Leren en onderwijszorgvragen
DEEL 1: ZORG INGEKADERD
Hoofdstuk I: Zorgbeleid m.b.t. onderwijszorgvragen
1. Continuüm van zorg in de leerlingenbegeleiding
Essentieel in Vlaanderen gezamenlijke visie en methodiek vr zorg tss #
actoren
- = voorwaarde om kwaliteitsvolle en haalbare ondersteuning te bieden aan
lln en context
Continuüm wat id praktijk kan gebeuren, inspireren vr kwaliteitsonderwijs
- (!!) steeds met respect vr
o Autonomie en eigenheid vd scholen
o Vrijheid vr pedagogisch project
School structureert leerlingenzorg
- Welke maatregelen vr alle lln
- Welke vr lln met specifieke noden onderscheid tss
o Extra zorg = voldoende specifiek
o CLB inroepen
Schematische voorstelling vh zorgcontinuüm
- Fase 0 = brede basiszorg
o Stap 1: verzamelen en noteren v leerlingengegevens
Analyseren v toetsen
Observeren v lln en effect vh eigen gedrag
Praten met collega’s, leerlingen, ouders
o Stap 2: benoemen vd onderwijsbehoeften v lln
o Stap 3: signaleren v lln die extra begeleiding nodig hebben
- Fase 1 = verhoogde zorg
o Stap 4: vr de lln die extra begeleiding nodig hebben wat zijn hun
onderwijsbehoeften?
o Stap 4a: welke doelen bereiken met deze lln?
o Stap 4b: wat heeft lln nodig om doelen te bereiken?
o Stap 5: clusteren v lln met vergelijkbare onderwijsbehoeften in een
subgroep
o Stap 6: opstellen, uitvoeren en evalueren ve plan vr subgroepen,
- Fase 2 = uitbreiding v zorg
- Fase 3 = individueel aangepast curriculum (IAC) – OV4
1
, 1.1. Zorg begint bij brede basiszorg
= school stimuleert ontwikkeling v alle lln
- Dr krachtige leeromgeving en universal design thinking (UDL)
o = proactief gevolg: eventuele zorgvragen, problemen vermijden
o = preventief
o = verminderen v risicofactoren
o = versterken v beschermende factoren
o = volgt systematisch alle lln op
Gebeurt volgens zorgvisie verantwoordelijkheid bij school met mogelijkheid v
beroep op CLB
1.1.1. Leerlingenvolgsystemen in het algemeen
Inleiding
- Nederland: CITO = Centraal Instituut vr Toetsontwikkeling) in 1987 gestart
- Vlaanderen: vanuit VCLB LVS vr Vlaamse scholen sinds eind vorige eeuw
- Centrum vr ervaringsgericht onderwijs = CEGO eind jaren ’90
LVS gekaderd binnen visies rond ZORGVERBREDING
- Zorgverbreding = hefboomfunctie nr kwaliteitsverbetering ih BO
o LVS kunnen problemen vroeger duidelijk maken
Zorgverbreding is NIET Zorgverbreding is WEL
- Bewijzen hoe goed de school is - Aandacht vr ALLE kinderen
- Leerkrachtenevaluatie - Alle ontwikkelingsdomeinen
- Opbrengst meten (product) (lichamelijk, cognitief, dynamisch-
- Leerstofbewaking emotioneel)
- Alles moet altijd anders, anders - Continue ontwikkeling (aandacht vr
horen we er niet bij ontwikkelingsperiodes)
- Teamwork (~ zorgcoördinatie en lrk)
- Preventie en hulpverlening
Zorgbreed werken = planmatig werken
- Volgens systematiek: signaleren, analyseren, overleg, handelen, evalueren
- Drie niveaus: kind-klas-school
1.1.1.1. Omschrijving en situering vh LVS
- Situering: LVS = hulpmiddelen vr zorgverbreding klasleraar = spilfiguur
- Omschrijving
o LVS = zorgverbredingsinstrument gebruikt bij begeleiden v lln
Leert systematisch gesignaleerde problemen analyseren
Geeft plaats en functie vh llnoverleg aan (MDO, cel
