Werkwoordspelling
‘Je’ achter de persoonsvorm
Als je onderwerp is en achter de persoonsvorm staat, dan komt er bij de
persoonsvorm geen -t achter de ik-vorm. Je moet in dat geval ook vervangen
kunnen worden door jij.
Als je geen onderwerp is, maar een meewerkend voorwerp, lijdend voorwerp, of
wederkerend voornaamwoord of bezittelijk voornaamwoord, kan je achter de
persoonsvorm alleen vervangen worden door jou, jouw of jezelf. Er komt bij de
persoonsvorm dan een -t achter de ik-vorm (als de tweede of derde persoon
enkelvoud het onderwerp is).
Gebiedende wijs
De gebiedende wijs wordt gevormd door de ik-vorm van het werkwoord.
Als de gebiedende wijs voorkomt met u als onderwerp, krijgt die wel een -t achter
de ik-vorm.
Verleden tijd Zwak
Twijfel je of het -te of -de moet zijn, dan kun je het ezelsbruggetje van ‘t ex-
kofschip gebruiken:
als de letter vóór -en in het hele werkwoord een t, x, k, f, s, ch, of p is (dus in de
lettercombinatie ’t ex-kofschip zit): schrijf de ik-vorm + -te.
als de letter vóór -en in het hele werkwoord niet een t, x, k, f, s, ch, of p is (dus
niet in de lettercombinatie ’t ex-kofschip zit): schrijf de ik-vorm + -de.
Voltooid deelwoord
Veel voltooide deelwoorden eindigen op een -t of een -d. Als je van het
werkwoord (voltooid deelwoord) de verleden tijd maakt, kun je horen of je een -t
of -d moet schrijven.
Daarnaast kun je het ezelsbruggetje van ’t ex-kofschip gebruiken om te weten of
het voltooid deelwoord eindigt op -d of -t. Als de laatste letter voor -en in het hele
werkwoord één van de medeklinkers van 't ex-kofschip is, dan krijgt het voltooid
deelwoord een -t.
Voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord
Voltooide deelwoorden worden vaak bijvoeglijk gebruikt; ze worden dan
bijvoeglijke naamwoorden genoemd en staan vóór zelfstandige naamwoorden.
Als we het voltooid deelwoord gebruiken als bijvoeglijk naamwoord, moeten we
het soms verbuigen. Schrijf het zo kort mogelijk.
Let op: als een voltooid deelwoord eindigt op -en, dan schrijf je ook -en als je dit
voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord gebruikt.
Onvoltooid deelwoord
Het onvoltooid deelwoord (of: tegenwoordig deelwoord) bestaat uit het hele
werkwoord (of: infinitief) + -d of -de.
De studenten kwamen lachend de collegezaal binnen.
,Engelse leenwerkwoorden
Ik zapte
Ik zap Jij zapte gezapt
Jij zapt Wij zapten
Ik savede
Ik save
Jij savede gesaved
Jij savet
Wij saveden
Ik racete
Ik race
Jij racete geracet
Jij racet
Wij raceten
Ik downloadde
Ik download
Jij downloadde gedownload
Jij downloadt
Wij downloadden
saven: ik save – jij savet, ik savede, ik heb gesaved
timen: ik time – jij timet, ik timede, ik heb getimed
deleten: ik delete – jij deletet, ik deletete, ik heb gedeletet
grillen: ik gril – jij grilt, ik grilde, ik heb gegrild
paintballen: ik paintball – jij paintballt, ik paintballde, ik heb gepaintballd
appen: ik app – jij appt, ik appte, ik heb geappt
facebookt, e-mailde, gefinisht
, Spelling algemeen
Samenstellig met tussenletter -n-
Hoofdregel
In een samenstelling wordt een tussenklank /e/ met -en- geschreven als het
linkerdeel van de samenstelling een zelfstandig naamwoord is dat een meervoud
heeft op -en, maar geen meervoud op -s.
Ezelsbruggetje
We voegen hier nog een ezelsbruggetje toe, waarmee je bijna alle woorden goed
kunt schrijven: het eerste deel van een samenstelling krijgt een vorm die het ook
krijgt als los woord.
Let op!
