Algemene psychologie
hoofdstuk 1: Wat is psychologie?
Een definitie van psychologie:
• Psyche (ψυχή) = geest
• logie < logos (λόγος: woord, gedachte, rede) = gebied van studie
➔ Psychologie = de studie van de geest
Test je psychologische kennis
• Welk beweringen zijn correct/fout?
o Pasgeboren baby’s zijn quasi blind
o Hypnose levert meer betrouwbare herinneringen op
o Een leugendetector is 90 tot 95% accuraat in het detecteren van leugens
o Mensen met schizofrenie hebben meer dan één persoonlijkheid
o Na de geboorte maak je geen nieuwe hersencellen meer aan
➔ Alle beweringen zijn fout!
• Spreekwoorden:
o Soort zoekt soort -> juist (1)
o Wie een kuil graaft voor een ander valt er zelf in
o Na regen komt zonneschijn
o Opposites attract -> fout (>< 1)
Soort zoekt soort >< Opposites attract
➔ Dit toont aan dat je mensen kan voorspellen, wat ze gaat doen. Mensen gebruiken spreekwoorden als leidraad
in het leven; “het zal zo wel in elkaar zitten” maar verschillende spreken elkaar gewoon tegen.
Wat is het NIET?
• Lekenpsychologie = als je je hart gaat luchten tegen een vriend, een barvrouw die een luisterend oor
heeft, …. -> het is niet elkaar gezond advies geven obv spreekwoorden of ervaringen die we hebben
o Volkspsychologie “iedereen weet toch dat …”
o Gezond verstand, intuïtie, …
o Speculeren over de menselijke aard
! je kan elkaar wat helpen enz maar geen psychologisch advies geven als je daar niet voor opgeleid bent.
• Pseudopsychologie = alles wat je leest ivm theorievorming over menselijke psyche -> ze lijken
wetenschappelijk onderbouwt maar dat is niet zo
o Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid voordoen
vb Psuedopsychologie :
- Grafologie = obv een handschrift iets zeggen over het karakter van een persoon
• Een leesbare handtekening veronderstelt een persoon met veel zelfvertrouwen die goed in zijn vel zit.
• Een onleesbare handtekening wijst op een persoon die veel belang hecht aan privacy en moeilijk te
doorgronden is.
➔ Wetenschappelijk aangetoond dat er geen verband is, het zegt u niks over persoonlijkheid
1
, - Kleurenprofielen
Mensen zouden opgedeeld kunnen worden in 4 verschillende kleuren.
->als je weet tot welke kleur iemand behoord dan weet je hoe en welke
groepen je moet samenstellen
->dit systeem klopt niet (disc-test)
-> test is niet wetenschappelijk onderbouwd
Wat is psychologie dan wel?
➔ Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
Mentale processen kan je niet rechtstreeks waarnemen, hoe dan wel -> het gedrag aflezen
->het inwendige afleiden via het externe
• Het externe gedrag wordt bestudeerd
• De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen die aan dat gedrag
ten grondslag liggen
Meetbaar – extern -> gedrag Onmeetbaar – intern -> het brein
Bv intelligentie
Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben (die de bodem hebben gevormd)
➔ Filosofie
➔ Evolutietheorie
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus (19de eeuw)
Lang verleden :
Wortels in filosofie
Nadenken over menselijke geest
Korte geschiedenis:
Officiële start 1879 met oprichting 1e psychologisch laboratorium Wundt
Eerste onderzoeksexperimenten 19 Geschiedenis
• Waarom zo laat?
Omdat toen pas onderzoek doen, in de zin van dat is wetenschappen naar de menselijke geest, tot stand
kwam. Ervoor observeerde ze de wereld en gingen ze op basis daarvan nadenken over hoe de mens in
elkaar zit.
o Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld
o Van immateriële ziel naar studieobject
o Van filosofisch nadenken over de werking van de geest tot onderzoek van de geest in de traditie van de
natuurwetenschappen
2
,Ontwikkelingen in de filosofie
Oud-Griekse filosofen 500-400 v.C.