llnbegeleiding, …)
Waaier aan aanpakmogelijkheden, aangepast aan specifieke
behoeften
2
,LVS = hulpmiddel dat toelaat om:
- Schoolse ontwikkeling v alle kinderen regelmatig gedurende hele
schoolloopbaan in kaart te brengen
- Adhv gestandaardiseerde meetinstrumenten
- Zo tijdig aangepaste maatregelen treffen vr (groepen v) kinderen die
(dreigen) niet (langer) optimaal (te) profiteren vh onderwijsaanbod
Planmatigheid = centraal in zorgverbreding op alle domeinen via 5 stappen
1. Signaleren
2. Analyseren
3. Overleg
4. Handelen
5. Evalueren
1.1.1.2. Drie noodzakelijke componenten
1. Signaleren = vordering vd lln volgen en registreren vr langere periode
signaleert leerbedreigde kinderen
2. Analyseren = t.a.v. leerbedreigde kinderen bijkomende aanwijzingen en
instrumenten om leerprobleem te onderzoeken
3. Handelen = LVS geeft suggesties, aanwijzingen met doel tekorten bij lln te
remediëren
1.1.1.3. Op verschillende domeinen
- Sociaal
- Motorisch
- Emotioneel
- Cognitief (grote meerderheid)
1.1.2. Kleuter-leerlingvolgsystemen
LVS meest uitgewerkt in Basis Onderwijs groei in
kleuteronderwijs
1.1.2.1. Centrum Ervaringsgericht Onderwijs (CEGO)
- Theoretische achtergrond
o Kwaliteitsvol onderwijs 3 invalshoeken
Aanpak, vb. rijke klasomgeving, veel materiaal, gevarieerde
activiteiten, …
Voordeel: kijken nr wat lrk doet antwoord op de
vraag
Nadeel: uitspraken geven nooit sluitende garanties vr
effecten
Effectiviteit: zijn kinderen voldoende geëvolueerd op vlak v,
vb. rekenkundige begrippen, taal, motoriek, zelfvertrouwen,
…
Voordeel: correct meetpunt
Nadeel: na zekere tijd weet je pas of onderwijs effectief
was
3
, Binnen “ervaringsgerichte vormingstheorie” proces
= wat er id kinderen afspeelt als gevolg v gecreëerde
pedagogische condities 2 proces-indicatoren
o Welbevinden en betrokkenheid
Hoge score op “welbevinden” ≠ kwaliteit betrokkenheid = intensiteit vd
activiteit, concentratie, opgeslorpt zijn, …
- Onvoldoende welbevinden en betrokkenheid? Grote kans dat ontwikkeling
bedreigd is
1.1.2.2. Welbevinden
= hoe kind het stelt op emotioneel vlak
Signalen v welbevinden:
- Openheid en ontvankelijkheid
o Alerte en open blik
o Laat zich raken dr prikkels
o Open vr contacten
- Soepelheid en flexibiliteit
o In nieuwe of vreemde situaties
o Moeilijk v hun stuk te brengen bij frustraties of problemen
o Bereidheid om alternatieven te overwegen en compromissen te
sluiten
- Zelfvertrouwen en zelfwaardegevoel
o Straalt zelfzekerheid uit
o Durft zichzelf tonen, horen en zien
o Durft uitdagingen aan met risico op mislukken
- Weerbaarheid en assertiviteit
o Wil dat men rekening met die houdt
o Laten niet over zich heen lopen, komen op vr eigen wensen, noden,
verlangens
- Vitaliteit
o Vol leven en energie
o Levenslust en levenskracht
o Af te lezen v mimiek en lichaamshouding: stralende ogen, fitte
houding, …
- Ontspanning en innerlijke rust
o Natuurlijk gezicht
o Ontspannen spieren, niet verkrampt
o Soepele en vloeiende bewegingen
o Spanningssignalen tijdelijk, gekaderd in doelgerichte handelingen
- Ten volle genieten
o Deugd en plezier aan wat men doet en meemaakt
o Met volle teugen en authentiek, zonder terughoudendheid
