Theoretische orthopedagogiek semester 1
H1: Orthopedagogisch handelen is
agogisch handelen
1 INLEIDING
Al het orthopedagogisch handelen vertrekt vanuit agogisch handelen. Elke orthopedagoog is een agoog, maar niet elke agoog is een
orthopedagoog.
2 WAT IS AGOGIE(K)
Agogiek de wetenschap met betrekking tot het begeleiden, het ondersteunen van mensen
Pedagogiek gaat over het begeleiden van kinderen
Veranderaar een agoog is een veranderaar. Het is iemand die anderen begeleidt om hen door middel ban
hun eigen handelen tot gedragsveranderingen te late komen.
Agogische beroepen jeugdhulpverleners, psychologen, maatschappelijk werkers,…
Doel job kwaliteit van het leven creëren bij de cliënt, de ontwikkeling optimaal bevorderen zodat die deel
kan uitmaken van de samenleving
When you can’t change the direction of the wind veel dingen kan je veranderen, maar sommige dingen niet, zoals de voorgeschiedenis van de
ouders.
3 DOEN VERANDEREN: ‘THEORY OF CHANGING’
2 betekenissen aan het woord ‘veranderen’:
1. bv: ik verander mijn mening
o onderwerp verandert
o anders worden
2. bv: ik verander mijn kamer
o lijdend voorwerp verandert
o anders maken
Net door de focus op ‘helpen veranderen’ te leggen onderscheidt de agogiek zich van andere sociale wetenschappen. theory of change ipv
theory of changing
Theory of change veranderingsprocessen die heel bewust en doelgericht worden opgezet. Ze hebben de expliciete
bedoeling iemand te veranderen
Theory of changing veranderingen ten gevolge van spontane veranderingsprocessen waarmee we allemaal te
maken krijgen, zoals de koppigheidsfase of de puberteit.
4 MET OF ZONDER K?
Agogie (1973) het agogisch handelen staat voor de intentionele en niet-werderkerige beïnvloeding door één of
meer personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt ervaren als een
welzijnsbevordering.
niet wederkerige relatie de een naar de ander. Jij als hulpverlener wil beïnvloeden op de ander, maar deze definitie komt
uit de jaren 70. In deze hedendaagse tijdsgeest weet men dat de cliënt sowieso invloed gaat
hebben op de hulpverlener.
1
,Agogiek (1976) een verzamelnaam voor de leer van het (bege)leiden van mensen, ongeacht hun leeftijd op een
beroepsmatige manier
Agogiek (2004) de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop individuen, groepen,
organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden begeleid in veranderingsprocessen.
Het gaat daarbij om dat de begeleiding plaatsvindt vanuit de situatie waarin de betrokkenen
zich bevinden en dat zij mogelijkheden krijgen om zoveel mogelijk zelf te handelen om tot de
gewenste verandering te komen.
Agogie handelen en begeleidingspraktijk
Agogiek wetenschappelijke benadering
5 3 SLEUTELBEGRIPPEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
5.1 VERANDEREN OF BEÏNVLOEDEN
Doel agogie het beïnvloeden van de cliënt in een richting die de betrokkene zelf wenst, waardoor de
zelfbeschikking en de autonomie worden vergoot.
5.2 HANDELEN
Gedrag duidt op wat mensen concreet doen, wat je ziet en dus kan observeren.
Handelen wat mensen bewust doen. Het optreden van mensen waarin een denkmoment zit. Daarnaast
gaat het ook over minder observeerbare aspecten, zoals gevoelens, gedachten, intenties.
‘doen veranderen’ als je als agoog iemands gedrag wil veranderen is het belangrijk naar het handelen te kijken; de
motieven, de redenen en betekenissen om daarna in dialoog te gaan en te zoeken naar de
achterliggende betekenis van het gedrag.
5.3 EMANCIPATIE OF EMPOWERMENT ALS DOEL
Empowerment kracht verlenen aan iemand
Emancipatie etymologie term ‘je vrijmaken van vaderlijke macht’ oude geschiedenis
Emancipatie Je vrijmaken van een gewicht dat ervoor zorgt dat je kansen minder zijn.
