Lesnota’s Algemene Psychologie
Algemene Psychologie
Doel
• Cognitie is geen passief proces, maar een actieve verwerking door verschillende
hersengebieden = biologische focus
• Inzicht in verschillende cognitieve functies (waarneming, aandacht, geheugen) +
kennis van basisexperimenten
HOOFDSTUK 1: Wat is psychologie?
1.1. Een definitie van psychologie
“wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragsevidentie te gebruiken
om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen .”
(gedrag = motorisch)
• Spelen
• Lezen
• Sport
• Praten
• Luisteren
• Denken
• Beoordelen
• …
PART 1 DEFINITIE: METHODE BEPAALD WAT WETENSCHAP IS
➔ Psychoanalyse ≠ wetenschappelijke psychologie, want het is de methode die bepaalt wat wetenschap is
• Systematisch empirisme: naar de wereld kijken door actief te waarnemen en te
ervaren (=ervarings/waarnemingsgericht)
• Experimenten waarin we een variable manipuleren (alle andere variabelen
controleren) en zien wat het effect is op gedrag
➔ vb: effect van videogamen op gedrag
PART 2 DEFINITIE: WAT IS DE OORZAAK VAN DAT GEDRAG?
- Doel psychologie: wat is het interne proces?
- Informatieverwering is studieobject, eerder dan gedrag
Voorbeeld: 'gedrag’ ruim interpreteren (hier: aangeven of beide vlakken gelijk zijn). Wat ligt
hier aan ten grondslag (reeks onbewuste perceptuele algoritmes die we later zullen zien).
1
,Lesnota’s Algemene Psychologie
1.2. Ontwikkeling richting psychologie
Vragen over het menselijk gedrag zijn zo oud als de mens zelf en werden systematisch
beschreven door eerste grote filosofen
➔ MAAR de psychologie als wetenschappelijke discipline is zeer jong
Ontwikkeling psychologie:
1) wetenschappelijke en coperniaance revolutie: In 16e, 17e eeuw werd observatie dé
wetenschappelijke methode
o bracht vragen met zich mee over menselijke informatie verwerking
o betrouwbaarheid van de mens werd in vraag gesteld
o als we iets zien, klopt dat dan wel?
➔ Systematisch nadenken over de beperkingen van het menselijke waarnemen
2) Eerste studies over menselijke informatie verwerking:
o In astronomie (1): stelden vast dat sommige mensen niet goed
hemellichamen kunnen inschatten voor de tijd te bepalen
➔ nu weten we dat mensen daar echt niet goed in zijn, maar toen wisten ze niet beter
➔ men stelde vast dat er afwijkingen waren tussen mensen, maar preciesie was nodig
➔ iedereen verschilde = “de persoonlijke fout – 1796”: mensen zijn toch niet zo goed /
betrouwbaar bij het waarnemen van dingen (milliseconden tellen in de atronomie)
o Von Helmoltz (2): snelheid van informatieverwerking
➔ informatie verwerken kost tijd ookal is het maar 50 miliseconden
➔ Helmoltz wist dat = informatie verwerking koste 30m/s (neurowetenschap)
o Donders (3): substractiemethode – mentale chronometrie
➔ Het kost tijd om dingen van elkaar te onderscheiden
➔ vb experiment onderscheid tussen ka en ki: Het kost tijd om die klanken te verwerken +
onderscheiden (zie verder)
o Wundt (4): eerste psychologische onderzoekslaboratorium in Leipzig – 1879
➔ Waarneming
➔ Introspectie = methode: mensen ondervragen
➔ “hoe ebde gij da gedaan moatje? wat denk je? wat dacht je toen je dat deed?...
➔ INTROSPECTIE NOOIT GEBRUIKEN OM THEORIE TE TOETSEN!!!
o Watson (5): “Psychology as the behaviorist views it” – 1913
➔ Behaviorisme
➔ Wetenschap van het gedrag
➔ Experimenten.
2
,Lesnota’s Algemene Psychologie
Experiment van Donders (3) - substractiemethode
A) eerste groep krijgt constant de klank “ki ki ki” en ze moeten op knopje duwen bij “ki”
➔ Zelfde stimulus + reactie
B) tweede groep krijg constant de klanken “ka ke ki” en ze moeten ze onderscheiden +
selecteren op antwoord niveau
➔ Discriminatie + antwoord
C) derde groep krijgt constant de klanken “ka ke ki” en ze moeten op knopje duwen bij ki
➔ Discriminatie
BESLUIT:
- perceptuele discriminatie: c-a = 46 m/s
- keuze van antwoord: b-c = 42 m/s
MOGELIJKE INZICHTVRAAG EX: perceptiemethode van Donder uitleggen + toepassen !!!
