Burgerlijk procesrecht
ALGEMENE INFO .............................................................................................................................................. 4
INLEIDING ........................................................................................................................................................ 5
PIJNPUNTEN: WAAR WORSTELT DE CIVIELE RECHTSPRAAK MEE OP VANDAAG? ....................................................................... 5
Inleiding ........................................................................................................................................................... 5
Vertrouwen van de burger in justitie ............................................................................................................... 6
Hertekening van het gerechtelijk landschap - Werklastmeting – Autonomie ................................................. 8
Versnelling rechtspleging - Herwaardering eerste aanleg ............................................................................ 10
Digitalisering van justitie ............................................................................................................................... 11
Sociaal statuut - Feminisering ....................................................................................................................... 13
PROCESRECHT........................................................................................................................................................ 14
RECHTERLIJKE MACHT.............................................................................................................................................. 17
BRONNEN VAN BURGERLIJK PROCESRECHT ................................................................................................................... 18
Grondwet ...................................................................................................................................................... 18
Gerechtelijk Wetboek .................................................................................................................................... 18
Bijzondere wetten .......................................................................................................................................... 19
Rechtspraak ................................................................................................................................................... 19
Rechtsleer (doctrine) ..................................................................................................................................... 19
Internationale verdragen en verordeningen en supranationaal recht .......................................................... 19
Gebruiken ...................................................................................................................................................... 19
ALGEMENE BEGINSELEN VAN BEHOORLIJKE PROCESVOERING/RECHTSBEDELING ................................................................... 20
Recht op toegang tot de rechter.................................................................................................................... 20
Hoor en wederhoor/rechten van verdediging ............................................................................................... 20
Onpartijdigheid (objectief en subjectief) en onafhankelijkheid ..................................................................... 21
Motiveringsverplichting ................................................................................................................................ 22
Redelijke termijn ............................................................................................................................................ 22
Partijautonomie/beschikkingsbeginsel ......................................................................................................... 22
Geen algemene beginselen: dubbele aanleg en cassatietoezicht ................................................................. 28
KARAKTERTREKKEN VAN HET BURGERLIJK PROCESRECHT .............................................................................. 28
RECHTSVINDINGSMETHODES EIGEN AAN HET BURGERLIJK PROCESRECHT ............................................................................ 29
TOEPASSINGSGEBIED ............................................................................................................................................... 30
Personeel toepassingsgebied ........................................................................................................................ 30
Materieel toepassingsgebied ........................................................................................................................ 30
Temporeel toepassingsgebied ....................................................................................................................... 30
Ruimtelijk toepassingsgebied ........................................................................................................................ 33
PROCESRECHTSMISBRUIK ......................................................................................................................................... 33
BASISBEGRIPPEN .................................................................................................................................................... 34
Geschil en geding .......................................................................................................................................... 34
Moraal ........................................................................................................................................................... 35
Rechtsvordering............................................................................................................................................. 35
Eis of vordering .............................................................................................................................................. 36
Actoren in het geding .................................................................................................................................... 37
Rechtspersoonlijkheid.................................................................................................................................... 38
Belang ........................................................................................................................................................... 39
Hoedanigheid ................................................................................................................................................ 40
Bekwaamheid ................................................................................................................................................ 40
BURGERLIJK GEDING ...................................................................................................................................... 40
DRIE FASES MET TWEE SCHARNIERPUNTEN................................................................................................................... 40
FASE 1: INLEIDING .................................................................................................................................................. 41
SCHARNIERPUNT 1: DE INLEIDINGSZITTING .................................................................................................................. 45
FASE 2: INSTAATSTELLING ......................................................................................................................................... 47
1
, Algemeen ...................................................................................................................................................... 47
Minnelijke weg .............................................................................................................................................. 48