Invulvormen doorheen de geschiedenis kreeg het begrip ‘emancipatie ‘nieuwe betekenissen. Bv: emancipatie
van de vrouw, hoger onderwijs is nog altijd niet even toegankelijk voor mensen met een
beperking (fysieke)
Institutioneel georganiseerd door de overheid, door de wetgeving dat je iets niet mocht doen. Vrouwen
mochten vroeger geen rekening openen zonder toestemming van de man. Nu uit zich dat o.a.
in het abortusdebat
6 KENMERKEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Kenmerken van het agogisch handelen:
6.1 PSYCHOSOCIALE VERANDERING
Psyche slaat op alles wat je bezighoudt, wat je denkt, voelt en wilt.
Sociaal de onderlinge verhoudingen tussen mensen
Beïnvloeding het sociale valt niet van het psychische te onderscheiden. Ze beïnvloeden elkaar voortdurend.
2
,6.2 DOELGERICHT
De verandering komt niet toevallig, maar is vooraf bedacht en gepland. Agogisch handelen is dus methodisch handelen.
6.3 SYSTEMATISCH
Er wordt stap voor stap via een planmatige manier gewerkt aan verandering.
6.4 BEWUST
Elke stap wordt bewust gekozen, er wordt over nagedacht. Alle betrokkenen weten ook dat die stappen er zijn en dat er aan verandering
gewerkt wordt en waarom.
6.5 GEWENST DOOR DE BETROKKENEN, VRIJWILLIG
Idealiter is de verandering vrijwillig en staan alle betrokkenen erachter. Dit is niet altijd het geval. Soms speelt hulpverlening zich af in een
context van dwang.
6.6 NIET WEDERZIJDS
De relatie is asymmetrisch en staat dus tegenover een symmetrische relatie die is gebaseerd op gelijkheid. In die complementaire relatie
nemen de betrokkenen een verschillende positie in. Er is sprake van iemand die wenst te veranderen en iemand die die verandering helpt
realiseren. Er is in deze relatie sprake van gelijkwaardigheid ook al nemen de twee partijen een andere positie in.
6.7 BEROEPSMATIG
Er is sprake van agogische interventie wanneer degene die ‘doet veranderen’ dit doet vanuit een professionele positie of beroep.
6.8 WAARDEGEBONDEN
Als ortho(ped)agoog is het onmogelijk waardevrij te handelen, zoals bij descriptieve wetenschappen. Je werkt immers met mensen en je wil
hen zo goed mogelijk ondersteunen waarbij je vertrekt vanuit bepaalde waardekaders.
Descriptieve wetenschappen beschrijven de werkelijkheid zoals die is, zoals biologie
Prescriptieve wetenschappen schrijven voor hoe de werkelijkheid zou moeten zijn, zoals agogiek
Aangeleerde hulpeloosheid doordat je als hulpverlener te veel doet voor een cliënt. De cliënt heeft te weinig
verantwoordelijkheid en keuzevrijheid waardoor ze de identiteit kunnen verliezen
7 DE PROFESSIONALISERING VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Verandering verandering kan pas als de persoon zelf het wil. Bv: je kan pas iemand laten stoppen met roken
als die persoon die rookt het zelf wil. Anders ga je die niet kunnen overtuigen
Industrialisatie de tijd waarin mannen, vrouwen, kinderen in de fabrieken gingen werken. Arbeid werd in
toenemende mate uitgevoerd door machines.
De industrialisering zet 2 maatschappelijke veranderingen in beweging:
7.1 ONTWIKKELING VAN WETENSCHAP EN TECHNIEK
Voor indu was het leven van de mens uitgestippeld in vaste patronen (o.a. door Kerk)
Ontwikkeling van wetenschap en techniek veranderde de maatschappij zo dat de mens hun handelen voortdurend moest bijstellen
7.2 STIJGENDE INDIVIDUALISERING
Wegvallen van geloof zorgde ervoor dat veel verantwoordelijkheid bij individu terechtkwam. Gemeenschap bepaalde niet meer wat
je moest doen.
