarca.
, Het Inca-rijk was georganiseerd in 4 ‘suyu’s’, elk was onderverdeeld in provincies
met stedelijke centra en eigen gouverneurs. Ondanks deze hechte organisatie was
het Inca-rijk geen eenheidsstaat maar eerder een ‘federatie van etnische groepen’.
Deze structuur was een recept voor politieke instabiliteit, maar er waren drie
methoden om dit in juiste banen te lijden: mitmac (gedwongen migratie); quechua
(een gemeenschappelijke taal voor de politieke elite en ambtenarij); en geweld.
Inca-rijk: economie
Voor het bestaan van de Inca’s bestond er in het Andesgebergte een geldloze
economie, zonder markten, handel of geld. De Ayllu was de belangrijkste eenheid,
een boerengemeenschap bestaande uit verschillende gezinnen met een hoofd, deze
waren door bezittingen (grond en vee) aan elkaar verbonden; wederzijdse hulp en
herverdeling stond centraal.
De Inca’s hebben bij de veroveringen van deze Ayllu opgeschaald naar de structuur
van het rijk. De wederzijdse hulp werd vertaald naar arbeidsdiensten (leger,
ambacht, publieke werken (terrassen, tempels, infrastructuur) etc.) en herverdeling
vertaalde zich naar de opslag en herverdeling
van landbouwoverschotten.
Inca-rijk: religie en bestuur
Binnen de Inca-cultuur was het schrift niet
bekend, er bestond dus een grote orale
geschiedenis om de belangrijkste verhalen door
te vertellen. De belangrijkste goden binnen het
Inca-rijk waren Inti (zonnegod) en Viracocha
(schepper). Bovendien had de Inca-vorst (zoon
van de zon) een halfgoddelijke status waarbij hij
bemiddelt bij de goden en alle belangrijke
rituelen leidt. Na de dood werd dit figuur
gemummificeerd en bleef daarna een rol spelen
in de rituelen. Deze vorst was een absoluut
heerser in een hiërarchische samenleving.
Deel 2 De confrontatie met Europeanen
Er waren twee hoofdrolspelers in de confrontatie tussen het Inca-rijk en de
Europeanen.
Allereerst, Francisco Pizarro (ca. 1475-1541): hij was een Spanjaard en tevens
ongeletterd. Hij functioneerde als een militair in Italië en later in Spaans-Amerika.
Tussen 1519 en 1523 was hij burgemeester van de stad Panama, waarna hij vanaf
1523 deelneemt aan ontdekkingsreizen langs de westkust van Amerika met o.a.
Diego de Almagro. In 1528 kreeg hij toestemming van Karel V om een nieuwe
provincie, Nieuw Castilië, te stichten en vervolgens een functie van gouverneur uit te
voeren. Tussen 1532 en 1533 voert hij met zijn bemanning een verovering op het
Inca-rijk. Hierna krijgt hij ruzie met zijn metgezel De Almagro waardoor er een
tweestrijd ontstaat, uiteindelijk wordt Pizarro vermoord in Lima door aangangers van
De Almagro.
Ten tweede, Atahuallpa (ca. 1502-1533). Hij was een buitenechtelijke zoon van Inca
heerser Huayna Capac. Na het overlijden van zijn vader deelt hij het rijk met zijn
halfbroer Huáscar. Het gevolg hiervan was het ontstaan van een burgeroorlog door
de ongedeelde heerschappij; in het voorjaar van 1532 verslaat Atahuallpa zijn
