Ontwikkelingspsychologie woordenlijst
Deel 1: de ontwikkeling van het kind
THEMA 1: inleiding (kennismaking en historiek)
Cephalocaudal principe Ontwikkeling van hoofd naar staart
Groei vormt een patroon dat begint met het
hoofd en de bovenste lichaamsdeel en strekt
zich vervolgens uit naar de rest van het
lichaam
Cognitieve ontwikkeling Benadering van cognitieve ontwikkeling die
zich richt op de invloed van hersenprocessen
op cognitieve activiteit
Cohort Een groep mensen die rond dezelfde tijd op
dezelfde plek zijn geboren
Continue verandering Geleidelijke kwantitatieve ontwikkeling,
waarbij prestaties op een bepaald niveau
voortvloeien uit die op de vorige niveaus
Discontinue verandering Ontwikkeling die in aparte stappen of stadia
plaatsvindt, en waarbij elk stadium gedrag
oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag
in eerdere stadia
Fysieke ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op de
fysieke opbouw van het lichaam, zoals de
hersenen, het zenuwstelsel, de spieren, de
zintuigen en de behoefte aan eten, drinken en
slaap
Gevoelige periode Een afgebakende tijdspanne, meestal vroeg
in het leven, waarin mensen extra gevoelig
zijn voor bepaalde omgevingsinvloeden en
sterk ontvankelijk zijn voor het leren van
specifieke vaardigheden
Kritieke periode Een specifieke tijdsspanne in de ontwikkeling
waarin een bepaalde gebeurtenis de grootste
– en zelfs onomkeerbare – gevolgen heeft
Maturatie Het proces van het zich geleidelijk ontvouwen
van voorbestemde genetische informatie
Nature-nurture-debat De discussie over de oorsprong van ons
gedrag en onze eigenschappen: in hoeverre
komen deze voort uit onze aanleg en in
hoeverre uit onze opvoeding en
leefomgeving?
Nature Genetische aanleg vanuit de (voor)ouders
beïnvloeden de ontwikkelingsmogelijkheden
en -capaciteiten. Iedereen wordt geboren met
vaststaande potentiële talenten die zich
automatisch zullen ontvouwen doorheen de
ontwikkeling. De omgeving of oplopende
ervaringen hebben geen invloed op de
ontwikkeling. De enige manier waarop de
opvoeding een invloed kan hebben, is als ze
1
,Ontwikkelingspsychologie woordenlijst
het kind verstoren in zijn ontwikkeling,
waardoor er frustratie ontstaan bij het kind,
aangezien die niet zijn volledige potentieel
kan bereiken. Dit zorgt voor negatieve
ontwikkelingsuitkomsten
Nurture Ervaringen en omgeving hebben (ook) invloed
op de ontwikkeling van een kind. Alle
verschillen in ontwikkelingsuitkomsten zijn
het resultaat van verschillen in ervaringen en
opvoeding. Kinderen worden in contact
gesteld met bepaalde gebeurtenissen die de
latere ontwikkeling zullen
vormen/beïnvloeden
Ontwikkelingspsychologie De wetenschappelijke studie naar groei,
(levenslooppsychologie) verandering en stabiliteit bij mensen, van
conceptie tot ouderdom, maar met een
accent op de jaren tot de volwassenheid
(centrale thema’s: fysieke-, cognitieve-,
sociaal-emotionele- en
persoonlijkheidsontwikkeling)
Persoonlijkheidsontwikkeling Ontwikkeling van duurzame gedragingen en
(karakter)eigenschappen die de ene persoon
van de andere onderscheiden
Plasticiteit De mater waarin een zich ontwikkelend
gedragspatroon of fysieke structuur
veranderbaar is
Proximodistale groei of ontwikkeling De centrale lichaamsdelen ontwikkelen zich
eerder dan de extremiteiten
Door deze groeipatronen heeft een kind
hoofd- en rompbewegingen eerder onder de
knie dan vinger- en teenbewegingen
In de puberteitsfase zien we het
tegenovergestelde
Sociaal-emotionele ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op sociale
relaties, interacties met anderen en op et
omgaan met emoties
Stimuli Prikkels, oftewel veranderingen in de
uitwendige of inwendige omgeving waarop
een organisme reageert
THEMA 2: theoretische perspectieven en onderzoek
Accommodatie Het proces waarbij bestaande manieren van
deken of doen veranderen in reactie op
nieuwe stimuli of gebeurtenissen
Assimilatie Het proces waarbij mensen een nieuwe
ervaring interpreteren adhv hun huidige
cognitieve ontwikkelingsstadium en
denkwijze
2
,Ontwikkelingspsychologie woordenlijst
Behavioristisch perspectief Benadering binnen de psychologie die ervan
uitgaat dat je moet kijken naar waarneembaar
