Samenvatting Criminologische Psychologie
1: INTRODUCTIE FORENSISCHE PSYCHOLOGIE EN ONTWIKKELING
ANTISOCIAAL GEDRAG
Forensische psychologie: een introductie (1)
Overzicht
1. Forensische psychologie ¹
2. Forensische psychologie =
3. Psychologie & Recht
4. Forenische Psychologie in Beweging
1.1. Forensische psychologie ¹
Wat is zo eigen aan forensische psychologie? à psychologen die werken op het snijvlak tussen
de geestelijke gezondheidszorg en justitie
¨ De toepassing van de psychologische wetenschappen op justitiële vraagstukken
Doorheen de jaren verschillende experten die trachtten er een duidelijke definitie aan te geven:
Auteurs Definities
Toch, 1961 Science that studies the process whereby justice is arrived at …
examines the people who take
part in the process and looks at their purposes, motives, thoughts
and feelings
Gudjonsson & That branch of applied psychology which is concerned with the
Haward, 1998 collection, examination and presentation of evidence for judicial
purposes
Bartol & Bartol, 2008 “…we view forensic psychology broadly, as both (1) the research ..
That examines aspects of human behavior directly related to the legal
system … (2) the professional practice of psychology within, or in
consultation with, a legal system that embraces both civil and
criminal law”
Needs, 2008 FP is the application of methods, theories and findings from a wide
range of areas within psychology to the contexts and concerns of
criminal and civil justice. The settings in which forensic psychologists
work include the police, the courts, prisons, secure unites and
hospitals, probation and other community based services and
academia.
1.2. Forensische psychologie =
American Psychological Association’s speciailty guidelines for Forensic psychologists:
“Forensic psychology is a specialty in professional psychology characterized by
activities intended to
provide professional psychological expertise within the judicial and legal systems.”
“Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within
any sub-discipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when
applying the scientific, technical, or specialized knowledge of psychology to the law to
assist in addressing legal, contractual, and administrative matters.”
1
,Vlaanderen:
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch
psycholoog die wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische
kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot contractuele, administratieve
en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot
grensoverschrijdend gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).
De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de
behandeling van plegers/slachtoGers.”
¨ (2) = alle zaken die te maken hebben met delinquent gedrag, maar niet tot bij justitie
terechtkomen
¨ FP zet zich in voor de preventie van delinquent gedrag
1.3. Psychologie & Recht
à komen samen in FP – zorgt voor uitdaging, verrijking… anderzijds ook wat spanningsvelden
1. Verschillen in training: taalverschillen? Training?
a. Bv. gebruik andere termen, of zelfde termen maar in andere context – belangrijk
dit af te toetsen, discrepantie te vermijden
2
, 2. Verschillen in attitude: bescherming (van het recht – advocaten) vs. Hulp
(psychologen)
3. Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context:
a. Klinische vs. Wetenschappelijke opinie (klinische opinie is “maar” een opinie;
betekent niet dat het de wetenschap is)
b. Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling (weten we als psycholoog
eigenlijk wel alles?)
c. Onbeantwoordbare juridische vragen
4. Verschillen in paradigma’s/visies:
a. Vrije wil <-> determinisme
i. Binnen de rechten gaat men ervan uit dat de mens een vrije wil heeft, ten
alle tijden beslist over wat hij doet
ii. Als psychologen gaan we ervan uit dat vrije wil niet helemaal bestaat, dat
er een aantal belangrijke zaken zijn die een impact hebben op gedrag
b. Feiten
i. Het proces: preventie vs. Conflict
ii. Advocaten gaan op zoek naar conflicten; willen spanning in de rechtszaak
opdrijven zodat rechter bepaald besluit in hun voordeel neemt
c. Aard van het feit:
i. Van kans tot zekerheid? Bv. hoge kans op seksuele recidive
ii. Van groep naar individueel? Bv. hij vertoont een hoge mate van
psychopathie dus hij is gewelddadig
1.4. In beweging
Wijzigingen binnen het recht
¨ Bv. krankzinnigheid (thema dat al eeuwen mee gaat – M: de visies over die eeuwen heen
evolueren)
o < 13e E: bezeten door de duivel
o 1505: eerste maal “insanity”
o 18e E: criteria (krankzinig = bestiaal; jury)
o 19e E: bv; Daniel M’Naghten – moord op Edward Drummond (prime minister)
§ Heel duidelijk dat DM heel wat paranoïde gedachten had, overtuigd dat
hij PM moest vermoorden opdat alles opgelost zou rzaken
§ Duidelijk krankzinnigheid als probleem – wat hier speciaal: eerste maal
aangegeven dat krankzinnigheid niet duidelijk af te bakenen is; heeft
criteria nodig om dat te bepalen
à nood aan deskundigen!
