INLEIDING
Personen en familierecht à 2 rechtstakken, inhoudelijk verbonden.
• Personenrecht: Wie ben je juridisch? Welke rechten en plichten heb je? In welke mate mag je
deelnemen aan het rechtsverkeer?
o Identiteit, naam geslacht
o Minderjarig vs. meerderjarig
o Bekwaam vs. onbekwaam
• Familierecht: familierechtelijke betrekkingen
o Partners onderling (horizontaal familierecht)
§ Huwelijk
§ Wettelijke samenwoning
§ Feitelijke samenwoning
o Ouders en kinderen (verticaal familierecht), ruimere verwantgroepen
§ Broers en zussen
§ Grootouders en kleinkinderen
§ …
ONTWIKKELINGEN, ACTUELE TENDENSEN P&F
Ancien Régime:
• Maritale macht: man moest baas zijn over de vrouw
• Vaderlijke macht: man moest baas zijn over de kinderen
• Kerkelijk huwelijk: geen burgerlijk huwelijk, want heeft rechtsgevolgen. Enkel voor de kerk.
o Enige aanvaarde samenlevingsvorm
o Tussen man en vrouw
o ‘Tot de dood ons scheidt’
19e eeuw en eerste helft 20e eeuw:
• Maritale macht in BW 1805 (Napoleon deed dit)
o Vrouw moest gehoorzamen en was onderdanig (tot 1958)
o Handelingsonbekwaam (tot 1976)
• Vaderlijke macht
o Vader mocht kinderen in detentie plaatsen (tot 1912)
è Aan overheid vragen of kind even in de gevangenis mocht om zich te leren gedragen.
o Gezag allen voor vaders (tot 1965)
o Stem vader doorslaggevend (tot 1974)
• Kerkelijk huwelijk én burgerlijk huwelijk
o De facto verplicht (wettige vs. onwettige kinderen hebben verschillende behandelingen)
o Tussen man en vrouw
o Scheiden alleen via logge procedure
,Na WOII-wijziging:
1. Visie op huwelijk
o Vroeger: hoeksteen gezin à man, vrouw, kinderen
o Na jaren 70:
§ Aantal huwelijken daalt
§ Aantal scheidingen en samenwonenden stijgt
§ Gelijke rechten holebi’s
Vroeger was huwelijk de enige vorm om kinderen te krijgen en relatie in stand te houden. Nu
meer kinderen die niet wonen bij een gehuwd paar.
Wetgeving evolueert mee:
§ 1987: gelijke rechten voor kinderen binnen en buiten huwelijk
§ 1998: wettelijke samenwoning: kan met iedereen, voordien moest je hiervoor
getrouwd zijn.
§ 2003: huwelijk voor personen zelfde geslacht
§ 2006: adoptie voor personen zelfde geslacht
§ 2007: grondige hervorming (versoepeling) echtscheidingsgronden en procedure:
men kan nu gemakkelijker scheiden. Vroeger moest men aantonen dat de partner
iets fout heeft gedaan.
§ 2014: meemoederschap: In België heeft een kind max. 2 juridische ouders. Wanneer
een lesbisch koppel samen een kind krijgt, is er maar 1 moeder de juridsche moeder
en de andere is een meemoeder.
2. Visie op vrouw
o Emancipatie van de vrouw + rolpatronen veranderen
è Gelijke rechten mannen en vrouwen
§ Maritale macht verdwijnt (pas volledig gelijk sinds 1976)
• Vrouwen mochten kaan werken en ze mochten gebruik maken van
anticonceptie waardoor ze konden kiezen of kinderen wilden.
§ Gezamenlijk ouderlijk gezag (1995) en gelijk verdeekd verblijf (2006) wordt
uitgangspunt.
• Vrouw werd minder financieel afhankelijk van man (man sprong sneller
mee in huishouden).
§ Naam (2014): kiezen welke achternaam of achternaam van beide
3. Visie op kind
è Veranderd door plaats van kind in gezin en kindbeeld.
o Centrale plaats kind binnen het gezin
o Van rechtsobjecten naar volwaardige dragers van rechten: in jaren 80 organisatie die rcehten
van kinderen beschermen.