gedrag en externe stimuli in de omgeving om
de ontwikkeling van het individu te begrijpen
Bio-ecologisch model Model dat uitgaat van vijf omgevingsniveaus
die elk organisme gelijktijdig beïnvloed
Cognitief perspectief Benadering binnen de psychologie die zich
richt op de processen die mensen in staat
stellen de wereld te leren kennen, begrijpen
en overdenken
Correlationeel onderzoek Onderzoek dat bedoeld is om vast te stellen
of er tussen twee (of meer) factoren een
verban dof correlatie bestaat
Correlatiecoë iciënt Kan de richting van het verband (positief of
negatief) aangeven en/of de sterkte van het
verband
(varieert tussen -1 en +1)
Cross-sequentieel onderzoek Onderzoek waarin een aantal verschillende
leeftijdsgroepen op verschillende tijdstippen
worden bestudeerd
Dwarsdoorsnede of cross-sectioneel Onderzoek waarbij mensen van verschillende
onderzoek leeftijden op hetzelfde tijdstip met elkaar
worden vergeleken
Ego Het rationale en redelijke deel van de
persoonlijkheid, dat opereert vanuit het
rationaliteitsprincipe
Executieve functies Cognitieve operaties en strategieën die ons in
staat stellen doelgericht te handelen
Evolutionair perspectief Benadering binnen de psychologie die gedrag
probeert te identificeren dat het resultaat is
van de genetische erfenis van onze
voorouders
Experimenteel onderzoek Onderzoek dat bedoeld is om causale relaties
tussen verschillende groepen participanten
of proefpersonen creëert
Fixatie Gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase
is blijven steken als gevolg va een onopgelost
conflict
Gedragsmodificatie Een op het behavioristisch perspectief
gebaseerde techniek om de frequentie van
gewenst gedrag te verhogen en de frequentie
van ongewenst gedrag te verlagen
Id Het primitieve, ongeorganiseerde,
aangeboren deel van de persoonlijkheid dat
opereert vanuit het genotsprincipe
Informatieverwerkingstheorie Benadering van cognitieve ontwikkeling die
probeert te achterhalen op welke manieren
mensen informatie coderen, opslaan en
terughalen
3
, Ontwikkelingspsychologie woordenlijst
Klassieke conditionering Een vorm van leer waarbij een organisme op
een bepaalde manier leert reageren op een
neutrale stimulus die dat type respons
normaal gesproken niet uitlokt
Longitudinaalonderzoek Onderzoek waarin het gedrag van een of meer
individuen door de tijd heen wordt gemeten
Operante conditionering Een vorm van leren waarbij een vrijwillige
respons versterkt of verzwakt wordt,
afhankelijk van de associatie met positieve of
negatieve consequenties
Psychoanalytische theorie Theorie die ervan uitgaat dat onbewuste
krachten bepalend zij voor iemands
persoonlijkheid en gedrag
Psychodynamisch perspectief Benadering binnen de psychologie doe ervan
uitgaat dat gedag gemotiveerd wordt door
innerlijke krachten herinneringen en
conflicten, waarvan een persoon zich
nauwelijks bewust is en waarover hij weinig
controle heeft
Psychoseksuele ontwikkeling Vijf fasen die kinderen volgens Freud
doorlopen, waarin genot of bevrediging
telkens gericht is op een andere biologische
functie en een ander deel van het lichaam
Psychosociale ontwikkeling De verandering in onze interacties met
anderen en in hoe we aankijken tegen het
gedrag van anderen en tegen onszelf als
leden van de maatschappij
Sociaal-cognitieve leertheorie Benadering binnen de psychologie waarbij de
nadruk ligt op leren door het gedrag van een
andere persoon (een model) te observeren
Sociaal-culturele theorie Benadering binnen de psychologie die het
verloop van de cognitieve ontwikkeling ziet
als het resultaat van sociale interacties
tussen de leden van een cultuur
Stimulus-respons-leren Vormen van leren die we kunnen beschrijven
in termen van stimuli en responsen, zoals
klassieke en operante conditionering
Superego Het aspect van de persoonlijkheid dat
iemands geweten vertegenwoordigt en het
onderscheid maakt tussen goed en kwaad
Systemisch perspectief Perspectief waarbij men kijkt naar de relatie
tussen individuen en hun fysieke wereld,
cognitieve wereld, persoonlijkheidswereld en
sociale wereld
Theorie Verklaring of voorspelling ten aanzien van een
verschijnsel, die ene raamwerk biedt om de
relaties tussen een reeks feiten of principes