4
DEEL 1: ZORG INGEKADERD
Hoofdstuk I: Zorgbeleid m.b.t. onderwijszorgvragen
1. Continuüm van zorg in de leerlingenbegeleiding
Essentieel in Vlaanderen gezamenlijke visie en methodiek vr zorg tss #
actoren
- = voorwaarde om kwaliteitsvolle en haalbare ondersteuning te bieden aan
lln en context
Continuüm wat id praktijk kan gebeuren, inspireren vr kwaliteitsonderwijs
- (!!) steeds met respect vr
o Autonomie en eigenheid vd scholen
o Vrijheid vr pedagogisch project
School structureert leerlingenzorg
- Welke maatregelen vr alle lln
- Welke vr lln met specifieke noden onderscheid tss
o Extra zorg = voldoende specifiek
o CLB inroepen
Schematische voorstelling vh zorgcontinuüm
- Fase 0 = brede basiszorg
o Stap 1: verzamelen en noteren v leerlingengegevens
Analyseren v toetsen
Observeren v lln en effect vh eigen gedrag
Praten met collega’s, leerlingen, ouders
o Stap 2: benoemen vd onderwijsbehoeften v lln
o Stap 3: signaleren v lln die extra begeleiding nodig hebben
- Fase 1 = verhoogde zorg
o Stap 4: vr de lln die extra begeleiding nodig hebben wat zijn hun
onderwijsbehoeften?
o Stap 4a: welke doelen bereiken met deze lln?
o Stap 4b: wat heeft lln nodig om doelen te bereiken?
o Stap 5: clusteren v lln met vergelijkbare onderwijsbehoeften in een
subgroep
o Stap 6: opstellen, uitvoeren en evalueren ve plan vr subgroepen,
- Fase 2 = uitbreiding v zorg
- Fase 3 = individueel aangepast curriculum (IAC) – OV4
1
, 1.1. Zorg begint bij brede basiszorg
= school stimuleert ontwikkeling v alle lln
- Dr krachtige leeromgeving en universal design thinking (UDL)
o = proactief gevolg: eventuele zorgvragen, problemen vermijden
o = preventief
o = verminderen v risicofactoren
o = versterken v beschermende factoren
o = volgt systematisch alle lln op
Gebeurt volgens zorgvisie verantwoordelijkheid bij school met mogelijkheid v
beroep op CLB
1.1.1. Leerlingenvolgsystemen in het algemeen
Inleiding
- Nederland: CITO = Centraal Instituut vr Toetsontwikkeling) in 1987 gestart
- Vlaanderen: vanuit VCLB LVS vr Vlaamse scholen sinds eind vorige eeuw
- Centrum vr ervaringsgericht onderwijs = CEGO eind jaren ’90
LVS gekaderd binnen visies rond ZORGVERBREDING
- Zorgverbreding = hefboomfunctie nr kwaliteitsverbetering ih BO
o LVS kunnen problemen vroeger duidelijk maken
Zorgverbreding is NIET Zorgverbreding is WEL
- Bewijzen hoe goed de school is - Aandacht vr ALLE kinderen
- Leerkrachtenevaluatie - Alle ontwikkelingsdomeinen
- Opbrengst meten (product) (lichamelijk, cognitief, dynamisch-
- Leerstofbewaking emotioneel)
- Alles moet altijd anders, anders - Continue ontwikkeling (aandacht vr
horen we er niet bij ontwikkelingsperiodes)
- Teamwork (~ zorgcoördinatie en lrk)
- Preventie en hulpverlening
Zorgbreed werken = planmatig werken
- Volgens systematiek: signaleren, analyseren, overleg, handelen, evalueren
- Drie niveaus: kind-klas-school
1.1.1.1. Omschrijving en situering vh LVS
- Situering: LVS = hulpmiddelen vr zorgverbreding klasleraar = spilfiguur
- Omschrijving
o LVS = zorgverbredingsinstrument gebruikt bij begeleiden v lln
Leert systematisch gesignaleerde problemen analyseren
Geeft plaats en functie vh llnoverleg aan (MDO, cel