Evoluties binnen algemene psychologie
¨ Bv. inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek…
Sociale omwentelingen
¨ Bv. kindermisbruik (van alle tijden, maar periodes geweest warin men ervan overtuigd
was dat kindermisbruik niet bestaat)
o Middeleeuwen 13e E: verkrachting à doodsttraf – impact op trouwmogelijkheden
van kind (M: bleek dat die doodstraf zelden werd doorgevoerd; verkrachting van
kinderen werd dus vaak door de vingers gezien)
o 19e E: kind = aanstoker; moeder = schuld (had ervoor moeten zorgen dat man niet
dergelijke noden had); zeldzaam
3
, o 19e E: toename in rechtszaken
o 1960s: feminisme (schuld van de dader)
o 2010-…: seksueel misbruik in de kerk, sport, #METOO
Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie
¨ Bv. stalking (1990; California – voor eerste keer in strafwet) & stalking (2016; wijziging
visie, België)
¨ Bv. voyeurisme (2016; België)
¨ Bv. online seksueel delictgedrag
Nieuwe “afzetmarkt”
¨ Bv. werving politieagenten
¨ Bv. analyse cybergedrag
Trainig – professionalisatie (nodig)
¨ Bv. postgraduaat Forensische psychodiagnostiek & counseling (Thomas More)
¨ Bv. PEV Forenische Psychiatrie & Psychologie (UA, VUB, KUL & Ugent)
Opbouw cursus
4
1: INTRODUCTIE FORENSISCHE PSYCHOLOGIE EN ONTWIKKELING
ANTISOCIAAL GEDRAG
Forensische psychologie: een introductie (1)
Overzicht
1. Forensische psychologie ¹
2. Forensische psychologie =
3. Psychologie & Recht
4. Forenische Psychologie in Beweging
1.1. Forensische psychologie ¹
Wat is zo eigen aan forensische psychologie? à psychologen die werken op het snijvlak tussen
de geestelijke gezondheidszorg en justitie
¨ De toepassing van de psychologische wetenschappen op justitiële vraagstukken
Doorheen de jaren verschillende experten die trachtten er een duidelijke definitie aan te geven:
Auteurs Definities
Toch, 1961 Science that studies the process whereby justice is arrived at …
examines the people who take
part in the process and looks at their purposes, motives, thoughts
and feelings
Gudjonsson & That branch of applied psychology which is concerned with the
Haward, 1998 collection, examination and presentation of evidence for judicial
purposes
Bartol & Bartol, 2008 “…we view forensic psychology broadly, as both (1) the research ..
That examines aspects of human behavior directly related to the legal
system … (2) the professional practice of psychology within, or in
consultation with, a legal system that embraces both civil and
criminal law”
Needs, 2008 FP is the application of methods, theories and findings from a wide
range of areas within psychology to the contexts and concerns of
criminal and civil justice. The settings in which forensic psychologists
work include the police, the courts, prisons, secure unites and
hospitals, probation and other community based services and
academia.
1.2. Forensische psychologie =
American Psychological Association’s speciailty guidelines for Forensic psychologists:
“Forensic psychology is a specialty in professional psychology characterized by
activities intended to
provide professional psychological expertise within the judicial and legal systems.”
“Forensic psychology refers to professional practice by any psychologist working within
any sub-discipline of psychology (e.g., clinical, developmental, social, cognitive) when
applying the scientific, technical, or specialized knowledge of psychology to the law to
assist in addressing legal, contractual, and administrative matters.”
1
,Vlaanderen:
“Forensische psychologie verwijst naar de professionele praktijk van iedere klinisch
psycholoog die wetenschappelijke, technische en/of gespecialiseerde psychologische
kennis toepast op (1) justitiële vragen met betrekking tot contractuele, administratieve
en juridische probleemstellingen, en op (2) niet-justitiële vragen met betrekking tot
grensoverschrijdend gedrag (o.a. preventie, bemiddeling en vrijwillige hulpverlening).
