Samenvatting Hoofdstuk 10 Kinder- en jeugdhulpverlening

HOOFDSTUK 9 Participatie van minderjarigen in de jeugdhulp

Inleiding
- Participatie = deelnemen ) bieden van mogelijkheden tot inspraak binnen (democratische)
besluitvormingsprocessen.
- Participatie houdt verband met machtsprocessen: zijn mensen in staat om invloed op hun
omgeving/beleid uit te oefenen?
- ‘Recht’ binnen (inter)nationale regelgeving: participatierecht
 Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
 Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind
 Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap
 Decreet Rechtspositie van Minderjarigen in de Jeugdhulp
- Regelgeving heeft op die manier ook de hulpverlening beïnvloed: algemene aanvaarding 
MAAR niet noodzakelijk verandering van het handelen
- ‘Participatiesamenleving’ (zie les 1 ~ risicosamenleving)
 Terugtredende overheid
 Overheid definieert wat goed burgerschap is, controleert en sanctioneert wie niet aan dit
burgerschapsideaal voldoet
 Verhoogde individuele verantwoordelijkheid

Legimitatiegronden voor participatie
- Participatie van minderjarigen aan de jeugdhulpverlening wordt vanuit verschillende
referentiekaders gelegitimeerd.
- Referentiekader: zeggen iets over de verhouding minderjarige t.o.v. overheid of voorziening +
over het kind- en mensbeeld (competentienotie)

1. Participatie en burgerschap
 Algemeen: mensen hebben het recht betrokken te worden bij beslissingen die op hen
betrekking hebben (UVRM, 1948)
 Participatie is dus een mensenrecht.
 UVRM: aandacht voor participatierechten en autonomie voor kinderen specifiek

a. Participatie en nog niet volwaardig burgerschap
 Uitgangspunt: minderjarigen beschikken nog niet over de nodige vaardigheden om
aan het actief burgerschapsideaal vorm en inhoud te geven – dus: nog niet
competent en geen volwaardige burgers met mensenrechten
 ‘Oefenen’ in actief burgerschap (scholierenparlement, inburgeringscursus)
 Participatie heeft een instrumenteel karakter: technische lezing van rechten

 De rechten van het kind zijn geen eenduidig gegeven, maar kunnen op verschillende
manieren worden gelezen (Roose & De Bie, 2008):
 Rechten als slotsom van dialoog
 =Technische benadering (~het gevaar dat rechtenkaders (bvb. IVRK, DRMJH)
enkel technisch-instrumenteel benaderd wordt)
 Rechten als startpunt van dialoog (hefboom voor reflectie)


1

,  =Reflectieve benadering

b. Participatie als actueel burgerschap
 Uitgangspunt: participatie is een fundamenteel burgerrecht en minderjarigen zijn
volwaardige burgers / sociale actoren
 ! Afwezigheid van het perspectief van de jongere in de jeugdbescherming /
jeugdhulp is een historisch gegeven
 Categorisering van ‘normaal’ en ‘niet-normaal’ en wat niet-niet normaal is,
wordt geproblematiseerd
 Weinig participatie van jongeren aan beïnvloeding van de probleemdefinitie
(wat is het probleem??? > zie les 1: casus Peter)

2. Participatie omwille van haar effecten
 Participatie van minderjarigen draagt bij tot een positieve ontwikkeling van kinderen.
Participatie bij beslissingen versterkt de verbondenheid en betrokkenheid bij de
genomen beslissingen, en draagt bij tot hun zelfwaarde en zelfbeeld, een groter gevoel
van macht en controle over de eigen leefsituatie.

3. Participatie als een recht van kinderen
 IVRK (1989): 3 soorten rechten
 Provisierechten (rechten die toegang verlenen tot goederen en diensten)
 Protectierechten (rechten die kinderen beschermen )
 Participatierechten (rechten die kinderen erkennen in hun autonomie)
 Recht op vrije meningsuiting is de basis

 Kinderen zijn niet alleen sociale actor maar tevens subject van rechten (‘belang van het
kind’)

a. Decreten IJH (2014):
 Participatie is één van de werkingsprincipes van het decreet
 Vertegenwoordiging van minderjarigen en hun ouders in de Adviesraad en op
het Intersectoraal Regionaal Overleg Jeugdhulp
 Stimuleren van participatie door het opnemen van een gemeenschappelijk
engagement door minderjarige, ouders / opvoedingsverantwoordelijken en
betrokkenen uit de jeugdhulp
 Inschakelen van de vertrouwenspersoon (systematisch informeren)
 Rechten: toegang dossier, periodieke evaluatie, inspraak in de jeugdhulpverlening
en inspraak bij indicatiestelling en jeugdhulpregie

b. Decreet Rechtspositie van minderjarigen in de jeugdhulp / DRMJH (2004):
 Van toepassing op alle MJ in de Integrale Jeugdhulp (incl. de
gemeenschapsinstellingen)
 Recht op hulp: ‘binnen beschikbaar aanbod’ >> discussie over het recht op
jeugdhulp wordt een discussie over recht op toegang tot jeugdhulp




2