JURIDISCHE ARGUMENTATIELEER (semester 2)
Inleiding
a) belangrijke begrippen
REDENEREN ARGUMENTEREN JURIDISCH ARGUMENTEREN
aaneenschakelen van iets dat gericht is op overtuigen argumenteren in specifieke
beweringen waarbij één context met eigen regels,
bewering wordt afgeleid uit één gebruiken en vakterminologie
of meerdere andere beweringen
combinatie van argumenteren
m.a.w. men gaat één conclusie en redeneren
afleiden uit één of meerdere
premissen
een redenering is een monoloog een argumentatie is een dialoog de kerntaak van elke jurist
• redeneren kan perfect op • het richt zich op één of
zichzelf meer personen
• solo-activiteit • geen solo-activiteit
Wat is een ‘’goede’’ redenering? Wat is een ‘’goede’’
• logisch : inhoudelijk argumentatie?
juiste redenering • logisch : inhoudelijk juist
• technisch : geldige argument
redenering • technisch : deugdelijk
o zuiver formeel argument
criteria o kwaliteitsvereiste
o geen juiste o gekoppeld aan
redenering maar!! terechteheid van
louter formeel op het overtuigen
een goede manier
afgeleid zijn
redenering ≠ argumentatie
• redeneringen zijn geldig of ongeldig EN argumentaties zijn deugdelijk of ondeugdelijk
• een geldige redenering vormt (idealiter) de basis voor een deugdelijk argument
1
,b) belang, beperkingen en uitdagingen van JAL
-> belang van JAL :
• argumentatie wordt recht
=> recht codificeert en stuurt de werkelijkheid
• het geeft een inzicht in de eigenheid van juridisch argumenteren en vormt zo de
sleutel tot de eigenheid van het recht
• dus de juridische argumentatieleer is de verwoording, onderbouwing en
overtuigingskracht van het recht
o beleid : parlementaire handelingen en politieke communicatie
o rechtspraak : conclusies, pleidooien, rechterlijke beslissingen,…
o rechtsleer
o beroepsleven in het algemeen
o NIET : wetgeving en wetgevingstechnieken
-> beperkingen van JAL :
• het is beperkt tot techniek
o het biedt denkkaders en ijkpunten voor kwaliteitsvolle (deugdelijke)
juridische argumenten maar!! het geeft hier geen inhoud aan
o maar!! technisch deugdelijke juridische redenering niets zonder inhoud
• de inhoud van argumenten wordt bepaald door…
o rechtsregels (in brede zin)
§ idee van dura lex sed lex
§ dit idee laat geen ruimte voor interpretatie maar!! in de praktijk is
dit anders want het recht is onderworpen aan de relativiteit van tijd,
plaats en impact
§ zie : deel 3 interpretatieve argumenten
o de concrete aanwending van het recht en belangen achter het recht
§ elk individu geeft een andere inhoud aan het recht
§ de gegeven inhoud wordt o.a. bepaald door
* maatschappelijke context, verwachtingen en waarden
* belangen en waarden opdrachtgever
* belangen, waarden en persoonlijkheid van de jurist
• ook de taalvaardigheid en -beheersing spelen een belangrijke rol
-> uitdagingen voor JAL : AI en techonologische innovatie
want dit kan of een opppurtiniteit zijn OF een valkuil voor misinformatie, etc.