te begrijpen
4
Deel 1: de ontwikkeling van het kind
THEMA 1: inleiding (kennismaking en historiek)
Cephalocaudal principe Ontwikkeling van hoofd naar staart
Groei vormt een patroon dat begint met het
hoofd en de bovenste lichaamsdeel en strekt
zich vervolgens uit naar de rest van het
lichaam
Cognitieve ontwikkeling Benadering van cognitieve ontwikkeling die
zich richt op de invloed van hersenprocessen
op cognitieve activiteit
Cohort Een groep mensen die rond dezelfde tijd op
dezelfde plek zijn geboren
Continue verandering Geleidelijke kwantitatieve ontwikkeling,
waarbij prestaties op een bepaald niveau
voortvloeien uit die op de vorige niveaus
Discontinue verandering Ontwikkeling die in aparte stappen of stadia
plaatsvindt, en waarbij elk stadium gedrag
oplevert dat kwalitatief anders is dan gedrag
in eerdere stadia
Fysieke ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op de
fysieke opbouw van het lichaam, zoals de
hersenen, het zenuwstelsel, de spieren, de
zintuigen en de behoefte aan eten, drinken en
slaap
Gevoelige periode Een afgebakende tijdspanne, meestal vroeg
in het leven, waarin mensen extra gevoelig
zijn voor bepaalde omgevingsinvloeden en
sterk ontvankelijk zijn voor het leren van
specifieke vaardigheden
Kritieke periode Een specifieke tijdsspanne in de ontwikkeling
waarin een bepaalde gebeurtenis de grootste
– en zelfs onomkeerbare – gevolgen heeft
Maturatie Het proces van het zich geleidelijk ontvouwen
van voorbestemde genetische informatie
Nature-nurture-debat De discussie over de oorsprong van ons
gedrag en onze eigenschappen: in hoeverre
komen deze voort uit onze aanleg en in
hoeverre uit onze opvoeding en
leefomgeving?
Nature Genetische aanleg vanuit de (voor)ouders
beïnvloeden de ontwikkelingsmogelijkheden
en -capaciteiten. Iedereen wordt geboren met
vaststaande potentiële talenten die zich
automatisch zullen ontvouwen doorheen de
ontwikkeling. De omgeving of oplopende
ervaringen hebben geen invloed op de
ontwikkeling. De enige manier waarop de
opvoeding een invloed kan hebben, is als ze
1
,Ontwikkelingspsychologie woordenlijst
het kind verstoren in zijn ontwikkeling,
waardoor er frustratie ontstaan bij het kind,
aangezien die niet zijn volledige potentieel
kan bereiken. Dit zorgt voor negatieve
ontwikkelingsuitkomsten
Nurture Ervaringen en omgeving hebben (ook) invloed
op de ontwikkeling van een kind. Alle
verschillen in ontwikkelingsuitkomsten zijn
het resultaat van verschillen in ervaringen en
opvoeding. Kinderen worden in contact
gesteld met bepaalde gebeurtenissen die de
latere ontwikkeling zullen
vormen/beïnvloeden
Ontwikkelingspsychologie De wetenschappelijke studie naar groei,
(levenslooppsychologie) verandering en stabiliteit bij mensen, van
conceptie tot ouderdom, maar met een
accent op de jaren tot de volwassenheid
(centrale thema’s: fysieke-, cognitieve-,
sociaal-emotionele- en
persoonlijkheidsontwikkeling)
Persoonlijkheidsontwikkeling Ontwikkeling van duurzame gedragingen en
(karakter)eigenschappen die de ene persoon
van de andere onderscheiden
Plasticiteit De mater waarin een zich ontwikkelend
gedragspatroon of fysieke structuur
veranderbaar is
Proximodistale groei of ontwikkeling De centrale lichaamsdelen ontwikkelen zich
eerder dan de extremiteiten
Door deze groeipatronen heeft een kind
hoofd- en rompbewegingen eerder onder de
knie dan vinger- en teenbewegingen
In de puberteitsfase zien we het
tegenovergestelde
Sociaal-emotionele ontwikkeling Ontwikkeling die betrekking heeft op sociale
relaties, interacties met anderen en op et
omgaan met emoties
Stimuli Prikkels, oftewel veranderingen in de
uitwendige of inwendige omgeving waarop
een organisme reageert
THEMA 2: theoretische perspectieven en onderzoek
Accommodatie Het proces waarbij bestaande manieren van
deken of doen veranderen in reactie op
nieuwe stimuli of gebeurtenissen
Assimilatie Het proces waarbij mensen een nieuwe
ervaring interpreteren adhv hun huidige
cognitieve ontwikkelingsstadium en
denkwijze
2
,Ontwikkelingspsychologie woordenlijst
Behavioristisch perspectief Benadering binnen de psychologie die ervan
uitgaat dat je moet kijken naar waarneembaar
gedrag en externe stimuli in de omgeving om
