Hoorcollege Contracten- en Goederenrecht (contractenrecht)
Hoorcollege 1 – 28 oktober 2013 – Rechtsgevolgen van overeenkomsten (I)
Programma week 1
• uitleg van de overeenkomst
• aanvullen van de overeenkomst 6:248 lid 1
– op grond van de wet (week 1)
– op grond van gewoonte (week 2)
– op grond van de redelijkheid en billijkheid (week 2)
II. Uitleg van overeenkomsten
Voorbeeld:
• Renault Occasions De Laat B.V. en Jansen spreken het volgende met elkaar
af:
– “Renault Occasions De Laat B.V. verkoopt en levert aan Jansen een
Renault Laguna RXI 1.9dCi 2000 (kenteken XX-XX-XX) voorzien
van een compleet airbagsysteem.”
• wat is de juridische relevantie van deze afspraak?
• wat is er overeengekomen tussen Jan en Piet?
– aan de hand van welke uitlegmaatstaf moeten we deze vraag
beantwoorden?
– hoe hebben de verschillende uitlegmaatstaven zich in de jurisprudentie
ontwikkeld?
Haviltex-maatstaf of cao-maatstaf?
Haviltex-maatstaf:
- subjectief – objectief
- contract heeft alleen maar rechtsgevolgen voor partijen: wat zij hebben
bedoeld is in beginsel relevant voor uitleg
cao-maatstaf:
- objectief
- contract heeft alleen maar rechtsgevolgen voor derden: de niet kenbare
bedoeling van partijen is niet relevant voor de uitleg
Basis norm: DSM/Fox:
- Fox was in dienst bij DSM, waar hij pensioen opbouwde op basis van een
pensioenregeling.. Op een gegeven moment moest Fox eruit bij DSM. Fox
werd arbeidsongeschikt. Hij ging op de `sociale werkplaats werken. Toen hij
eenmaal pensioengerechtigd was, claimde hij pensioen van DSM. DSM zei:
‘’in onze pensioenregeling staat dat pensioenuitkeringen vanuit het
pensioenfonds van DSM gekort wordt van datgene wat je uit een ander
pensioenregeling krijgt. Fox krijgt op basis van zijn werkzaamheden bij de
sociale werkplaats een pensioen.’’ Dus DSM wilt de pensioen, die Fox bij het
andere werk heeft ontvangen in mindering brengen van de pensioenregeling
van DSM. Tussen partijen ontstond de vraag, wat zij moesten verstaan onder
het begrip pensioen en of de uitkering van de sociale werkplaats een uitkering
van pensioen was of niet.
- HR heeft in dit arrest duidelijk gemaakt wat je bij een schriftelijke
1
, overeenkomst als basis uitgangspunt moet hanteren. De Hoge Raad heeft in
dat kader geoordeeld: ‘’telkens van beslissende betekenis is alle
omstandigheden van het geval gewaardeerd naar hetgeen de maatstaven van
redelijkheid en billijkheid meebrengen.
Klassiek ‘Haviltexen’
• Het ging over een koopovereenkomst, waarbij Ermes aan Haviltex machine
verkocht en leverde. In het contract maken zij een afspraak dat er nu alvast een
bedrag betaald werd, niet het hele bedrag. Het contract gaf ook de
bevoegdheid aan Haviltex om tot op een bepaalde termijn de machine terug te
geven en zijn geld terug te krijgen. Tegelijkertijd bevat het contract de
afspraak ‘’alvast een bepaalde bedrag betalen en de rest wordt in termijnen
betaald, daarbij krijg je tot een bepaalde datum de gelegenheid om de machine
terug te geven. In dat contract maakte Haviltex gebruik van die optie in het
contract: Haviltex wilde de machine teruggeven en wilde zijn geld terug.
Ermes: ‘’je moet wel een reden aangeven waarom je het teruggeeft.’’
Haviltex: zei dat een reden niet nodig was om de machine terug te geven en
verwijst daarbij naar het contract. De vraag was: wat moet er onder het begrip
teruggeven worden verstaan?
• wat houdt de Haviltex-maatstaf in?
• Het gaat niet alleen om de zuivere bewoordingen van het contract zelf,
de bewoordingen van de overeenkomst opzich zelf niet beslissend, het
gaan er niet om wat we verstaan zuiver taalkundig onder het begrip
teruggeven. Bij de uitleg van de overeenkomst komt het daarnaast op
de zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer
redelijkerwijs aan de bepaling van de overeenkomst mochten
toekennen en op hetgeen zij ten aanzien redelijkerwijs van elkaar
mochten verwachten.
• waar komt het nu in de kern op aan bij de toepassing van de Haviltex-
maatstaf?
• wat is de relatie met de wilsvertrouwensleer die u in het 1e jaar bij het vak
Inleiding Verbintenissenrecht heeft bestudeerd?
• Wilsvertrouwenleer
• Hoe operationaliseert u de Haviltex-maatstaf in een concreet geval?
• Welke vragen komen er – gegeven de Haviltex-maatstaf – naar
aanleiding van de feiten en omstandigheden van de casus op?
• In de rechtsontwikkeling zijn die vragen vertaald in gezichtspunten
waarmee u de feiten en omstandigheden normatief moeten waarderen.
Gezichtspunten bij de Haviltex-maatstaf
• Was er voor een van de partijen reden voor twijfel?
o Was onderzoek doen geboden?