2
,Deel 1 : Redeneren
Hoofdstuk 1: Cognitieve achtergrond
1.1 De mens als dier met sterke cogniteive capciteiten
-> idee bij mens : wij hebben cognietieve capaciteiten die we bewust zelf bepalen
=> dit idee wordt ontkracht door de theorie van het drievuldige brein
-> de theorie van het drievuldige brein (triune brain) :
• manier om de evolutionaire wortels van onze manier van denken uit te leggen
• de theorie stelt dat ons brein uit drie lagen bestaat die elk een afzonderlijk
evolutionair stadium moeten voorstellen
o oudste laag = reptielachtig brein oftewel basaal brein
§ bevat de meest basale structuren
§ gedrag : rigide, obsessief, compulsief en paranoïde
§ controleert : spieren, evenwicht en autonome functies
§ de mens heeft deze kern nog steeds
m.a.w. het wordt nog steeds gebruikt want het zijn onze dierlijke
impulsen waarvan we denken dat we deze ontgroeid zijn
o tweede laag = oude zoogdierenbrein oftewel limbische brein
§ controleert : geur, emoties, drijfveren, motivatie, kennisverwerving,
tijdsbesef en geheugen
§ de mens en de meer ontwikkelde diersoorten hebben deze laag
o nieuwste laag = recente zoogdierenbrein oftewel neopalium
§ controleert : bijzondere cognitieve functies zoals inventiviteit en
abstract redeneervermogen
§ opgesplitst in twee helften :
* rechter : linkerkant lichaam, abstract, muzikaal,…
* linker : rechterkant lichaam, lineair, rationeel, verbaal,…
§ dit brein is typerend voor de mens (= brein van primaten)
=> andere dieren hebben een minder ontwikkelde neocortex
• OPMERKING : deze theorie is geen wetenschappelijke nauwkeurige weergave van
de samenstelling en evolutie van ons brein
• ontkrachting idee : het idee klopt niet want we worden onbewust door al de
verschillende evolutionaire lagen van het brein gestuurd
dus deze theorie biedt een kader voor de menselijke onredelijkheid
o onderscheid om het verschil weer te geven tussen wie we zijn en denken
te zijn (R. Thaler en C. Sunstein) :
§ humans = wie we zijn oftewel echte mensen
§ econs = wie we denken te zijn oftewel zuiver rationele actoren
o mensen en dieren verschillen weinig qua cognitieve capaciteiten en op
sommige punten zijn dieren veel ‘verstandiger’
3
, o het idee van mens als rationele actor is vroeger wel zeer invloedrijk
(geweest) in o.a. het recht
vb. contractenrecht : zelf contract bepalen maar eigenlijk meer factoren
-> gevolg van de evolutionaire wortels van menselijk redeneren :
• manipuleerbaarheid : we zijn als mens makkelijk te manipuleren
vb. reclame, groepsdruk,…
• manipulatie kan ook ten goede worden gebruikt
vb. nudging = in economische sector zal men de menselijke impuls gebruiken om
,,, iemand aan te zetten tot een bepaalde keuze zoals het kopen van een goed,…
1.2 Systeem 1 en systeem 2-denken
we bekijken hier concreet hoe ons denken past binnen de theorie van drievuldige brein
-> model van D. Kahneman maakt een onderscheid tussen twee systemen van denken :
• systeem 1: snel, intuïtief
o automatische piloot die weinig tot geen inspanning vraagt
o reptielen- en oud zoogdieren brein
o stuurt het meeste van onze handelingen
maar!! ontbreekt een mechanisme om al deze indrukken te ordennen
• systeem 2 : traag, rationeel
o bewust te activeren en vraagt veel inspanning
o recente zoogdierenbrein
o we denken dat we altijd systeem 2 gebruiken maar!! dat is niet zo
-> foute redenering : systeem 1 = emotie EN systeem 2 = rede
• NIET WAAR want er is een overgang van systeem 2 naar systeem 1
• deze overgang gebeurt a.d.h.v. inslijting/de rol van ervaring :
o wanneer je constant systeem 2 op een bepaalde manier gaat triggeren
dan zal het na een tijd zoveel gebruikt woorden dat dit automatisch
systeem 1 wordt zonder al te veel inspanning ervoor te moeten doen
o probleem bij deze overgang is de curse of knowledge (S. Pinker)
§ wanneer zaken van systeem 2 naar systeem 1 gaan dan worden ze
zo van zelfsprekend dat het uitdagend wordt om deze abstracten
concepten aan andere uit te laggen
§ m.a.w. wanneer kennis vanzelfsprekend wordt in het systeem 1
denken dan is deze vaak ook moeilijker om over te dragen
-> behoefte in samenleving om ons systeem 2 denken te gebruiken is problematisch
• onze cognitieve vaardigheden zijn al millennia ongewijzigd maar!! de behoefte in
de samenleving om complexe redeneertaken uit te voeren is wel toegenomen
• maatschappij wordt zo complex dat het te veel moeite vraagt om het systeem 2 te
gebruiken waardoor het systeem 1 vaak zal leiden
4
Inleiding
a) belangrijke begrippen
REDENEREN ARGUMENTEREN JURIDISCH ARGUMENTEREN
aaneenschakelen van iets dat gericht is op overtuigen argumenteren in specifieke
beweringen waarbij één context met eigen regels,
bewering wordt afgeleid uit één gebruiken en vakterminologie
of meerdere andere beweringen
combinatie van argumenteren
m.a.w. men gaat één conclusie en redeneren
afleiden uit één of meerdere
premissen
een redenering is een monoloog een argumentatie is een dialoog de kerntaak van elke jurist
• redeneren kan perfect op • het richt zich op één of
zichzelf meer personen
• solo-activiteit • geen solo-activiteit
Wat is een ‘’goede’’ redenering? Wat is een ‘’goede’’
• logisch : inhoudelijk argumentatie?