de ontwikkeling van het individu te begrijpen
Bio-ecologisch model Model dat uitgaat van vijf omgevingsniveaus
die elk organisme gelijktijdig beïnvloed
Cognitief perspectief Benadering binnen de psychologie die zich
richt op de processen die mensen in staat
stellen de wereld te leren kennen, begrijpen
en overdenken
Correlationeel onderzoek Onderzoek dat bedoeld is om vast te stellen
of er tussen twee (of meer) factoren een
verban dof correlatie bestaat
Correlatiecoë iciënt Kan de richting van het verband (positief of
negatief) aangeven en/of de sterkte van het
verband
(varieert tussen -1 en +1)
Cross-sequentieel onderzoek Onderzoek waarin een aantal verschillende
leeftijdsgroepen op verschillende tijdstippen
worden bestudeerd
Dwarsdoorsnede of cross-sectioneel Onderzoek waarbij mensen van verschillende
onderzoek leeftijden op hetzelfde tijdstip met elkaar
worden vergeleken
Ego Het rationale en redelijke deel van de
persoonlijkheid, dat opereert vanuit het
rationaliteitsprincipe
Executieve functies Cognitieve operaties en strategieën die ons in
staat stellen doelgericht te handelen
Evolutionair perspectief Benadering binnen de psychologie die gedrag
probeert te identificeren dat het resultaat is
van de genetische erfenis van onze
voorouders
Experimenteel onderzoek Onderzoek dat bedoeld is om causale relaties
tussen verschillende groepen participanten
of proefpersonen creëert
Fixatie Gedrag dat in een eerdere ontwikkelingsfase
is blijven steken als gevolg va een onopgelost
conflict
Gedragsmodificatie Een op het behavioristisch perspectief
gebaseerde techniek om de frequentie van
gewenst gedrag te verhogen en de frequentie
van ongewenst gedrag te verlagen
Id Het primitieve, ongeorganiseerde,
aangeboren deel van de persoonlijkheid dat
opereert vanuit het genotsprincipe
Informatieverwerkingstheorie Benadering van cognitieve ontwikkeling die
probeert te achterhalen op welke manieren
mensen informatie coderen, opslaan en
terughalen
3
, Ontwikkelingspsychologie woordenlijst
Klassieke conditionering Een vorm van leer waarbij een organisme op
een bepaalde manier leert reageren op een
neutrale stimulus die dat type respons
normaal gesproken niet uitlokt
Longitudinaalonderzoek Onderzoek waarin het gedrag van een of meer
individuen door de tijd heen wordt gemeten
Operante conditionering Een vorm van leren waarbij een vrijwillige
respons versterkt of verzwakt wordt,
afhankelijk van de associatie met positieve of
negatieve consequenties
Psychoanalytische theorie Theorie die ervan uitgaat dat onbewuste
krachten bepalend zij voor iemands
persoonlijkheid en gedrag
Psychodynamisch perspectief Benadering binnen de psychologie doe ervan
uitgaat dat gedag gemotiveerd wordt door
innerlijke krachten herinneringen en
conflicten, waarvan een persoon zich
nauwelijks bewust is en waarover hij weinig
controle heeft
Psychoseksuele ontwikkeling Vijf fasen die kinderen volgens Freud
doorlopen, waarin genot of bevrediging
telkens gericht is op een andere biologische
functie en een ander deel van het lichaam
Psychosociale ontwikkeling De verandering in onze interacties met
anderen en in hoe we aankijken tegen het
gedrag van anderen en tegen onszelf als
leden van de maatschappij
Sociaal-cognitieve leertheorie Benadering binnen de psychologie waarbij de
nadruk ligt op leren door het gedrag van een
andere persoon (een model) te observeren
Sociaal-culturele theorie Benadering binnen de psychologie die het
verloop van de cognitieve ontwikkeling ziet
als het resultaat van sociale interacties
tussen de leden van een cultuur
Stimulus-respons-leren Vormen van leren die we kunnen beschrijven
in termen van stimuli en responsen, zoals
klassieke en operante conditionering
Superego Het aspect van de persoonlijkheid dat
iemands geweten vertegenwoordigt en het
onderscheid maakt tussen goed en kwaad
Systemisch perspectief Perspectief waarbij men kijkt naar de relatie
tussen individuen en hun fysieke wereld,
cognitieve wereld, persoonlijkheidswereld en
sociale wereld
Theorie Verklaring of voorspelling ten aanzien van een
verschijnsel, die ene raamwerk biedt om de
relaties tussen een reeks feiten of principes
te begrijpen
4