,4. Visie op kinderwens
è Veranderd door medisch begeleide voortplanting (= Verzamelterm voor alle technieken die het
mogelijk maken een kind te maken zonder het natuurlijke proces). 3e persoon in relatie = donor, deze
heeft geen rol in leven van het kind, er is een scheiding tussen juridische ouders en donor.
o Juridische ouders ≠ biologische ouiders
o Kinderwens van alleenstaanden/koppels zelfde geslacht kan ook worden vervuld
o Wetgeving gedeeltelijk aangepast
Draagmoederschap: twee mannen kunnen niet naar een fertiliteitscentrum. Zij moeten dus gebruik
maken van een draagmoeder, een andere persoon die het kind baart voor het koppel.
o Probleem:
§ Ethische kwestie, vrouw wordt als machine gezien
§ Juridische kwestie: biologische moeder van het kind is altijd de moeder van het kind,
men kan daaar niet van afwijken. De vaders kunnen dus niet beide de juridische
vader zijn.
o In regeerakkoord willen ze een juridisch kader creëren voor draagmoederschap.
5. Visie op individu
= Rode draad doorheen alle ontwikkelingen
o Autonomie en zelfbeschikking
Vroeger: kerk beslist alles
Nu: natruk op autonomie van individu
, 6. Visie op grenzen
o Tegenwoordig meer mensen over grens met samenwonen, huwelijk…
à Internationaliseren van familierecht
Oud BW:
§ Boek I
• Huwelijk
• Echtscheiding
• Afstamming
• Adoptie
• Ouderlijk gezag en pleegzorg
• Minderjarigheid en voogdij
• Beschermde meerderjarigen
§ Boek III
• Bevoegde rechtbank
o Voor 1 september 2014: versnippering
o Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank
Familierechtbank Jeugdrechtbank Vrederechter
(art. 572bis Ger.W) (wet 19 maart 2017) (art. 594 Ger.W)
= Bemiddeling en minnelijke
oplossing van conflicten. = Jeugddelinquentie en
jeugdbeschermingsmaatregelen
• Kamer voor minnelijke en maatregelen inzake ouderlijk
schikking gezag die samenhangen met
• Griffier moet partijen bevolen
informeren over jeugdbeschermingsmaatregel
buitengerechtelijke
bemiddeling
• Persoonlijke verschijning
• Rechtspleging
• Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen
Personen en familierecht à 2 rechtstakken, inhoudelijk verbonden.
• Personenrecht: Wie ben je juridisch? Welke rechten en plichten heb je? In welke mate mag je
deelnemen aan het rechtsverkeer?
o Identiteit, naam geslacht
o Minderjarig vs. meerderjarig
o Bekwaam vs. onbekwaam
• Familierecht: familierechtelijke betrekkingen
o Partners onderling (horizontaal familierecht)
§ Huwelijk
§ Wettelijke samenwoning
§ Feitelijke samenwoning
o Ouders en kinderen (verticaal familierecht), ruimere verwantgroepen
§ Broers en zussen
§ Grootouders en kleinkinderen
§ …
ONTWIKKELINGEN, ACTUELE TENDENSEN P&F
Ancien Régime:
• Maritale macht: man moest baas zijn over de vrouw
• Vaderlijke macht: man moest baas zijn over de kinderen
• Kerkelijk huwelijk: geen burgerlijk huwelijk, want heeft rechtsgevolgen. Enkel voor de kerk.
o Enige aanvaarde samenlevingsvorm
o Tussen man en vrouw
o ‘Tot de dood ons scheidt’
19e eeuw en eerste helft 20e eeuw:
• Maritale macht in BW 1805 (Napoleon deed dit)
o Vrouw moest gehoorzamen en was onderdanig (tot 1958)
o Handelingsonbekwaam (tot 1976)
• Vaderlijke macht
o Vader mocht kinderen in detentie plaatsen (tot 1912)
è Aan overheid vragen of kind even in de gevangenis mocht om zich te leren gedragen.
o Gezag allen voor vaders (tot 1965)
o Stem vader doorslaggevend (tot 1974)
• Kerkelijk huwelijk én burgerlijk huwelijk
o De facto verplicht (wettige vs. onwettige kinderen hebben verschillende behandelingen)
o Tussen man en vrouw
o Scheiden alleen via logge procedure
,Na WOII-wijziging:
1. Visie op huwelijk
o Vroeger: hoeksteen gezin à man, vrouw, kinderen
o Na jaren 70:
§ Aantal huwelijken daalt
§ Aantal scheidingen en samenwonenden stijgt
§ Gelijke rechten holebi’s
Vroeger was huwelijk de enige vorm om kinderen te krijgen en relatie in stand te houden. Nu
meer kinderen die niet wonen bij een gehuwd paar.