3
, Volwassenen moesten zich voortdurend aapassen aan nieuwe situaties waarbij de regels, normen, richtlijnen die ze voordien hadden
hoe zich te gedragen wegvielen.
o Als reactie daarop bood de maatschappij hulp en begeleiding aan aan (jong)volwassenen welzijnswerk
Indu leidde ook tot ontstaan van meer beroepen en toenemende specialisaties
Valkuilen professionalisering
o Je hebt heel veel verantwoordelijkheid
o Risico op pedagogisering , niet meer kunnen inschatten wat ene kind nodig heeft zonder dat we dat diploma hebben
o Druk om het juiste te doen grote onzekerheid
Agogisch werkveld
Agogisch werkveld
Hulpverlening Vormingswerk
Bv: VAPH, ouderenzorg, jongerenwelzijn, geestelijke Bv: taal- en inburgeringscursussen, buurtwerk, ondersteunen naar
gezondheidszorg,… werk,…
8 HET VERTREKPUNT VAN HET AGOGISCH HANDELEN
8.1 EXAGOGIEK OF CURATIEF AGOGISCH WERK
hulpverlening de situatie waaruit wordt vertrokken wordt als problematisch ervaren en men zal deze situatie
proberen verbeteren
Exagogiek begeleidingsprocessen die gericht zijn op het ondersteunen van mensen bij hun ontplooiing en
groei buiten bestaande problematiek om.
Curatief agogisch werk richt zich op herstel en behandeling van mensen die kampen met specifieke problemen of
stoornissen. Het doel is om mensen te helpen hun situatie te verbeteren en hun problematiek
te verminderen of te verbeteren.
8.2 ANAGOGIEK OF POSITIEF AGOGISCH WERK
Anagogiek agogisch gehandeld dat gericht is op het spirituele of hogere bewustzijn van een persoon. Het
richt zich op de groei van het innerlijke leven en de diepere waarden van een individu, vaak
met een nadruk op morele, religieuze of spirituele ontwikkeling.
8.3 KATAGOGIEK OF PREVENTIEF AGOGISCH HANDELEN
Katagogiek de tak van agogie die zich richt op het elimineren, verminderen of afremmen van ongewenst
gedrag, onverwachte situaties of negatieve invloeden. Alle vormen van preventie,
sensibilisering. Bestaande situatie is goed en je wil ze zeker behouden
9 NIVEAUS VAN VERANDERINGSPROCESSEN
9.1 MICRONIVEAU
micro De beïnvloeding van een individu of een kleine groep. Het gaat om individuele begeleiding of
het begeleiden van een gezin. Bv: voor huiselijk geweld kan je individuele gesprekken
aangaan.
4
H1: Orthopedagogisch handelen is
agogisch handelen
1 INLEIDING
Al het orthopedagogisch handelen vertrekt vanuit agogisch handelen. Elke orthopedagoog is een agoog, maar niet elke agoog is een
orthopedagoog.
2 WAT IS AGOGIE(K)
Agogiek de wetenschap met betrekking tot het begeleiden, het ondersteunen van mensen
Pedagogiek gaat over het begeleiden van kinderen
Veranderaar een agoog is een veranderaar. Het is iemand die anderen begeleidt om hen door middel ban
hun eigen handelen tot gedragsveranderingen te late komen.
Agogische beroepen jeugdhulpverleners, psychologen, maatschappelijk werkers,…
Doel job kwaliteit van het leven creëren bij de cliënt, de ontwikkeling optimaal bevorderen zodat die deel
kan uitmaken van de samenleving
When you can’t change the direction of the wind veel dingen kan je veranderen, maar sommige dingen niet, zoals de voorgeschiedenis van de
ouders.
3 DOEN VERANDEREN: ‘THEORY OF CHANGING’
2 betekenissen aan het woord ‘veranderen’:
1. bv: ik verander mijn mening
o onderwerp verandert
o anders worden
2. bv: ik verander mijn kamer
o lijdend voorwerp verandert
o anders maken
Net door de focus op ‘helpen veranderen’ te leggen onderscheidt de agogiek zich van andere sociale wetenschappen. theory of change ipv
theory of changing
Theory of change veranderingsprocessen die heel bewust en doelgericht worden opgezet. Ze hebben de expliciete
bedoeling iemand te veranderen
Theory of changing veranderingen ten gevolge van spontane veranderingsprocessen waarmee we allemaal te
maken krijgen, zoals de koppigheidsfase of de puberteit.
4 MET OF ZONDER K?
Agogie (1973) het agogisch handelen staat voor de intentionele en niet-werderkerige beïnvloeding door één of
meer personen gericht op een wenselijk geachte wijziging, door de cliënt ervaren als een
welzijnsbevordering.
niet wederkerige relatie de een naar de ander. Jij als hulpverlener wil beïnvloeden op de ander, maar deze definitie komt
uit de jaren 70. In deze hedendaagse tijdsgeest weet men dat de cliënt sowieso invloed gaat
hebben op de hulpverlener.