• Dualisme Plato -> “er waren aparte entiteiten voor lichaam en geest”
• Geocentrisme -> “de aarde is het middelpunt van het heelal, het staat centraal”
• Universum geschapen voor mens (aarde is speciaal geschapen voor ons als mens)
Leven met het idee te weten hoe de mensheid in elkaar zit door gebruik te maken van superieur deel van ons als mensheid in dit
universum. Ze kunnen nadenken over hoe de mens in elkaar zit door gebruik te maken van de geest. Geest = is de zetel van ons
verstand.
Dus:
• Mens = enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan begrijpen via rede (nadenken,
intellect)
• Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
Die ideeën zijn gebleven t.e.m. de 15e eeuw
• Vertaling van Griekse geschriften door theologen
• God (Bijbel) staat garant voor de waarheid
• Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
> “alles wordt door elkaar geschud, er gebeurd iets nieuws”
• Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct …
o Katalysator: Copernicus met zijn ontdekkingen -> heliocentrisme = zon is het middelpunt
Daardoor op dat moment werd er heel veel nieuwe kennis geproduceerd
• Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en Chinese geleerden,
…
Vb nu in het heden: AI dat een doorbraak heeft gekregen, er wordt heel veel nieuwe wetenschappelijke kennis geproduceerd
• Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken
• Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
Rationalisme17e eeuw
• Waarheid kan enkel achterhaald worden dmv rede
o Je kan aan alles twijfelen, behalve aan dat je twijfelt ‘Cogito ergo sum’
De rede/ essenties is/zijn steeds de manier(en) om te komen tot intieme kennis
• Nativisme
o Sommige kennis is aangeboren, kennis breidt zich uit door daarop verder te bouwen via de rede
• Dualisme
o Lichaam als machine, kan wetenschappelijk onderzocht worden (onderzoek beperkt zich hier ook
alleen tot het lichaam, niet de geest)
• Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar nog enkel op lichaam
• Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
3
, The mind-body problem
->Het probleem is niet alleen dat geest en lichaam verschillend zijn. Het is dat ze zo verschillend zijn dat
hun interactie onmogelijk is. Het geest-lichaam probleem is een filosofisch probleem met betrekking tot de
relatie tussen denken en bewustzijn in de menselijke geest en het menselijk lichaam.
Empirisme 17e-18e eeuw (<-> rationalisme)
• Hobbes, Locke, Hume
• Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
o geest = tabula rasa (mens wordt geboren als een onbeschreven blad)
o kennis door observatie => associaties
• Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden
• Kennis = product van ervaring
➢ Nature vs. nurture
•Rationalisme vs. empirisme
•Eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of omgevingsfactoren (nurture)?
->De hedendaagse visie is dat beide componenten bijdragen
(Dat waren de filosofische stromingen die de bodem hebben gevormd voor de psychologie als moderne
wetenschap)
Evolutietheorie (->heeft mee bijgedragen aan de ontwikkeling vd psychologische als academische discipline)
19e eeuw: Darwin
• Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
• Mens is ook onderhevig aan dit process, net zoals dieren
• Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op wetenschappelijke manier, net
zoals dieren (je kan zelfs verbanden leggen tussen deze 2)
19e eeuw
• Maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als studie-object dat kan bestudeerd
worden op wetenschappelijke wijze -> heeft aanleiding geven tot het ontstaan van psychologie als
academische discipline
De beginjaren van de psychologie
Psychologische scholen = verschillende stromingen die er elk van overtuigd waren dat zij het studie object
moesten zijn vd psychologie
= tijdslijn dat je kan inschatten in tijd moeten we die scholen gaan
situeren (datums niet vanbuiten kennen, gewoon voor ons om te zien hoe
de scholen zich t.o.v. elkaar situeren en welke bleven bestaan. Ruw weg
kunnen situeren in de tijd en welke beweging een tegenbeweging was van
een andere)
4
hoofdstuk 1: Wat is psychologie?