In onderstaande gevallen gaat het ezelsbruggetje niet op. Hier geldt de
hoofdregel. Er zijn twee categorieën woorden die toch een -n- krijgen, hoewel het
eerste deel met een -e wel bestaat.
1. Zelfstandige naamwoorden die een persoon aanduiden en afgeleid zijn van
een bijvoeglijk naamwoord.
2. Woorden die eindigen op -e en die geen meervoud op -s hebben.
Uitzonderingsregel 1
We schrijven geen tussen-n in de woorden koninginnenacht en Koninginnedag
(tot 2014 werd in Nederland geen Koningsdag maar Koninginnedag gevierd) en in
samenstellingen met als eerste element zon, maan, hel, Lieve-Vrouw.
Uitzonderingsregel 2
We schrijven geen tussen-n in samenstellingen die als geheel een bijvoeglijk
naamwoord zijn en waarvan het eerste deel een zelfstandig naamwoord is dat
alleen een versterkende betekenis heeft. (reuzeleuk, boordevol, apetrots)
Uitzonderingsregel 3
We schrijven geen tussen-n in versteende samenstellingen. Dat zijn woorden die
niet meer herkend worden als samenstelling. (bakkebaard, takkewijf, elleboog,
nachtegaal, schattebout,
Ledemaat)
Afleiding met tussenletter -n-
Regel
Voor het achtervoegsel -lijk of -loos schrijven we een -e, behalve als het
grondwoord eindigt op een -n. Dus: woordeloos, belangeloos, waardeloos naast
meedogenloos, levenloos en hersenloos.
Als het eerste deel altijd eindigt op een -n, dan blijft die -n behouden in de
afleiding. (openlijk, gelegenheid, eigendom, wezenloos, gewetenloos,
zeggenschap)
Regel
Alleen voor een achtervoegsel -achtig, -dom, -heid of -schap kan een tussen-n
komen. We volgen hier de regels van de samenstellingen met tussen-n. Dat wil
zeggen: we schrijven -en- als het grondwoord een meervoud heeft op -en, maar
geen meervoud op -es. (lenteachtig, ambtenarenschap, godendom, bodeschap)
‘Je’ achter de persoonsvorm
Als je onderwerp is en achter de persoonsvorm staat, dan komt er bij de
persoonsvorm geen -t achter de ik-vorm. Je moet in dat geval ook vervangen
kunnen worden door jij.
Als je geen onderwerp is, maar een meewerkend voorwerp, lijdend voorwerp, of
wederkerend voornaamwoord of bezittelijk voornaamwoord, kan je achter de
persoonsvorm alleen vervangen worden door jou, jouw of jezelf. Er komt bij de
persoonsvorm dan een -t achter de ik-vorm (als de tweede of derde persoon
enkelvoud het onderwerp is).
Gebiedende wijs
De gebiedende wijs wordt gevormd door de ik-vorm van het werkwoord.
Als de gebiedende wijs voorkomt met u als onderwerp, krijgt die wel een -t achter
de ik-vorm.
Verleden tijd Zwak
Twijfel je of het -te of -de moet zijn, dan kun je het ezelsbruggetje van ‘t ex-
kofschip gebruiken:
als de letter vóór -en in het hele werkwoord een t, x, k, f, s, ch, of p is (dus in de
lettercombinatie ’t ex-kofschip zit): schrijf de ik-vorm + -te.
als de letter vóór -en in het hele werkwoord niet een t, x, k, f, s, ch, of p is (dus
niet in de lettercombinatie ’t ex-kofschip zit): schrijf de ik-vorm + -de.
Voltooid deelwoord
Veel voltooide deelwoorden eindigen op een -t of een -d. Als je van het
werkwoord (voltooid deelwoord) de verleden tijd maakt, kun je horen of je een -t
of -d moet schrijven.
Daarnaast kun je het ezelsbruggetje van ’t ex-kofschip gebruiken om te weten of
het voltooid deelwoord eindigt op -d of -t. Als de laatste letter voor -en in het hele
werkwoord één van de medeklinkers van 't ex-kofschip is, dan krijgt het voltooid
deelwoord een -t.
Voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord
Voltooide deelwoorden worden vaak bijvoeglijk gebruikt; ze worden dan
bijvoeglijke naamwoorden genoemd en staan vóór zelfstandige naamwoorden.
Als we het voltooid deelwoord gebruiken als bijvoeglijk naamwoord, moeten we
het soms verbuigen. Schrijf het zo kort mogelijk.
Let op: als een voltooid deelwoord eindigt op -en, dan schrijf je ook -en als je dit
voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord gebruikt.
Onvoltooid deelwoord
Het onvoltooid deelwoord (of: tegenwoordig deelwoord) bestaat uit het hele
werkwoord (of: infinitief) + -d of -de.
De studenten kwamen lachend de collegezaal binnen.
,Engelse leenwerkwoorden
Ik zapte
Ik zap Jij zapte gezapt
Jij zapt Wij zapten
Ik savede
Ik save
Jij savede gesaved
Jij savet
Wij saveden
Ik racete
Ik race
Jij racete geracet
Jij racet
Wij raceten
Ik downloadde
Ik download
Jij downloadde gedownload
Jij downloadt
Wij downloadden
saven: ik save – jij savet, ik savede, ik heb gesaved
timen: ik time – jij timet, ik timede, ik heb getimed
deleten: ik delete – jij deletet, ik deletete, ik heb gedeletet
grillen: ik gril – jij grilt, ik grilde, ik heb gegrild
paintballen: ik paintball – jij paintballt, ik paintballde, ik heb gepaintballd
appen: ik app – jij appt, ik appte, ik heb geappt
facebookt, e-mailde, gefinisht
, Spelling algemeen
Samenstellig met tussenletter -n-
Hoofdregel
In een samenstelling wordt een tussenklank /e/ met -en- geschreven als het
linkerdeel van de samenstelling een zelfstandig naamwoord is dat een meervoud
heeft op -en, maar geen meervoud op -s.
Ezelsbruggetje
We voegen hier nog een ezelsbruggetje toe, waarmee je bijna alle woorden goed
kunt schrijven: het eerste deel van een samenstelling krijgt een vorm die het ook
krijgt als los woord.
Let op!
In onderstaande gevallen gaat het ezelsbruggetje niet op. Hier geldt de
hoofdregel. Er zijn twee categorieën woorden die toch een -n- krijgen, hoewel het
eerste deel met een -e wel bestaat.
1. Zelfstandige naamwoorden die een persoon aanduiden en afgeleid zijn van
een bijvoeglijk naamwoord.
2. Woorden die eindigen op -e en die geen meervoud op -s hebben.
Uitzonderingsregel 1
We schrijven geen tussen-n in de woorden koninginnenacht en Koninginnedag
(tot 2014 werd in Nederland geen Koningsdag maar Koninginnedag gevierd) en in
samenstellingen met als eerste element zon, maan, hel, Lieve-Vrouw.
Uitzonderingsregel 2
We schrijven geen tussen-n in samenstellingen die als geheel een bijvoeglijk
naamwoord zijn en waarvan het eerste deel een zelfstandig naamwoord is dat
alleen een versterkende betekenis heeft. (reuzeleuk, boordevol, apetrots)
Uitzonderingsregel 3
We schrijven geen tussen-n in versteende samenstellingen. Dat zijn woorden die
niet meer herkend worden als samenstelling. (bakkebaard, takkewijf, elleboog,
nachtegaal, schattebout,
Ledemaat)
Afleiding met tussenletter -n-
Regel
Voor het achtervoegsel -lijk of -loos schrijven we een -e, behalve als het
grondwoord eindigt op een -n. Dus: woordeloos, belangeloos, waardeloos naast
meedogenloos, levenloos en hersenloos.
Als het eerste deel altijd eindigt op een -n, dan blijft die -n behouden in de
afleiding. (openlijk, gelegenheid, eigendom, wezenloos, gewetenloos,
zeggenschap)
Regel
Alleen voor een achtervoegsel -achtig, -dom, -heid of -schap kan een tussen-n
komen. We volgen hier de regels van de samenstellingen met tussen-n. Dat wil
zeggen: we schrijven -en- als het grondwoord een meervoud heeft op -en, maar
geen meervoud op -es. (lenteachtig, ambtenarenschap, godendom, bodeschap)