2
Hoorcollege 1 – 28 oktober 2013 – Rechtsgevolgen van overeenkomsten (I)
Programma week 1
• uitleg van de overeenkomst
• aanvullen van de overeenkomst 6:248 lid 1
– op grond van de wet (week 1)
– op grond van gewoonte (week 2)
– op grond van de redelijkheid en billijkheid (week 2)
II. Uitleg van overeenkomsten
Voorbeeld:
• Renault Occasions De Laat B.V. en Jansen spreken het volgende met elkaar
af:
– “Renault Occasions De Laat B.V. verkoopt en levert aan Jansen een
Renault Laguna RXI 1.9dCi 2000 (kenteken XX-XX-XX) voorzien
van een compleet airbagsysteem.”
• wat is de juridische relevantie van deze afspraak?
• wat is er overeengekomen tussen Jan en Piet?
– aan de hand van welke uitlegmaatstaf moeten we deze vraag
beantwoorden?
– hoe hebben de verschillende uitlegmaatstaven zich in de jurisprudentie
ontwikkeld?
Haviltex-maatstaf of cao-maatstaf?
Haviltex-maatstaf:
- subjectief – objectief
- contract heeft alleen maar rechtsgevolgen voor partijen: wat zij hebben
bedoeld is in beginsel relevant voor uitleg
cao-maatstaf:
- objectief
- contract heeft alleen maar rechtsgevolgen voor derden: de niet kenbare
bedoeling van partijen is niet relevant voor de uitleg
Basis norm: DSM/Fox:
- Fox was in dienst bij DSM, waar hij pensioen opbouwde op basis van een
pensioenregeling.. Op een gegeven moment moest Fox eruit bij DSM. Fox
werd arbeidsongeschikt. Hij ging op de `sociale werkplaats werken. Toen hij
eenmaal pensioengerechtigd was, claimde hij pensioen van DSM. DSM zei:
‘’in onze pensioenregeling staat dat pensioenuitkeringen vanuit het
pensioenfonds van DSM gekort wordt van datgene wat je uit een ander
pensioenregeling krijgt. Fox krijgt op basis van zijn werkzaamheden bij de
sociale werkplaats een pensioen.’’ Dus DSM wilt de pensioen, die Fox bij het
andere werk heeft ontvangen in mindering brengen van de pensioenregeling
van DSM. Tussen partijen ontstond de vraag, wat zij moesten verstaan onder
het begrip pensioen en of de uitkering van de sociale werkplaats een uitkering
van pensioen was of niet.
- HR heeft in dit arrest duidelijk gemaakt wat je bij een schriftelijke
1
, overeenkomst als basis uitgangspunt moet hanteren. De Hoge Raad heeft in
dat kader geoordeeld: ‘’telkens van beslissende betekenis is alle
omstandigheden van het geval gewaardeerd naar hetgeen de maatstaven van
redelijkheid en billijkheid meebrengen.
Klassiek ‘Haviltexen’
• Het ging over een koopovereenkomst, waarbij Ermes aan Haviltex machine
verkocht en leverde. In het contract maken zij een afspraak dat er nu alvast een
bedrag betaald werd, niet het hele bedrag. Het contract gaf ook de
bevoegdheid aan Haviltex om tot op een bepaalde termijn de machine terug te
geven en zijn geld terug te krijgen. Tegelijkertijd bevat het contract de
afspraak ‘’alvast een bepaalde bedrag betalen en de rest wordt in termijnen
betaald, daarbij krijg je tot een bepaalde datum de gelegenheid om de machine
terug te geven. In dat contract maakte Haviltex gebruik van die optie in het
contract: Haviltex wilde de machine teruggeven en wilde zijn geld terug.
Ermes: ‘’je moet wel een reden aangeven waarom je het teruggeeft.’’
Haviltex: zei dat een reden niet nodig was om de machine terug te geven en
verwijst daarbij naar het contract. De vraag was: wat moet er onder het begrip
teruggeven worden verstaan?
• wat houdt de Haviltex-maatstaf in?
• Het gaat niet alleen om de zuivere bewoordingen van het contract zelf,
de bewoordingen van de overeenkomst opzich zelf niet beslissend, het
gaan er niet om wat we verstaan zuiver taalkundig onder het begrip
teruggeven. Bij de uitleg van de overeenkomst komt het daarnaast op
de zin die partijen in de gegeven omstandigheden over en weer
redelijkerwijs aan de bepaling van de overeenkomst mochten
toekennen en op hetgeen zij ten aanzien redelijkerwijs van elkaar
mochten verwachten.
• waar komt het nu in de kern op aan bij de toepassing van de Haviltex-
maatstaf?
• wat is de relatie met de wilsvertrouwensleer die u in het 1e jaar bij het vak
Inleiding Verbintenissenrecht heeft bestudeerd?
• Wilsvertrouwenleer
• Hoe operationaliseert u de Haviltex-maatstaf in een concreet geval?
• Welke vragen komen er – gegeven de Haviltex-maatstaf – naar
aanleiding van de feiten en omstandigheden van de casus op?
• In de rechtsontwikkeling zijn die vragen vertaald in gezichtspunten
waarmee u de feiten en omstandigheden normatief moeten waarderen.
Gezichtspunten bij de Haviltex-maatstaf
• Was er voor een van de partijen reden voor twijfel?
o Was onderzoek doen geboden?
2