1
,Agogiek (1976) een verzamelnaam voor de leer van het (bege)leiden van mensen, ongeacht hun leeftijd op een
beroepsmatige manier
Agogiek (2004) de leer die aanwijzingen en richtlijnen geeft voor de manier waarop individuen, groepen,
organisaties en samenlevingsverbanden kunnen worden begeleid in veranderingsprocessen.
Het gaat daarbij om dat de begeleiding plaatsvindt vanuit de situatie waarin de betrokkenen
zich bevinden en dat zij mogelijkheden krijgen om zoveel mogelijk zelf te handelen om tot de
gewenste verandering te komen.
Agogie handelen en begeleidingspraktijk
Agogiek wetenschappelijke benadering
5 3 SLEUTELBEGRIPPEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
5.1 VERANDEREN OF BEÏNVLOEDEN
Doel agogie het beïnvloeden van de cliënt in een richting die de betrokkene zelf wenst, waardoor de
zelfbeschikking en de autonomie worden vergoot.
5.2 HANDELEN
Gedrag duidt op wat mensen concreet doen, wat je ziet en dus kan observeren.
Handelen wat mensen bewust doen. Het optreden van mensen waarin een denkmoment zit. Daarnaast
gaat het ook over minder observeerbare aspecten, zoals gevoelens, gedachten, intenties.
‘doen veranderen’ als je als agoog iemands gedrag wil veranderen is het belangrijk naar het handelen te kijken; de
motieven, de redenen en betekenissen om daarna in dialoog te gaan en te zoeken naar de
achterliggende betekenis van het gedrag.
5.3 EMANCIPATIE OF EMPOWERMENT ALS DOEL
Empowerment kracht verlenen aan iemand
Emancipatie etymologie term ‘je vrijmaken van vaderlijke macht’ oude geschiedenis
Emancipatie Je vrijmaken van een gewicht dat ervoor zorgt dat je kansen minder zijn.
Invulvormen doorheen de geschiedenis kreeg het begrip ‘emancipatie ‘nieuwe betekenissen. Bv: emancipatie
van de vrouw, hoger onderwijs is nog altijd niet even toegankelijk voor mensen met een
beperking (fysieke)
Institutioneel georganiseerd door de overheid, door de wetgeving dat je iets niet mocht doen. Vrouwen
mochten vroeger geen rekening openen zonder toestemming van de man. Nu uit zich dat o.a.
in het abortusdebat
6 KENMERKEN VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Kenmerken van het agogisch handelen:
6.1 PSYCHOSOCIALE VERANDERING
Psyche slaat op alles wat je bezighoudt, wat je denkt, voelt en wilt.
Sociaal de onderlinge verhoudingen tussen mensen
Beïnvloeding het sociale valt niet van het psychische te onderscheiden. Ze beïnvloeden elkaar voortdurend.
2
,6.2 DOELGERICHT
De verandering komt niet toevallig, maar is vooraf bedacht en gepland. Agogisch handelen is dus methodisch handelen.
6.3 SYSTEMATISCH
Er wordt stap voor stap via een planmatige manier gewerkt aan verandering.
6.4 BEWUST
Elke stap wordt bewust gekozen, er wordt over nagedacht. Alle betrokkenen weten ook dat die stappen er zijn en dat er aan verandering
gewerkt wordt en waarom.
6.5 GEWENST DOOR DE BETROKKENEN, VRIJWILLIG
Idealiter is de verandering vrijwillig en staan alle betrokkenen erachter. Dit is niet altijd het geval. Soms speelt hulpverlening zich af in een
context van dwang.
6.6 NIET WEDERZIJDS
De relatie is asymmetrisch en staat dus tegenover een symmetrische relatie die is gebaseerd op gelijkheid. In die complementaire relatie
nemen de betrokkenen een verschillende positie in. Er is sprake van iemand die wenst te veranderen en iemand die die verandering helpt
realiseren. Er is in deze relatie sprake van gelijkwaardigheid ook al nemen de twee partijen een andere positie in.
6.7 BEROEPSMATIG
Er is sprake van agogische interventie wanneer degene die ‘doet veranderen’ dit doet vanuit een professionele positie of beroep.
