Samenvatting Historische Criminologie

samenvatting Historische
Criminologie – juni ‘23
COLLEGE 1: WAAROM EN HOE HET VERLEDEN
BESTUDEREN?

Wat is geschiedenis?
– De geestelijke vorm, waarin een cultuur zich rekenschap geeft van haar
verleden (Johan Huizinga, Nederlands cultuurhistoricus – 1872-1945)
– History, like love, is so apt to surround her heroes with an atmosphere of
imaginary brightness (James Fenimore Cooper – The Last of the Mohicans –
1789-1851)
– The past has gone, and history is what historians make of it when they go
to work (Keith Jenkins, post-modernist, in Re-thinking History)

Er is niet 1 geschiedenis, wel geschiedenissen; het is een verhaal, een
perspectief (niet ‘of/of’, wel ‘en’)
Post-modernisten menen dat we het allemaal wat moeten relativeren; het
verleden is gebeurd, het is weg, er is niemand die de absolute waarheid heeft –
sterk idee van ‘geschiedenis is een verhaal’
Dus: geen antwoord op vraag “wat is bezig zijn met geschiedenis”  ook historici
zelf niet over eens – goede zaak: punt van discussie, geen vaste waarheid, en
daarom blijft het onderwerp van kritisch onderzoek/denken  belangrijk dat er
geen consensus over geschiedenis is; er moet debat blijven


Verleden is niet Geschiedschrijving
 de term ‘geschiedenis’ verwijst naar beide
 fundamenteel onderscheid tussen verleden en wat historici daarover
schrijven
o geschiedschrijving: constructie van taal en tekst (= de productie van
historici)  verschillende versies; verschillende klemtonen
afhankelijk van bv. culturele interesses/perspectieven etc. 
hierdoor verschillende verhalen
o 1 historisch werk = 1 ‘lezing’ van (delen van) verleden
o belangrijkste: verleden is voorbij, niemand kan het terughalen; wat
historici aan geschiedenis doen is hun versie van het verhaal
neerschrijven
o daarom: geschiedschrijving = soort constructie
 bepaalde groepen en gebeurtenissen uit verleden afwezig of ‘verborgen’ in
geschiedschrijving…
o vrouwen, minderheden, lagere sociale klassen
o doordat er verschillende versies zijn over het verleden, gaat er een
soort dominante versie boven uit rijzen – de meest dominante
visies/groepen in de SL gaan de meeste impact hebben op ‘wat de
geschiedenis is’




1

,Rol van het verleden
History in the wider sense is all that has happened, not merely all the
phenomena of human life, but those of the natural world as well. It is everything
that undergoes change; and as modern science has shown that there is nothing
absolutely static, therefore, the whole universe, and every part of it, has its
history – Encyclopædia Britannica, 1911

 ons persoonlijk verleden vormt ons, maakt wat wij zijn – belangrijk kritisch
te zijn over allerlei claims die mensen over geschiedenis maken;
geschiedenis wordt heel vaak gebruikt en misbruikt (bv. in conflicten, bv.
propaganda van de nazi’s)
 ons bewustzijn: vanuit ons verleden gericht op toekomst = menselijk
bewustzijn altijd ‘tijdelijk’ – het menselijk bewustzijn draait altijd om tijd,
ook op die manier draai je het verleden altijd mee
 naast ieder individu houdt ook iedere gemeenschap zich met haar
collectieve verleden bezig  geschiedenis is dus overal; zowel op het
individuele niveau (je persoonlijke verleden), alsook op het
gemeenschappelijke/breder niveau


Geschiedschrijving zonder nut
Verschillende versies? Maar waarom zou je dan aan historisch onderzoek doen?
 2 uiteenlopende visies onder historici

 sommige historici: nuttig zijn hoeft niet
o verleden bestuderen omwille van zichzelf: weergeven “wie es
eigentlich gewesen” (Ranke, vader geschiedwetenschap) (geschiedenis
bestuderen omwlle van de geschiedenis, om er kennis van te nemen, bedoeld om
de mens in al haar facetten zo goeed mogelijk te begrijpen, verder moet het niet
nuttig zijn)
o verhalen maken die mensen amuseren en inspireren
o aangename bezigheid en status voor historici
 voorbeeld: Daniel Smail, Harvard: “History is not a political science
designed to explain the present. It is an anthropological science designed
to help us understand humanity”
 post-moderne historici: ‘anything goes’
o geschiedenis schrijven = verhalen schrijven  alle verhalen kunnen
(‘het zijn toch maar verhalen, niemand kan claimen dat zijn verhaal
het ware is’)

Niet ‘anything goes’!
Belangrijk probleem met post-modernisten: ze gaan er te ver in

 geschiedschrijving niet onschuldig, niet alle verhalen gelijke stem en
impact  naïeve visie; er zijn veel meer machtige verhalen die meer
invloed gaan hebben; minder machtige verhalen hebben veel meer moeite
gehoord te worden
o niet alle verhalen kunnen; er zijn bv. ook verhalen die erg kwetsend
zijn, problematisch te verschillende elementen van de geschiedenis
blijven negeren
 gebruik/misbruik verleden: macht, controle, beïnvloeding



2

,  veel volkeren proberen zich ‘de’ geschiedenis toe te eigenen uit
ideologische motieven:
o “Owning history has become something of a battleground, especially
for those with ideological agendas that arguably include most people
who set out to record history (…) Jews and Arabs tell very different
stories about the creation of the State of Israel and about the
subsequent history of the Palestinian people”