llnbegeleiding, …)
Waaier aan aanpakmogelijkheden, aangepast aan specifieke
behoeften
2
,LVS = hulpmiddel dat toelaat om:
- Schoolse ontwikkeling v alle kinderen regelmatig gedurende hele
schoolloopbaan in kaart te brengen
- Adhv gestandaardiseerde meetinstrumenten
- Zo tijdig aangepaste maatregelen treffen vr (groepen v) kinderen die
(dreigen) niet (langer) optimaal (te) profiteren vh onderwijsaanbod
Planmatigheid = centraal in zorgverbreding op alle domeinen via 5 stappen
1. Signaleren
2. Analyseren
3. Overleg
4. Handelen
5. Evalueren
1.1.1.2. Drie noodzakelijke componenten
1. Signaleren = vordering vd lln volgen en registreren vr langere periode
signaleert leerbedreigde kinderen
2. Analyseren = t.a.v. leerbedreigde kinderen bijkomende aanwijzingen en
instrumenten om leerprobleem te onderzoeken
3. Handelen = LVS geeft suggesties, aanwijzingen met doel tekorten bij lln te
remediëren
1.1.1.3. Op verschillende domeinen
- Sociaal
- Motorisch
- Emotioneel
- Cognitief (grote meerderheid)
1.1.2. Kleuter-leerlingvolgsystemen
LVS meest uitgewerkt in Basis Onderwijs groei in
kleuteronderwijs
1.1.2.1. Centrum Ervaringsgericht Onderwijs (CEGO)
- Theoretische achtergrond
o Kwaliteitsvol onderwijs 3 invalshoeken
Aanpak, vb. rijke klasomgeving, veel materiaal, gevarieerde
activiteiten, …
Voordeel: kijken nr wat lrk doet antwoord op de
vraag
Nadeel: uitspraken geven nooit sluitende garanties vr
effecten
Effectiviteit: zijn kinderen voldoende geëvolueerd op vlak v,
vb. rekenkundige begrippen, taal, motoriek, zelfvertrouwen,
…
Voordeel: correct meetpunt
Nadeel: na zekere tijd weet je pas of onderwijs effectief
was
3
, Binnen “ervaringsgerichte vormingstheorie” proces
= wat er id kinderen afspeelt als gevolg v gecreëerde
pedagogische condities 2 proces-indicatoren
o Welbevinden en betrokkenheid
Hoge score op “welbevinden” ≠ kwaliteit betrokkenheid = intensiteit vd
activiteit, concentratie, opgeslorpt zijn, …
- Onvoldoende welbevinden en betrokkenheid? Grote kans dat ontwikkeling
bedreigd is
1.1.2.2. Welbevinden
= hoe kind het stelt op emotioneel vlak
Signalen v welbevinden:
- Openheid en ontvankelijkheid
o Alerte en open blik
o Laat zich raken dr prikkels
o Open vr contacten
- Soepelheid en flexibiliteit
o In nieuwe of vreemde situaties
o Moeilijk v hun stuk te brengen bij frustraties of problemen
o Bereidheid om alternatieven te overwegen en compromissen te
sluiten
- Zelfvertrouwen en zelfwaardegevoel
o Straalt zelfzekerheid uit
o Durft zichzelf tonen, horen en zien
o Durft uitdagingen aan met risico op mislukken
- Weerbaarheid en assertiviteit
o Wil dat men rekening met die houdt
o Laten niet over zich heen lopen, komen op vr eigen wensen, noden,
verlangens
- Vitaliteit
o Vol leven en energie
o Levenslust en levenskracht
o Af te lezen v mimiek en lichaamshouding: stralende ogen, fitte
houding, …
- Ontspanning en innerlijke rust
o Natuurlijk gezicht
o Ontspannen spieren, niet verkrampt
o Soepele en vloeiende bewegingen
o Spanningssignalen tijdelijk, gekaderd in doelgerichte handelingen
- Ten volle genieten
o Deugd en plezier aan wat men doet en meemaakt
o Met volle teugen en authentiek, zonder terughoudendheid
4