Wetgeving evolueert mee:
§ 1987: gelijke rechten voor kinderen binnen en buiten huwelijk
§ 1998: wettelijke samenwoning: kan met iedereen, voordien moest je hiervoor
getrouwd zijn.
§ 2003: huwelijk voor personen zelfde geslacht
§ 2006: adoptie voor personen zelfde geslacht
§ 2007: grondige hervorming (versoepeling) echtscheidingsgronden en procedure:
men kan nu gemakkelijker scheiden. Vroeger moest men aantonen dat de partner
iets fout heeft gedaan.
§ 2014: meemoederschap: In België heeft een kind max. 2 juridische ouders. Wanneer
een lesbisch koppel samen een kind krijgt, is er maar 1 moeder de juridsche moeder
en de andere is een meemoeder.
2. Visie op vrouw
o Emancipatie van de vrouw + rolpatronen veranderen
è Gelijke rechten mannen en vrouwen
§ Maritale macht verdwijnt (pas volledig gelijk sinds 1976)
• Vrouwen mochten kaan werken en ze mochten gebruik maken van
anticonceptie waardoor ze konden kiezen of kinderen wilden.
§ Gezamenlijk ouderlijk gezag (1995) en gelijk verdeekd verblijf (2006) wordt
uitgangspunt.
• Vrouw werd minder financieel afhankelijk van man (man sprong sneller
mee in huishouden).
§ Naam (2014): kiezen welke achternaam of achternaam van beide
3. Visie op kind
è Veranderd door plaats van kind in gezin en kindbeeld.
o Centrale plaats kind binnen het gezin
o Van rechtsobjecten naar volwaardige dragers van rechten: in jaren 80 organisatie die rcehten
van kinderen beschermen.
,4. Visie op kinderwens
è Veranderd door medisch begeleide voortplanting (= Verzamelterm voor alle technieken die het
mogelijk maken een kind te maken zonder het natuurlijke proces). 3e persoon in relatie = donor, deze
heeft geen rol in leven van het kind, er is een scheiding tussen juridische ouders en donor.
o Juridische ouders ≠ biologische ouiders
o Kinderwens van alleenstaanden/koppels zelfde geslacht kan ook worden vervuld
o Wetgeving gedeeltelijk aangepast
Draagmoederschap: twee mannen kunnen niet naar een fertiliteitscentrum. Zij moeten dus gebruik
maken van een draagmoeder, een andere persoon die het kind baart voor het koppel.
o Probleem:
§ Ethische kwestie, vrouw wordt als machine gezien
§ Juridische kwestie: biologische moeder van het kind is altijd de moeder van het kind,
men kan daaar niet van afwijken. De vaders kunnen dus niet beide de juridische
vader zijn.
o In regeerakkoord willen ze een juridisch kader creëren voor draagmoederschap.
5. Visie op individu
= Rode draad doorheen alle ontwikkelingen
o Autonomie en zelfbeschikking
Vroeger: kerk beslist alles
Nu: natruk op autonomie van individu
, 6. Visie op grenzen
o Tegenwoordig meer mensen over grens met samenwonen, huwelijk…
à Internationaliseren van familierecht
Oud BW:
§ Boek I
• Huwelijk
• Echtscheiding
• Afstamming
• Adoptie
• Ouderlijk gezag en pleegzorg
• Minderjarigheid en voogdij
• Beschermde meerderjarigen
§ Boek III
• Bevoegde rechtbank
o Voor 1 september 2014: versnippering
o Sinds 1 september 2014: familie- en jeugdrechtbank
Familierechtbank Jeugdrechtbank Vrederechter
(art. 572bis Ger.W) (wet 19 maart 2017) (art. 594 Ger.W)
= Bemiddeling en minnelijke
oplossing van conflicten. = Jeugddelinquentie en
jeugdbeschermingsmaatregelen
• Kamer voor minnelijke en maatregelen inzake ouderlijk
schikking gezag die samenhangen met
• Griffier moet partijen bevolen
informeren over jeugdbeschermingsmaatregel
buitengerechtelijke
bemiddeling
• Persoonlijke verschijning
• Rechtspleging
• Tenuitvoerlegging gerechtelijke beslissingen