Ki ki ki A-reactie 197 m/s
=
Zelfde stimulus + reactie
Ka ke ki B-reactie 285 m/s
=
Discriminatie + antwoord
Ka ke ki C-reactie 243 m/s
=
Discriminatie
Toepassing experiment / theorie van Donders: Hoe lang duurt het vooraleer we groen van
rood licht kunnen onderscheiden in het verkeer
Groen licht: knop induwen A-reactie …
=
Zelfde stimulus + reactie
Groen licht: knop induwen B-reactie …
Rood licht: andere knop induwen =
Discriminatie + antwoord
Groen licht: knop induwen C-reactie …
Rood licht: niets doen =
Discriminatie
BESLUIT:
- Perceptuele discriminatie: C-A
- Antwoord / respond discriminatie: B-C
3
, Lesnota’s Algemene Psychologie
1.2.1. Het Behaviorisme
= enkel meetbaar, observeerbaar gedrag kan het studieobject zijn van psychologisch
onderzoek en theorievorming.
- methode uit natuurwetenschappen meest succesvol dus die moeten we gebruiken
(positivisme)
- methode gebruiken we nog maar wel een andere ‘visie’
Behaviorisme: WAT IS DE OORZAAK VAN HET GEDRAG?
vb: wat bepaalt / wat is de oorzaak dat wij losers in het auditorium zitten en opletten enzo?
- Replicaties: duidelijke operationele definities
- Afhankelijke en onafhankelijke variabelen
- Beschrijven van precieze relatie tussen afhankelijke en onafhankelijke variabele
➔ oorzaak-gevolg
Focus op wetenschappelijke benadering leidt tot beperkte visie op de mens
➔ wordt later S-R psychologie genoemd = 1 stimulus stimuleert 1 respons/type gedrag
(zie Skinner)
TOEPASSING OP VB MET COMPUTERSPELLETJES:
- Zorgen computerspelletjes = onafhankelijke variable = oorzaak
- Voor toenemende agressie op scholen = afhankelijke variable = gevolg
1. Operationele definitie van de variabelen
2. Manipulatie van onafhankelijke variable en het effect meten op de afhankelijke
variable
1.2.2. De Cognitieve Psychologie – tegenbeweging
Reactie op behavoirisme: zeggen dat behaviorisme te eenvoudig geworden is door de focus
op die wetenschappelijke methode (wel bedankt voor de methode!)
➔ S-C-R psychologie: tussen stimulus en respons zit de verwachting/context
Voorbeeld 1: voorbeeld 2:
- Behaviorisme zegt - Behaviorisme zegt: PROBLEEM
➔ altijd B of 13 ➔ Ofwel een H ofwel een I
- Cognitieve psychologie zegt - Cognitieve psychologie zegt
➔ hangt af van de context ➔ context!
➔ respons bepaald hoe stimulus wordt
geïnterpreteerd
4
Algemene Psychologie
Doel
• Cognitie is geen passief proces, maar een actieve verwerking door verschillende
hersengebieden = biologische focus
• Inzicht in verschillende cognitieve functies (waarneming, aandacht, geheugen) +
kennis van basisexperimenten
HOOFDSTUK 1: Wat is psychologie?
1.1. Een definitie van psychologie
“wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragsevidentie te gebruiken
om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen .”
(gedrag = motorisch)
• Spelen
• Lezen
• Sport
• Praten
• Luisteren
• Denken
• Beoordelen
• …
PART 1 DEFINITIE: METHODE BEPAALD WAT WETENSCHAP IS
➔ Psychoanalyse ≠ wetenschappelijke psychologie, want het is de methode die bepaalt wat wetenschap is
• Systematisch empirisme: naar de wereld kijken door actief te waarnemen en te
ervaren (=ervarings/waarnemingsgericht)
• Experimenten waarin we een variable manipuleren (alle andere variabelen
controleren) en zien wat het effect is op gedrag
➔ vb: effect van videogamen op gedrag
PART 2 DEFINITIE: WAT IS DE OORZAAK VAN DAT GEDRAG?
- Doel psychologie: wat is het interne proces?
- Informatieverwering is studieobject, eerder dan gedrag
Voorbeeld: 'gedrag’ ruim interpreteren (hier: aangeven of beide vlakken gelijk zijn). Wat ligt
hier aan ten grondslag (reeks onbewuste perceptuele algoritmes die we later zullen zien).
1
,Lesnota’s Algemene Psychologie
1.2. Ontwikkeling richting psychologie
Vragen over het menselijk gedrag zijn zo oud als de mens zelf en werden systematisch
beschreven door eerste grote filosofen
➔ MAAR de psychologie als wetenschappelijke discipline is zeer jong
Ontwikkeling psychologie:
1) wetenschappelijke en coperniaance revolutie: In 16e, 17e eeuw werd observatie dé
wetenschappelijke methode
o bracht vragen met zich mee over menselijke informatie verwerking
o betrouwbaarheid van de mens werd in vraag gesteld
o als we iets zien, klopt dat dan wel?