De forensische psycholoog is diegene die gespecialiseerd is in preventie van
crimineel/normoverschrijdend gedrag, de forensische psychodiagnostiek en/of de
behandeling van plegers/slachtoGers.”
¨ (2) = alle zaken die te maken hebben met delinquent gedrag, maar niet tot bij justitie
terechtkomen
¨ FP zet zich in voor de preventie van delinquent gedrag
1.3. Psychologie & Recht
à komen samen in FP – zorgt voor uitdaging, verrijking… anderzijds ook wat spanningsvelden
1. Verschillen in training: taalverschillen? Training?
a. Bv. gebruik andere termen, of zelfde termen maar in andere context – belangrijk
dit af te toetsen, discrepantie te vermijden
2
, 2. Verschillen in attitude: bescherming (van het recht – advocaten) vs. Hulp
(psychologen)
3. Evidence-based toepassing van gedragswetenschappen in justitiële context:
a. Klinische vs. Wetenschappelijke opinie (klinische opinie is “maar” een opinie;
betekent niet dat het de wetenschap is)
b. Toepasbaarheid binnen een juridische vraagstelling (weten we als psycholoog
eigenlijk wel alles?)
c. Onbeantwoordbare juridische vragen
4. Verschillen in paradigma’s/visies:
a. Vrije wil <-> determinisme
i. Binnen de rechten gaat men ervan uit dat de mens een vrije wil heeft, ten
alle tijden beslist over wat hij doet
ii. Als psychologen gaan we ervan uit dat vrije wil niet helemaal bestaat, dat
er een aantal belangrijke zaken zijn die een impact hebben op gedrag
b. Feiten
i. Het proces: preventie vs. Conflict
ii. Advocaten gaan op zoek naar conflicten; willen spanning in de rechtszaak
opdrijven zodat rechter bepaald besluit in hun voordeel neemt
c. Aard van het feit:
i. Van kans tot zekerheid? Bv. hoge kans op seksuele recidive
ii. Van groep naar individueel? Bv. hij vertoont een hoge mate van
psychopathie dus hij is gewelddadig
1.4. In beweging
Wijzigingen binnen het recht
¨ Bv. krankzinnigheid (thema dat al eeuwen mee gaat – M: de visies over die eeuwen heen
evolueren)
o < 13e E: bezeten door de duivel
o 1505: eerste maal “insanity”
o 18e E: criteria (krankzinig = bestiaal; jury)
o 19e E: bv; Daniel M’Naghten – moord op Edward Drummond (prime minister)
§ Heel duidelijk dat DM heel wat paranoïde gedachten had, overtuigd dat
hij PM moest vermoorden opdat alles opgelost zou rzaken
§ Duidelijk krankzinnigheid als probleem – wat hier speciaal: eerste maal
aangegeven dat krankzinnigheid niet duidelijk af te bakenen is; heeft
criteria nodig om dat te bepalen
à nood aan deskundigen!
Evoluties binnen algemene psychologie
¨ Bv. inzichten in geheugenprocessen, psychodiagnostiek…
Sociale omwentelingen
¨ Bv. kindermisbruik (van alle tijden, maar periodes geweest warin men ervan overtuigd
was dat kindermisbruik niet bestaat)
o Middeleeuwen 13e E: verkrachting à doodsttraf – impact op trouwmogelijkheden
van kind (M: bleek dat die doodstraf zelden werd doorgevoerd; verkrachting van
kinderen werd dus vaak door de vingers gezien)
o 19e E: kind = aanstoker; moeder = schuld (had ervoor moeten zorgen dat man niet
dergelijke noden had); zeldzaam
3
, o 19e E: toename in rechtszaken
o 1960s: feminisme (schuld van de dader)
o 2010-…: seksueel misbruik in de kerk, sport, #METOO
Ontwikkelingen binnen justitie en psychologie
¨ Bv. stalking (1990; California – voor eerste keer in strafwet) & stalking (2016; wijziging
visie, België)
¨ Bv. voyeurisme (2016; België)
¨ Bv. online seksueel delictgedrag
Nieuwe “afzetmarkt”
¨ Bv. werving politieagenten
¨ Bv. analyse cybergedrag
Trainig – professionalisatie (nodig)
¨ Bv. postgraduaat Forensische psychodiagnostiek & counseling (Thomas More)
¨ Bv. PEV Forenische Psychiatrie & Psychologie (UA, VUB, KUL & Ugent)
Opbouw cursus
4