Rechterlijke weg ............................................................................................................................................ 48
‘Vrije’ instaatstelling ...................................................................................................................................... 48
Het nemen van een conclusie ........................................................................................................................ 49
Neerleggen en meedelen van een conclusie ................................................................................................. 50
SCHARNIERMOMENT 2: DE PLEITZITTING ..................................................................................................................... 52
FASE 3: ADVIES O.M., BERAAD EN UITSPRAAK ............................................................................................................. 53
Advies OM ..................................................................................................................................................... 53
Beraad ........................................................................................................................................................... 54
Uitspraak ....................................................................................................................................................... 55
Werking van een gerechtelijke uitspraak ...................................................................................................... 57
Inter partes .................................................................................................................................................................. 57
T.a.v. derden ................................................................................................................................................................ 62
TUSSENGESCHILLEN (INCIDENTEN) ................................................................................................................. 64
TUSSENGESCHILLEN M.B.T. DE EIS .............................................................................................................................. 64
Cumulatie van vorderingen: veelzijdig begrip ............................................................................................... 64
Tussenvorderingen ........................................................................................................................................ 64
Afstand .......................................................................................................................................................... 66
TUSSENGESCHILLEN M.B.T. PARTIJEN .......................................................................................................................... 67
Tussenkomst .................................................................................................................................................. 67
Hervatting van geding ................................................................................................................................... 67
TUSSENGESCHILLEN I.V.M. ANDERE PROCESACTOREN..................................................................................................... 68
TUSSENGESCHILLEN I.V.M. DE LOOP VAN HET GEDING .................................................................................................... 68
GERECHTSKOSTEN .......................................................................................................................................... 70
RECHTSPLEGINGSVERGOEDING .................................................................................................................................. 70
VERWIJZING IN DE KOSTEN IN HET EINDVONNIS ............................................................................................................. 71
BEVOEGDHEID (ZELFSTUDIE: OPNAME) .......................................................................................................... 73
INLEIDING ............................................................................................................................................................. 73
MATERIËLE BEVOEGDHEID ........................................................................................................................................ 73
TERRITORIALE BEVOEGDHEID .................................................................................................................................... 74
BEVOEGDHEIDSVERDELING ....................................................................................................................................... 75
BEVOEGDHEIDSINCIDENTEN...................................................................................................................................... 75
Materiële bevoegdheid en incidenten ........................................................................................................... 75
Materiële bevoegdheid en tussenvordering .................................................................................................. 75
Territoriale bevoegdheid en incidenten ......................................................................................................... 75
Bevoegdheidsincidenten in eerste aanleg ..................................................................................................... 75
Procedure voor arrondissementsrechtbank .................................................................................................. 76
Bevoegdheidsincidenten in hoger beroep ..................................................................................................... 76
Afwikkeling bevoegdheidsincident ................................................................................................................ 77
Afwijzing ...................................................................................................................................................................... 77
Gegrond ...................................................................................................................................................................... 77
Bevoegdheidsincident - cassatievoorziening ................................................................................................. 77
SANCTIES IN HET BURGERLIJK PROCESRECHT ................................................................................................. 77
TALLOZE SANCTIES .................................................................................................................................................. 77
NIETIGHEIDSLEER ................................................................................................................................................... 79
Art. 860 Ger.W.: Geen nietigheid zonder wettekst ......................................................................................... 79
Art. 861 Ger.W.: Geen nietigheid zonder geschaad belang, dat niet vatbaar is voor herstel ........................ 79
Art. 862 Ger.W.: Absolute nietigheden – opgeheven ..................................................................................... 81
Art. 863 Ger.W.: Regularisatie handtekening................................................................................................. 81
Art. 864 Ger.W.: Nietigheid is gedekt indien niet vóór enig ander middel opgeworpen ................................ 82
Art. 865 Ger.W.: Geen toepassing op termijnen voor het instellen van rechtsmiddelen ................................ 82
Art. 866 Ger.W.: Ministeriële ambtenaren draaien op voor nodeloze kosten ................................................ 82
2
, Art. 867 Ger.W.: Bij bereiken normdoel kan geen nietigheid worden uitgesproken - opgeheven .................. 83
RECHTSGEVOLGEN VAN NIETIGHEID ............................................................................................................................ 85