juiste redenering • logisch : inhoudelijk juist
• technisch : geldige argument
redenering • technisch : deugdelijk
o zuiver formeel argument
criteria o kwaliteitsvereiste
o geen juiste o gekoppeld aan
redenering maar!! terechteheid van
louter formeel op het overtuigen
een goede manier
afgeleid zijn
redenering ≠ argumentatie
• redeneringen zijn geldig of ongeldig EN argumentaties zijn deugdelijk of ondeugdelijk
• een geldige redenering vormt (idealiter) de basis voor een deugdelijk argument
1
,b) belang, beperkingen en uitdagingen van JAL
-> belang van JAL :
• argumentatie wordt recht
=> recht codificeert en stuurt de werkelijkheid
• het geeft een inzicht in de eigenheid van juridisch argumenteren en vormt zo de
sleutel tot de eigenheid van het recht
• dus de juridische argumentatieleer is de verwoording, onderbouwing en
overtuigingskracht van het recht
o beleid : parlementaire handelingen en politieke communicatie
o rechtspraak : conclusies, pleidooien, rechterlijke beslissingen,…
o rechtsleer
o beroepsleven in het algemeen
o NIET : wetgeving en wetgevingstechnieken
-> beperkingen van JAL :
• het is beperkt tot techniek
o het biedt denkkaders en ijkpunten voor kwaliteitsvolle (deugdelijke)
juridische argumenten maar!! het geeft hier geen inhoud aan
o maar!! technisch deugdelijke juridische redenering niets zonder inhoud
• de inhoud van argumenten wordt bepaald door…
o rechtsregels (in brede zin)
§ idee van dura lex sed lex
§ dit idee laat geen ruimte voor interpretatie maar!! in de praktijk is
dit anders want het recht is onderworpen aan de relativiteit van tijd,
plaats en impact
§ zie : deel 3 interpretatieve argumenten
o de concrete aanwending van het recht en belangen achter het recht
§ elk individu geeft een andere inhoud aan het recht
§ de gegeven inhoud wordt o.a. bepaald door
* maatschappelijke context, verwachtingen en waarden
* belangen en waarden opdrachtgever
* belangen, waarden en persoonlijkheid van de jurist
• ook de taalvaardigheid en -beheersing spelen een belangrijke rol
-> uitdagingen voor JAL : AI en techonologische innovatie
want dit kan of een opppurtiniteit zijn OF een valkuil voor misinformatie, etc.