Een definitie van psychologie:
• Psyche (ψυχή) = geest
• logie < logos (λόγος: woord, gedachte, rede) = gebied van studie
➔ Psychologie = de studie van de geest
Test je psychologische kennis
• Welk beweringen zijn correct/fout?
o Pasgeboren baby’s zijn quasi blind
o Hypnose levert meer betrouwbare herinneringen op
o Een leugendetector is 90 tot 95% accuraat in het detecteren van leugens
o Mensen met schizofrenie hebben meer dan één persoonlijkheid
o Na de geboorte maak je geen nieuwe hersencellen meer aan
➔ Alle beweringen zijn fout!
• Spreekwoorden:
o Soort zoekt soort -> juist (1)
o Wie een kuil graaft voor een ander valt er zelf in
o Na regen komt zonneschijn
o Opposites attract -> fout (>< 1)
Soort zoekt soort >< Opposites attract
➔ Dit toont aan dat je mensen kan voorspellen, wat ze gaat doen. Mensen gebruiken spreekwoorden als leidraad
in het leven; “het zal zo wel in elkaar zitten” maar verschillende spreken elkaar gewoon tegen.
Wat is het NIET?
• Lekenpsychologie = als je je hart gaat luchten tegen een vriend, een barvrouw die een luisterend oor
heeft, …. -> het is niet elkaar gezond advies geven obv spreekwoorden of ervaringen die we hebben
o Volkspsychologie “iedereen weet toch dat …”
o Gezond verstand, intuïtie, …
o Speculeren over de menselijke aard
! je kan elkaar wat helpen enz maar geen psychologisch advies geven als je daar niet voor opgeleid bent.
• Pseudopsychologie = alles wat je leest ivm theorievorming over menselijke psyche -> ze lijken
wetenschappelijk onderbouwt maar dat is niet zo
o Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke waarheid voordoen
vb Psuedopsychologie :
- Grafologie = obv een handschrift iets zeggen over het karakter van een persoon
• Een leesbare handtekening veronderstelt een persoon met veel zelfvertrouwen die goed in zijn vel zit.
• Een onleesbare handtekening wijst op een persoon die veel belang hecht aan privacy en moeilijk te
doorgronden is.
➔ Wetenschappelijk aangetoond dat er geen verband is, het zegt u niks over persoonlijkheid
1
, - Kleurenprofielen
Mensen zouden opgedeeld kunnen worden in 4 verschillende kleuren.
->als je weet tot welke kleur iemand behoord dan weet je hoe en welke
groepen je moet samenstellen
->dit systeem klopt niet (disc-test)
-> test is niet wetenschappelijk onderbouwd
Wat is psychologie dan wel?
➔ Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
Mentale processen kan je niet rechtstreeks waarnemen, hoe dan wel -> het gedrag aflezen
->het inwendige afleiden via het externe
• Het externe gedrag wordt bestudeerd
• De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen die aan dat gedrag
ten grondslag liggen
Meetbaar – extern -> gedrag Onmeetbaar – intern -> het brein
Bv intelligentie
Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben (die de bodem hebben gevormd)
➔ Filosofie
➔ Evolutietheorie
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus (19de eeuw)
Lang verleden :
Wortels in filosofie
Nadenken over menselijke geest
Korte geschiedenis:
Officiële start 1879 met oprichting 1e psychologisch laboratorium Wundt
Eerste onderzoeksexperimenten 19 Geschiedenis
• Waarom zo laat?
Omdat toen pas onderzoek doen, in de zin van dat is wetenschappen naar de menselijke geest, tot stand
kwam. Ervoor observeerde ze de wereld en gingen ze op basis daarvan nadenken over hoe de mens in
elkaar zit.
o Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld
o Van immateriële ziel naar studieobject
o Van filosofisch nadenken over de werking van de geest tot onderzoek van de geest in de traditie van de
natuurwetenschappen
2
,Ontwikkelingen in de filosofie
Oud-Griekse filosofen 500-400 v.C.