TERMIJNEN ........................................................................................................................................................... 86
TERMIJNEN - SANCTIONERING ................................................................................................................................... 87
UITLEGGING, VERBETERING, HERSTEL ......................................................................................................................... 90
SPOEDPROCEDURES ....................................................................................................................................... 92
KORT GEDING ........................................................................................................................................................ 92
Spoed ............................................................................................................................................................. 92
Uitspraak bij voorraad .................................................................................................................................. 93
Niet onttrokken aan de rechterlijke macht .................................................................................................... 94
Kort geding: afwijkende procedureregels ...................................................................................................... 94
RECHTSPLEGING OP EENZIJDIG VERZOEKSCHRIFT ........................................................................................................... 95
INVORDERING ONBETWISTE GELDSCHULDEN ................................................................................................................ 96
IOS-procedure - toepassingsgebied ............................................................................................................... 96
RECHTSMIDDELEN .......................................................................................................................................... 98
ALGEMEEN............................................................................................................................................................ 98
VERZET .............................................................................................................................................................. 101
Algemeen .................................................................................................................................................... 101
Verstek ......................................................................................................................................................... 101
Verstek - Gevolgen ....................................................................................................................................... 104
Verzet .......................................................................................................................................................... 105
HOGER BEROEP.................................................................................................................................................... 107
Vonnis (versta: beslissing) vatbaar voor hoger beroep ............................................................................... 107
Geschil vatbaar voor hoger beroep ............................................................................................................. 108
Partijen in hoger beroep .............................................................................................................................. 111
Termijn (principaal- of) hoofdberoep .......................................................................................................... 113
Incidenteel beroep ....................................................................................................................................... 114
Belang ......................................................................................................................................................... 117
Uitgelokt hoger beroep ............................................................................................................................... 118
Hoger beroep in onsplitsbare geschillen ..................................................................................................... 119
Procedure hoger beroep .............................................................................................................................. 119
Gevolgen van het instellen van het hoger beroep ....................................................................................... 120
Geen schorsende werking ......................................................................................................................................... 120
Devolutieve werking .................................................................................................................................................. 121
Gewone devolutieve werking ............................................................................................................................... 121
Verruimde devolutieve werking ............................................................................................................................ 122
Uitzondering op de verruimde devolutieve werking ................................................................................................. 123
VOORZIENING IN CASSATIE ..................................................................................................................................... 124
DERDENVERZET.................................................................................................................................................... 127
EXAMEN ....................................................................................................................................................... 129
ALGEMENE INFO .................................................................................................................................................. 129
VOORBEELDVRAGEN ............................................................................................................................................. 129
Meerkeuzevragen ........................................................................................................................................ 129
Open vragen ................................................................................................................................................ 131
3
,Algemene info
Prof. Taelman: burgerlijk procesrecht
- Syllabus lezen = aangeraden (aanvullend), maar niet blokken (les houdt niet de volledige toelichting in)
- Gerechtelijk wetboek gebruiken bij het studeren!!
o Meest recente wetgeving: in werking getreden 21 januari 2025 (te vinden op Jura, mag mee
op het examen)
- Eindcompetenties
o Basiskennis hebben van en inzicht hebben in de regelen van het (Belgisch) burgerlijk
procesrecht
o Eenvoudige casusposities oplossen
o Relevante rechtsvragen destilleren uit procesrechtelijke vraagstukken en een begin van
oplossing geven
o Kritisch reflecteren over regelen van burgerlijk procesrecht en hun toepassing
o Bewust zijn dat procesrechtregels evolutief zijn en in functie van maatschappelijke noden en
ontwikkelingen worden bijgesteld
- Leerstof (niet alles letter voor letter leren)
o Actualiteit (Ufora, geen verplichte lectuur)
o Geselecteerde rechtspraak (wat aan bod komt in de les, staat hier uitgebreider, kunnen
vragen over komen op het examen)
o Modellenbundel procedurestukken (bv. Wat een dagvaardingsexploot, conclusie,… is)
o Syllabus (volgt de structuur van het Ger.W.)
o Slides (RUGGENGRAAT van de lessen)
- Zelfstudie (deels behandeld in de hoorcolleges)
o Deel II: Actoren van Justitie
o Deel III: Bevoegdheid
- Opbouw lessen (zie lessenschema)
o Pijnpunten – Waar worstelt Justitie (de civiele rechtspraak) mee (op vandaag)?