➔ Systematisch nadenken over de beperkingen van het menselijke waarnemen
2) Eerste studies over menselijke informatie verwerking:
o In astronomie (1): stelden vast dat sommige mensen niet goed
hemellichamen kunnen inschatten voor de tijd te bepalen
➔ nu weten we dat mensen daar echt niet goed in zijn, maar toen wisten ze niet beter
➔ men stelde vast dat er afwijkingen waren tussen mensen, maar preciesie was nodig
➔ iedereen verschilde = “de persoonlijke fout – 1796”: mensen zijn toch niet zo goed /
betrouwbaar bij het waarnemen van dingen (milliseconden tellen in de atronomie)
o Von Helmoltz (2): snelheid van informatieverwerking
➔ informatie verwerken kost tijd ookal is het maar 50 miliseconden
➔ Helmoltz wist dat = informatie verwerking koste 30m/s (neurowetenschap)
o Donders (3): substractiemethode – mentale chronometrie
➔ Het kost tijd om dingen van elkaar te onderscheiden
➔ vb experiment onderscheid tussen ka en ki: Het kost tijd om die klanken te verwerken +
onderscheiden (zie verder)
o Wundt (4): eerste psychologische onderzoekslaboratorium in Leipzig – 1879
➔ Waarneming
➔ Introspectie = methode: mensen ondervragen
➔ “hoe ebde gij da gedaan moatje? wat denk je? wat dacht je toen je dat deed?...
➔ INTROSPECTIE NOOIT GEBRUIKEN OM THEORIE TE TOETSEN!!!
o Watson (5): “Psychology as the behaviorist views it” – 1913
➔ Behaviorisme
➔ Wetenschap van het gedrag
➔ Experimenten.
2
,Lesnota’s Algemene Psychologie
Experiment van Donders (3) - substractiemethode
A) eerste groep krijgt constant de klank “ki ki ki” en ze moeten op knopje duwen bij “ki”
➔ Zelfde stimulus + reactie
B) tweede groep krijg constant de klanken “ka ke ki” en ze moeten ze onderscheiden +
selecteren op antwoord niveau
➔ Discriminatie + antwoord
C) derde groep krijgt constant de klanken “ka ke ki” en ze moeten op knopje duwen bij ki
➔ Discriminatie
BESLUIT:
- perceptuele discriminatie: c-a = 46 m/s
- keuze van antwoord: b-c = 42 m/s
MOGELIJKE INZICHTVRAAG EX: perceptiemethode van Donder uitleggen + toepassen !!!
Ki ki ki A-reactie 197 m/s
=
Zelfde stimulus + reactie
Ka ke ki B-reactie 285 m/s
=
Discriminatie + antwoord
Ka ke ki C-reactie 243 m/s
=
Discriminatie
Toepassing experiment / theorie van Donders: Hoe lang duurt het vooraleer we groen van
rood licht kunnen onderscheiden in het verkeer
Groen licht: knop induwen A-reactie …
=
Zelfde stimulus + reactie
Groen licht: knop induwen B-reactie …
Rood licht: andere knop induwen =
Discriminatie + antwoord
Groen licht: knop induwen C-reactie …
Rood licht: niets doen =
Discriminatie
BESLUIT:
- Perceptuele discriminatie: C-A
- Antwoord / respond discriminatie: B-C
3
, Lesnota’s Algemene Psychologie
1.2.1. Het Behaviorisme
= enkel meetbaar, observeerbaar gedrag kan het studieobject zijn van psychologisch
onderzoek en theorievorming.
- methode uit natuurwetenschappen meest succesvol dus die moeten we gebruiken
(positivisme)
- methode gebruiken we nog maar wel een andere ‘visie’
Behaviorisme: WAT IS DE OORZAAK VAN HET GEDRAG?
vb: wat bepaalt / wat is de oorzaak dat wij losers in het auditorium zitten en opletten enzo?
- Replicaties: duidelijke operationele definities
- Afhankelijke en onafhankelijke variabelen
- Beschrijven van precieze relatie tussen afhankelijke en onafhankelijke variabele
➔ oorzaak-gevolg
Focus op wetenschappelijke benadering leidt tot beperkte visie op de mens
➔ wordt later S-R psychologie genoemd = 1 stimulus stimuleert 1 respons/type gedrag
(zie Skinner)
TOEPASSING OP VB MET COMPUTERSPELLETJES:
- Zorgen computerspelletjes = onafhankelijke variable = oorzaak
- Voor toenemende agressie op scholen = afhankelijke variable = gevolg
1. Operationele definitie van de variabelen
2. Manipulatie van onafhankelijke variable en het effect meten op de afhankelijke
variable
1.2.2. De Cognitieve Psychologie – tegenbeweging
Reactie op behavoirisme: zeggen dat behaviorisme te eenvoudig geworden is door de focus
op die wetenschappelijke methode (wel bedankt voor de methode!)
➔ S-C-R psychologie: tussen stimulus en respons zit de verwachting/context
Voorbeeld 1: voorbeeld 2:
- Behaviorisme zegt - Behaviorisme zegt: PROBLEEM
➔ altijd B of 13 ➔ Ofwel een H ofwel een I
- Cognitieve psychologie zegt - Cognitieve psychologie zegt
➔ hangt af van de context ➔ context!
➔ respons bepaald hoe stimulus wordt
geïnterpreteerd
4