2
,Deel 1 : Redeneren
Hoofdstuk 1: Cognitieve achtergrond
1.1 De mens als dier met sterke cogniteive capciteiten
-> idee bij mens : wij hebben cognietieve capaciteiten die we bewust zelf bepalen
=> dit idee wordt ontkracht door de theorie van het drievuldige brein
-> de theorie van het drievuldige brein (triune brain) :
• manier om de evolutionaire wortels van onze manier van denken uit te leggen
• de theorie stelt dat ons brein uit drie lagen bestaat die elk een afzonderlijk
evolutionair stadium moeten voorstellen
o oudste laag = reptielachtig brein oftewel basaal brein
§ bevat de meest basale structuren
§ gedrag : rigide, obsessief, compulsief en paranoïde
§ controleert : spieren, evenwicht en autonome functies
§ de mens heeft deze kern nog steeds
m.a.w. het wordt nog steeds gebruikt want het zijn onze dierlijke
impulsen waarvan we denken dat we deze ontgroeid zijn
o tweede laag = oude zoogdierenbrein oftewel limbische brein
§ controleert : geur, emoties, drijfveren, motivatie, kennisverwerving,
tijdsbesef en geheugen
§ de mens en de meer ontwikkelde diersoorten hebben deze laag
o nieuwste laag = recente zoogdierenbrein oftewel neopalium
§ controleert : bijzondere cognitieve functies zoals inventiviteit en
abstract redeneervermogen
§ opgesplitst in twee helften :
* rechter : linkerkant lichaam, abstract, muzikaal,…
* linker : rechterkant lichaam, lineair, rationeel, verbaal,…
§ dit brein is typerend voor de mens (= brein van primaten)
=> andere dieren hebben een minder ontwikkelde neocortex
• OPMERKING : deze theorie is geen wetenschappelijke nauwkeurige weergave van
de samenstelling en evolutie van ons brein
• ontkrachting idee : het idee klopt niet want we worden onbewust door al de
verschillende evolutionaire lagen van het brein gestuurd
dus deze theorie biedt een kader voor de menselijke onredelijkheid
o onderscheid om het verschil weer te geven tussen wie we zijn en denken
te zijn (R. Thaler en C. Sunstein) :
§ humans = wie we zijn oftewel echte mensen
§ econs = wie we denken te zijn oftewel zuiver rationele actoren
o mensen en dieren verschillen weinig qua cognitieve capaciteiten en op
sommige punten zijn dieren veel ‘verstandiger’
3
, o het idee van mens als rationele actor is vroeger wel zeer invloedrijk
(geweest) in o.a. het recht
vb. contractenrecht : zelf contract bepalen maar eigenlijk meer factoren
-> gevolg van de evolutionaire wortels van menselijk redeneren :
• manipuleerbaarheid : we zijn als mens makkelijk te manipuleren
vb. reclame, groepsdruk,…
• manipulatie kan ook ten goede worden gebruikt
vb. nudging = in economische sector zal men de menselijke impuls gebruiken om
,,, iemand aan te zetten tot een bepaalde keuze zoals het kopen van een goed,…
1.2 Systeem 1 en systeem 2-denken
we bekijken hier concreet hoe ons denken past binnen de theorie van drievuldige brein
-> model van D. Kahneman maakt een onderscheid tussen twee systemen van denken :
• systeem 1: snel, intuïtief
o automatische piloot die weinig tot geen inspanning vraagt
o reptielen- en oud zoogdieren brein
o stuurt het meeste van onze handelingen
maar!! ontbreekt een mechanisme om al deze indrukken te ordennen
• systeem 2 : traag, rationeel
o bewust te activeren en vraagt veel inspanning
o recente zoogdierenbrein
o we denken dat we altijd systeem 2 gebruiken maar!! dat is niet zo
-> foute redenering : systeem 1 = emotie EN systeem 2 = rede
• NIET WAAR want er is een overgang van systeem 2 naar systeem 1
• deze overgang gebeurt a.d.h.v. inslijting/de rol van ervaring :
o wanneer je constant systeem 2 op een bepaalde manier gaat triggeren
dan zal het na een tijd zoveel gebruikt woorden dat dit automatisch
systeem 1 wordt zonder al te veel inspanning ervoor te moeten doen
o probleem bij deze overgang is de curse of knowledge (S. Pinker)
§ wanneer zaken van systeem 2 naar systeem 1 gaan dan worden ze
zo van zelfsprekend dat het uitdagend wordt om deze abstracten
concepten aan andere uit te laggen
§ m.a.w. wanneer kennis vanzelfsprekend wordt in het systeem 1
denken dan is deze vaak ook moeilijker om over te dragen
-> behoefte in samenleving om ons systeem 2 denken te gebruiken is problematisch
• onze cognitieve vaardigheden zijn al millennia ongewijzigd maar!! de behoefte in
de samenleving om complexe redeneertaken uit te voeren is wel toegenomen
• maatschappij wordt zo complex dat het te veel moeite vraagt om het systeem 2 te
gebruiken waardoor het systeem 1 vaak zal leiden
4