o Inleiding – methodiek – basisbeginselen
o Basisbegrippen
o Procesverloop
o Uitspraak
o Bevoegdheid
o Sancties
o Incidenten – tussengeschillen
o Gerechtskosten
o Rechtsmiddelen
o Spoedprocedures: kort geding – eenzijdig verzoekschrift
o IOS1 – Summiere rechtspleging om betaling te bevelen – EBB-Vo en EPGV-Vo
o Interactieve plenaire oefeningen (doorheen de lesverstrekking, evt. extra punten)
o Modelexamen: interactieve bespreking
Prof. Lust: publiek procesrecht
Examen2
- Meerkeuze 8/20
o Burgerlijk & publiek door elkaar in eenzelfde vraag
o 4 autonome stellingen, duid de juiste/foute aan (uitdagende vorm)
1
Invordering van Onbetwiste Schuldvorderingen
2
Zeker een vraag waarbij een termijn moet berekend worden
- 30 dagen: op de vingers tellen
- 1 maand: makkelijker te zien
4
, - Open vragen 12/20
o Inzichtsvragen: juist of fout & leg uit
o Toepassingsvragen: casussen
o Geen theoretische vragen
Federaal Regeerakkoord
- Justitiepaleis Brussel gebouwd met geld uit de kolonie
o Staat altijd in de stellingen
o Zal gerenoveerd worden om de huidige veiligheidsrisico’s weg te werken en om te voldoen
aan de energienormen in het Nationaal Energie en Klimaatplan
o Prof niet akkoord dat dit in het regeerakkoord staat, is voor hem geen prioriteit
- Termijnen zullen geuniformiseerd worden
o Allemaal 30 dagen -> geen goed idee (moeilijk)
Inleiding
Pijnpunten: waar worstelt de civiele rechtspraak mee op vandaag?
Inleiding
Als je kan, probeer een procedure voor een rechter te vermijden
- Kost veel geld, tijd, moeite,…
- Bron van onzekerheid
Huidige minister van Justitie: Annelies Verlinden
Dubbelinterview Callens & Melotte (zie actua Ufora)
- Peter Callens: voorzitter van de Orde van de Vlaamse Balies
- Hilde Melotte: één van de voorzitters van de Hoge Raad voor de Justitie (prof is ook lid)
- “De advocatuur is als de kanarie in de mijn. Wij fungeren als een graadmeter voor hoe de maatschappij
functioneert.”
o Confrontatie met heel veel ellende als advocaat
o Graadmeter voor hoe de maatschappij functioneert
o In de mijn kan gevaarlijk gas aanwezig zijn, de kanarie meldt dit voordat men doodgaat door
gebrek aan zuurstof
- “Het rechtssysteem moet dienen als een toegankelijk en effectief middel om mensen te helpen bij het
oplossen van hun juridische uitdagingen.”
o 2 vereisten voor justitie
▪ Toegankelijk zijn
▪ Effectief mensen helpen
o Doel: geen veroordelingen meer door het EHRM wegens gerechtelijke achterstand
▪ Be is al herhaaldelijk hiervoor veroordeeld geweest
o In een rechtstaat is het belangrijk dat de rechter beslissingen neemt en dat deze ook
daadwerkelijk worden uitgevoerd -> de overheid moet uitspraken naleven
▪ Federaal regeerakkoord: “Overheden moeten de rechtsstaat respecteren”
▪ Bv. Zaak rond asiel met mevr. De Moor -> beslag gelegd op diepvries,
koffieapparaat,… op haar kabinet want na niet naleven rechterlijke uitspraak, hebben
ze ook de opgelegde dwangsommen niet betaald
- “Justitie moet actief communiceren, zelfs over moeilijke onderwerpen. Dit kan alleen maar bijdragen
aan een verbeterd begrip en gezonde interactie. Het is van groot belang dat we extra inspanningen
leveren om uit te leggen hoe het rechtssysteem werkt. Het is belangrijk om te begrijpen dat
magistraten, wanneer ze een uitspraak doen in een zaak, alles wat ze te zeggen hebben in die
uitspraak verwerken. Voor hen is het dan ‘Schluss’, het verhaal eindigt daar.”