Geschiedschrijving wel nut 1
Deze stroming: ‘neen, historisch onderzoek heeft ook een doel om er iets mee te
kunnen; er moet een soort van wetenschappelijke en maatschappelijke relevantie
zijn; kan verschillende vormen aannemen’ – idee dat we er lessen uit kunnen
trekken; maar ook hier uiteenlopende ideeën over; welke lessen moeten we dan
net trekken?
Beschrijven
 voorkomen dat we vergeten, bv. de Holocaust
 lessen trekken = voorbeeldfunctie van de geschiedenis
o welke lessen precies, hangt af van historicus en tijdsvak
o of leren we daar weinig uit? “The one thing we have learned from
history is that we don’t learn from history’ (Winston Churchill)
 minstens complexiteit blootleggen = mythen doorprikken, nuanceren
(zorgen dat er geen te eenzijdige/ongenuanceerde versie is over het verleden)

Geschiedschrijving wel nut 2
andere stroming: ‘dit is waarom we staan waar we nu staan’
Verklaren: via verleden beter begrijpen/te verklaren
 onwtikkelingen ontdekken en verklaren
 verandering: verschuivingen, omwentelingen, groei
 continuïteit: terugkerende patronen, verbanden of ‘rode draad’
 inzicht krijgen in samenhang & proces = besef complexiteit
 kritisch: wat zit er achter actuele fenomenen, hoe gegroeid? Aantal
patronen/factoren die al lang een rol spelen en ook mogelijk vandaag –
leidt uiteindelijk tot kritische relfectie over hoe heden is gegroeid vanuit
verleden
 common sense en stereotiepen vermijden
 mogelijke scenario’s voor de toekomst kunen uittekenen – ofwel verklaren
of het een eigenheid is van het verleden, of het iets is dat doortrekt vanuit
het verleden
o hoe verleden het heden bepaalt = indicatie wat in toekomst zal
doorwerken
o wat niet bepaald is door verleden = open voor keuze


Beperkingen geschiedschrijving
1. historici zelf niet vrij van common sense en stereotiepen – hebben ook hun
eigen denkkader/voorkeuren die hun eigen geschiedenis/perspectief
hebben dat mee doorwerkt op hun onderzoek
2. geen pasklare antwoorden op vraag aan sociale wetenschappers: “what
works?” – we kunnen niet meteen bruikbare antwoorden geven op bv.
vragen van beleidsmakers
3. geen toekomstvoorspellingen, wel schetsen (on)mogelijke scenario’s
4. opgelet voor determinisme: er zijn steeds alternatieve wegen - niet alles is
al bepaald door de geschiedenis

3

, Historici, hun ‘feiten’ en interpretatie
De moeilijke relatie tussen feit en interpretatie = kernprobleem in de
geschiedschrijving
 bij elke stap in de keten: interpretatieproblemen

Histrorici hebben niet altijd empirisch materiaal voor hun OZ; ze moeten het doen
met sporen vanuit het verledeb, het verleden is ook niet altijd goed bijgehouden (bv.
kunnen niet gedetineerden uit 18E E interviewen) – zo’n spoor = een bron
Historici werken vooral met allerlei soorten teksten; dagboeken, brieven, oude
contracten van verkoopsovereenkomsten…

1. We kunnen niet altijd aan de
feiten: altijd de stap van feit
naar bron; niet alle
gebeurtenissen/feiten in het
verleden worden omgezet
naar bronnen  hier eerste
probleem: hier al selectie
van de feiten, ook hierdoor al
soort interpretatie van het
verleden (bv. 2 mensen die
op hetzelfde moment ooggetuige waren, hebben een ander verhaal)
2. De historicus moet nu aan de slag met dat bronnenmateriaal: dit
bronnenmateriaal is vaak erg problematisch; het ontcijferen is moeilijk
(vaak oude taal, beschadigd, niet volledig…)  heel fragmentarisch
materiaal dat allerlei problemen heeft – vraag hoe de historicus dat
materiaal gaat interpreteren
3. Historicus heeft materiaal verwerkt en gaat daar nu verhaal over schrijven
 opnieuw constructie

Belangrijk om continu na te denken over hoe betrouwbaar bronnen zijn; fake
news is van alle tijden en in ale soorten
– waarnemen en registreren = interpreteren (iedereen heeft altijd zijn eigen
kijk/denken vanuit bepaald referentiekader! – waarnemen nooit
objectief, waarnemen altijd interpreteren!)
– historici geen eigen waarneming: werken met sporen
– alle mogelijke sporen/gebeurtenissen kunnen bronnen zijn
– bronnen zijn ook interpretaties of uitspraken over feiten
– bronnen kunen verschillend gelezen/geïnterpreteerd worden
– ordenen informatie uit bronnen in verhaal: weer interpretatie
– bronnen kunnen misleidend zijn of vals (hierdoor historische kritiek erg
belangrijk!)


Falsa en bronnenmanipulatie
 ‘fake news’ is van alle tijden en in alle soorten
 van kwaad opzet tot slordigheid (de reden hiervoor)
 vervalsignen op het spoor komen is moeilijk (mensen liegen erg veel over
het verleden, hiervoor vaak gefabriceerde bronnen/bewijzen)
 ongelooflijke kennis nodig om vals en echt te onderscheiden: via het
materiaal, taalgebruik, tehcnische kenmerken, inhoudelijke
inconsequenties…


4