6.8 WAARDEGEBONDEN
Als ortho(ped)agoog is het onmogelijk waardevrij te handelen, zoals bij descriptieve wetenschappen. Je werkt immers met mensen en je wil
hen zo goed mogelijk ondersteunen waarbij je vertrekt vanuit bepaalde waardekaders.
Descriptieve wetenschappen beschrijven de werkelijkheid zoals die is, zoals biologie
Prescriptieve wetenschappen schrijven voor hoe de werkelijkheid zou moeten zijn, zoals agogiek
Aangeleerde hulpeloosheid doordat je als hulpverlener te veel doet voor een cliënt. De cliënt heeft te weinig
verantwoordelijkheid en keuzevrijheid waardoor ze de identiteit kunnen verliezen
7 DE PROFESSIONALISERING VAN HET AGOGISCH HANDELEN
Verandering verandering kan pas als de persoon zelf het wil. Bv: je kan pas iemand laten stoppen met roken
als die persoon die rookt het zelf wil. Anders ga je die niet kunnen overtuigen
Industrialisatie de tijd waarin mannen, vrouwen, kinderen in de fabrieken gingen werken. Arbeid werd in
toenemende mate uitgevoerd door machines.
De industrialisering zet 2 maatschappelijke veranderingen in beweging:
7.1 ONTWIKKELING VAN WETENSCHAP EN TECHNIEK
Voor indu was het leven van de mens uitgestippeld in vaste patronen (o.a. door Kerk)
Ontwikkeling van wetenschap en techniek veranderde de maatschappij zo dat de mens hun handelen voortdurend moest bijstellen
7.2 STIJGENDE INDIVIDUALISERING
Wegvallen van geloof zorgde ervoor dat veel verantwoordelijkheid bij individu terechtkwam. Gemeenschap bepaalde niet meer wat
je moest doen.
3
, Volwassenen moesten zich voortdurend aapassen aan nieuwe situaties waarbij de regels, normen, richtlijnen die ze voordien hadden
hoe zich te gedragen wegvielen.
o Als reactie daarop bood de maatschappij hulp en begeleiding aan aan (jong)volwassenen welzijnswerk
Indu leidde ook tot ontstaan van meer beroepen en toenemende specialisaties
Valkuilen professionalisering
o Je hebt heel veel verantwoordelijkheid
o Risico op pedagogisering , niet meer kunnen inschatten wat ene kind nodig heeft zonder dat we dat diploma hebben
o Druk om het juiste te doen grote onzekerheid
Agogisch werkveld
Agogisch werkveld
Hulpverlening Vormingswerk
Bv: VAPH, ouderenzorg, jongerenwelzijn, geestelijke Bv: taal- en inburgeringscursussen, buurtwerk, ondersteunen naar
gezondheidszorg,… werk,…
8 HET VERTREKPUNT VAN HET AGOGISCH HANDELEN
8.1 EXAGOGIEK OF CURATIEF AGOGISCH WERK
hulpverlening de situatie waaruit wordt vertrokken wordt als problematisch ervaren en men zal deze situatie
proberen verbeteren
Exagogiek begeleidingsprocessen die gericht zijn op het ondersteunen van mensen bij hun ontplooiing en
groei buiten bestaande problematiek om.
Curatief agogisch werk richt zich op herstel en behandeling van mensen die kampen met specifieke problemen of
stoornissen. Het doel is om mensen te helpen hun situatie te verbeteren en hun problematiek
te verminderen of te verbeteren.
8.2 ANAGOGIEK OF POSITIEF AGOGISCH WERK
Anagogiek agogisch gehandeld dat gericht is op het spirituele of hogere bewustzijn van een persoon. Het
richt zich op de groei van het innerlijke leven en de diepere waarden van een individu, vaak
met een nadruk op morele, religieuze of spirituele ontwikkeling.
8.3 KATAGOGIEK OF PREVENTIEF AGOGISCH HANDELEN
Katagogiek de tak van agogie die zich richt op het elimineren, verminderen of afremmen van ongewenst
gedrag, onverwachte situaties of negatieve invloeden. Alle vormen van preventie,
sensibilisering. Bestaande situatie is goed en je wil ze zeker behouden
9 NIVEAUS VAN VERANDERINGSPROCESSEN
9.1 MICRONIVEAU
micro De beïnvloeding van een individu of een kleine groep. Het gaat om individuele begeleiding of
het begeleiden van een gezin. Bv: voor huiselijk geweld kan je individuele gesprekken
aangaan.
4