o Spaghetti-arrest (1996)
5
, ▪ Veel ophef veroorzaakt
▪ Zaak Dutroux kaartte problemen Belgische justitie aan (Witte Mars)
▪ Fundraising voor financiële middelen voor de verdediging van de families
• De onderzoeksrechter was aanwezig en kreeg er gratis spaghetti en een pen
• Het geschenk was klein
• Heeft geleid tot wraking van de onderzoeksrechter
▪ Uiteindelijk heeft het HvC zich uitgesproken over de zaak
o Bv. Zaak Reuzegom
▪ Rechters proberen menselijkheid te tonen
▪ Experts vinden de boete erg laag
▪ 150 blz. juridische taal -> verklaart voor een groot deel het protest tegen de
rechterlijke uitspraak
▪ Gevolg: gevaar voor de rechtsstaat (burgeroorlog, anarchie, corruptie, ongelijkheid,
geweld)
o Rechter kan achteraf geen toelichting meer geven over z’n uitspraak
▪ Justitie moet het beter uitleggen in het vonnis en beter communiceren
▪ Vonnissen snel (anoniem) publiceren
• Bv. VRT tegen BDP -> wel duidelijk dat deze zaak over Bart de Pauw gaat
o Federaal regeerakkoord
▪ “We maken Justitie mondiger, toegankelijker en transparanter door zeker in
mediagevoelige zaken ervoor te zorgen dat justitie de motivatie van haar vonnissen
of arresten op een duidelijke en eenvoudige manier toelicht zodat deze voor elke
burger begrijpelijk zijn.”
▪ Uitspraken kaderen via persberichten
Vertrouwen van de burger in justitie
Is onze rechtspraak een loterij?3
- Rechtspraak is een loterij in Be
- “Als advocaat krijg ik gelijk waar ik geen gelijk had mogen krijgen en het omgekeerde gebeurt ook”
- Rechtspraak is heel ongelijk, afhankelijk van of de rechter de rechtsregels (juist) toepast
- Oorzaak = een manifest ongelijke kwaliteit van de rechtspraak in verschillende rechtbanken en hoven
o In sommige kamers systematisch misbruiken of negeren van rechtsregels
o Advocaten durven hier niet openlijk over klagen om hun cliënten niet in de problemen te
brengen
o HvC beoordeelt geen feiten, enkel of het recht correct is toegepast
- Oplossing = digitalisering
o Zo kan je alles meten wat meetbaar is (hoelang een zaak duurt, wat de norm en de afwijking
is,…)
o Voor je je lot in de handen van justitie legt, is het handiger als je goed geïnformeerd bent over
je kansen
o Er moet een meldpunt komen voor advocaten
Zaak Zwavelzuur
- Ex gooide zwavelzuur in gezicht vrouw
- Vrouw was al herhaaldelijk naar de politie geweest wegens angst om wat haar ex zou kunnen doen
- Burgerlijke procedure: “Geen oorzakelijk verband tussen de feiten en het gegeven dat de politie geen
preventieve maatregelen had genomen. Preventieve maatregelen hadden de feiten ook niet kunnen
voorkomen.”
- Hof van Beroep Luik: “Het staat niet vast dat preventieve maatregelen het drama hadden kunnen
voorkomen. Omdat we dit niet zeker weten, heeft de vrouw een kans verloren om het drama te
voorkomen. We geven 50% schadevergoeding.”
- Uitspraak door HvC vernietigd
- Hof van Beroep Brussel: Zelfde redenering, maar 80% schadevergoeding voor het verlies van de kans
- Uitspraak door HvC vernietigd
3
Zie actua Ufora
6
, - Hof van Beroep ergens anders: 100% schadevergoeding, niet langer verlies van een kans, maar zeker
een fout van de politie
- Hoe komt het dat rechters anders oordelen?
België: problematiek van plaatsvervangende rechters
- Geen professionele, maar occasionele rechters voor als de rechter ziek is etc.