• Dualisme Plato -> “er waren aparte entiteiten voor lichaam en geest”
• Geocentrisme -> “de aarde is het middelpunt van het heelal, het staat centraal”
• Universum geschapen voor mens (aarde is speciaal geschapen voor ons als mens)
Leven met het idee te weten hoe de mensheid in elkaar zit door gebruik te maken van superieur deel van ons als mensheid in dit
universum. Ze kunnen nadenken over hoe de mens in elkaar zit door gebruik te maken van de geest. Geest = is de zetel van ons
verstand.
Dus:
• Mens = enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan begrijpen via rede (nadenken,
intellect)
• Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
Die ideeën zijn gebleven t.e.m. de 15e eeuw
• Vertaling van Griekse geschriften door theologen
• God (Bijbel) staat garant voor de waarheid
• Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
> “alles wordt door elkaar geschud, er gebeurd iets nieuws”
• Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct …
o Katalysator: Copernicus met zijn ontdekkingen -> heliocentrisme = zon is het middelpunt
Daardoor op dat moment werd er heel veel nieuwe kennis geproduceerd
• Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en Chinese geleerden,
…
Vb nu in het heden: AI dat een doorbraak heeft gekregen, er wordt heel veel nieuwe wetenschappelijke kennis geproduceerd
• Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken
• Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
Rationalisme17e eeuw
• Waarheid kan enkel achterhaald worden dmv rede
o Je kan aan alles twijfelen, behalve aan dat je twijfelt ‘Cogito ergo sum’
De rede/ essenties is/zijn steeds de manier(en) om te komen tot intieme kennis
• Nativisme
o Sommige kennis is aangeboren, kennis breidt zich uit door daarop verder te bouwen via de rede
• Dualisme
o Lichaam als machine, kan wetenschappelijk onderzocht worden (onderzoek beperkt zich hier ook
alleen tot het lichaam, niet de geest)
• Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar nog enkel op lichaam
• Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
3
, The mind-body problem
->Het probleem is niet alleen dat geest en lichaam verschillend zijn. Het is dat ze zo verschillend zijn dat
hun interactie onmogelijk is. Het geest-lichaam probleem is een filosofisch probleem met betrekking tot de
relatie tussen denken en bewustzijn in de menselijke geest en het menselijk lichaam.
Empirisme 17e-18e eeuw (<-> rationalisme)
• Hobbes, Locke, Hume
• Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
o geest = tabula rasa (mens wordt geboren als een onbeschreven blad)
o kennis door observatie => associaties
• Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden
• Kennis = product van ervaring
➢ Nature vs. nurture
•Rationalisme vs. empirisme
•Eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of omgevingsfactoren (nurture)?
->De hedendaagse visie is dat beide componenten bijdragen
(Dat waren de filosofische stromingen die de bodem hebben gevormd voor de psychologie als moderne
wetenschap)
Evolutietheorie (->heeft mee bijgedragen aan de ontwikkeling vd psychologische als academische discipline)
19e eeuw: Darwin
• Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
• Mens is ook onderhevig aan dit process, net zoals dieren
• Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op wetenschappelijke manier, net
zoals dieren (je kan zelfs verbanden leggen tussen deze 2)
19e eeuw
• Maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als studie-object dat kan bestudeerd
worden op wetenschappelijke wijze -> heeft aanleiding geven tot het ontstaan van psychologie als
academische discipline
De beginjaren van de psychologie
Psychologische scholen = verschillende stromingen die er elk van overtuigd waren dat zij het studie object
moesten zijn vd psychologie
= tijdslijn dat je kan inschatten in tijd moeten we die scholen gaan
situeren (datums niet vanbuiten kennen, gewoon voor ons om te zien hoe
de scholen zich t.o.v. elkaar situeren en welke bleven bestaan. Ruw weg
kunnen situeren in de tijd en welke beweging een tegenbeweging was van
een andere)
4