- Bv. Advocaat die plots rechter wordt
- Sinds 2019
o Iemand die net een zaak behandeld heeft (als advocaat, medewerker,…), kan niet in dezelfde
zitting plaatsvervangend rechter zijn
o Plaatsvervangende rechters moeten slagen voor een examen
Redenen voor gebrek aan vertrouwen in justitie
- Juridische taal is niet voldoende duidelijk
o Gebrek aan transparantie
- Men vindt de beslissingen niet altijd
rechtvaardig
o Rechtsongelijkheid
o Laksheid in de straftoemeting
- Behandeling van rechtszaken duurt te lang
- Justitie wordt als ontoegankelijk, onbetaalbaar
beschouwd
- 2024: 54% van de Belgen heeft vertrouwen in
justitie
o Zaak Sanda Dia
o Zaak Julie van Espen
- Toernooimodel
o Iemand wint en iemand verliest
Beroep op overheidsrechter
- Hoog aantal advocaten in verhouding tot de bevolking
o Zij willen hun brood verdienen dus trekken ze cliënten over de streep om naar de rechter te
stappen (& slagen: Belgen procederen vaak in vergelijking met buurlanden)
- Men stapt minder snel naar de rechter dan voorheen
o Geen (betrouwbare) informatie over doorlooptijden
o Aantal afgehandelde burgerlijke en commerciële zaken zou meer zijn dan de instroom aan
nieuwe zaken → gerechtelijke achterstand zou dalen…
o Maar geen (betrouwbare) informatie over het aantal hangende zaken
o Rolrechten zijn laag in België in vergelijking met EU-landen (maar rechtshulp is beperkter dan
in buurlanden)
o Door het gebrek aan gegevens is er geen volledig beeld van de efficiëntie van de
Belgische justitie
o België staat onder verscherpt toezicht van het Comité van Ministers van de Raad van Europa
vanwege de buitensporig lange rechtsgang in burgerlijke zaken in eerste aanleg
▪ Helpt niet om het vertrouwen van de bevolking te winnen
7
,Budget justitie
- Lager dan in Duitsland & Nederland, hoger dan in Frankrijk (per inwoner)
Hertekening van het gerechtelijk landschap - Werklastmeting – Autonomie
Een nieuw gerechtelijk landschap (2014)
- Regeerakkoord 1 december 2011 (Di Rupo I)
- Regeringsverklaring – Algemene beleidsnota 27 december 2012 (Parl.St. Kamer 2012-13, nr.
2586/027):
o “De burger heeft het recht in veiligheid te leven”
o “De burger heeft het recht op een snelle en efficiënte justitie”
o “De burger wordt te vaak geconfronteerd met een rechterlijke macht die hij niet begrijpt en
die onbereikbaar lijkt”
- Drie krachtlijnen
o Schaalvergroting
▪ Bestrijding gerechtelijke achterstand
• Wordt in de praktijk eigenlijk eerder gerealiseerd (als het al eens
gerealiseerd wordt) door het feit dat mensen minder snel naar de rechter
stappen
▪ Betere dienstverlening via specialisatie → zaakverdelingsreglement (art. 186 Ger.W.)
o Mobiliteit
▪ Horizontale mobiliteit
• Het werkgebied van de vrederechters wordt uitgebreid tot het volledige
(nieuw) gerechtelijk arrondissement
• Bv. Van West-Vlaanderen naar Oost-Vlaanderen
▪ Verticale mobiliteit
• Tussen de verschillende niveaus
• Bv. Rechter van een Rechtbank van 1e Aanleg naar een Hof van Beroep
o Autonoom beheer (niet gerealiseerd)
▪ Enveloppefinanciering is er nog steeds niet voor justitie
▪ Voor elke vervanging van een lampje, gordijn,… moet men dit vragen aan Brussel
8
,Werklastmeting
- Is nog niet gerealiseerd
- Verzelfstandiging van het beheer
o Budget toekennen aan de RB zelf
o Overdracht van verantwoordelijkheid voor het beheer over budget en personeel van de
rechterlijke macht vanuit de FOD Justitie naar de rechterlijke orde toe
o Ambitie van de wetgever om een snelle, toegankelijke en moderne justitie te realiseren
- Deadline (2018) werd niet gehaald
o Hoofdstukken IV (Beheersovereenkomsten en beheersplannen (art. 185/4-185/7 Ger.W.) en V
(Financieel beheer (art. 185/8 Ger.W.)) zijn tot op vandaag nog steeds niet in werking
getreden
- Proces is (nog steeds) gestagneerd
o Onder meer omdat er vooralsnog geen betrouwbaar instrument voor het meten van de
werklast zou beschikbaar zijn, aan de hand waarvan de middelen optimaal over de
rechtbanken kunnen worden verdeeld (maar er zijn al verschuivingen bezig)
- Art. 352bis Ger.W. [W. 29 november 2001, BS 8 december 2001]: “De Koning stelt, na advies van de
Hoge Raad voor de Justitie, de wijze vast waarop de werklast van de rechter en van het openbaar
ministerie wordt geregistreerd, alsook de wijze waarop deze geregistreerde gegevens worden
geëvalueerd”.
- 48,35 % magistraten > 50 jaar
- Ongelijke werkbelasting
o Beroepsmagistraat arbeidsrechtbank: 140 zaken/1VTE
o Beroepsmagistraat ondernemingsrechtbank: 833 zaken/1VTE
o Lagere werklast in de arbeidsrechtbank
- Een belangrijk aantal magistraten nam/neemt vervroegd pensioen
- De facto daling aantal magistraten (kaders (W. 1953) niet volledig opgevuld)
o Reden: bezuinigingen die alle ministers moesten doorvoeren
o Bij justitie door Koen Geens
o Resultaat: minder uitspraken kunnen geveld worden
- Magistraten vervangen door referendarissen of door kandidaat-magistraten?
- Onafhankelijkheid rechter moet functioneel geïnterpreteerd worden: in een specifiek geschil
o Evaluatie door hun peers
- Hoe kan je meten of een rechter genoeg werkt of niet?
o Obv hoeveel blz. een rechter jaarlijks schrijft in z’n uitspraken? Nee
o Nog steeds geen duidelijk rapport over hoe die werklastmeting concreet is uitgevoerd, dat is
een probleem
9
, Nieuw gerechtelijk landschap
- 9 arbeidsrechtbanken
- 9 ondernemingsrechtbanken
- 5 Hoven van Beroep (niet veranderd)
- 5 Arbeidshoven (niet veranderd)
- Aantal vredegerechten wordt gereduceerd naar 162 kantons in 2020
- 13 rechtbanken van 1e aanleg (in Brussel: een Nederlandse en een Franse)
Versnelling rechtspleging - Herwaardering eerste aanleg
Justice delayed is justice denied
- Zaak die aanhangig is gemaakt bij Hof van Beroep Brussel in 2021 zal voorkomen in 2040?!
o =17 jaar wachten op een uitspraak sinds de herinnering gestuurd in 2023
- Een laattijdige uitspraak brengt de mensen geen gerechtigheid
10
ALGEMENE INFO .............................................................................................................................................. 4
INLEIDING ........................................................................................................................................................ 5
PIJNPUNTEN: WAAR WORSTELT DE CIVIELE RECHTSPRAAK MEE OP VANDAAG? ....................................................................... 5
Inleiding ........................................................................................................................................................... 5
Vertrouwen van de burger in justitie ............................................................................................................... 6
Hertekening van het gerechtelijk landschap - Werklastmeting – Autonomie ................................................. 8
Versnelling rechtspleging - Herwaardering eerste aanleg ............................................................................ 10
Digitalisering van justitie ............................................................................................................................... 11
Sociaal statuut - Feminisering ....................................................................................................................... 13
PROCESRECHT........................................................................................................................................................ 14
RECHTERLIJKE MACHT.............................................................................................................................................. 17
BRONNEN VAN BURGERLIJK PROCESRECHT ................................................................................................................... 18
Grondwet ...................................................................................................................................................... 18
Gerechtelijk Wetboek .................................................................................................................................... 18
Bijzondere wetten .......................................................................................................................................... 19
Rechtspraak ................................................................................................................................................... 19
Rechtsleer (doctrine) ..................................................................................................................................... 19
Internationale verdragen en verordeningen en supranationaal recht .......................................................... 19
Gebruiken ...................................................................................................................................................... 19
ALGEMENE BEGINSELEN VAN BEHOORLIJKE PROCESVOERING/RECHTSBEDELING ................................................................... 20
Recht op toegang tot de rechter.................................................................................................................... 20
Hoor en wederhoor/rechten van verdediging ............................................................................................... 20
Onpartijdigheid (objectief en subjectief) en onafhankelijkheid ..................................................................... 21
Motiveringsverplichting ................................................................................................................................ 22
Redelijke termijn ............................................................................................................................................ 22
Partijautonomie/beschikkingsbeginsel ......................................................................................................... 22
Geen algemene beginselen: dubbele aanleg en cassatietoezicht ................................................................. 28
KARAKTERTREKKEN VAN HET BURGERLIJK PROCESRECHT .............................................................................. 28
RECHTSVINDINGSMETHODES EIGEN AAN HET BURGERLIJK PROCESRECHT ............................................................................ 29
TOEPASSINGSGEBIED ............................................................................................................................................... 30
Personeel toepassingsgebied ........................................................................................................................ 30
Materieel toepassingsgebied ........................................................................................................................ 30
Temporeel toepassingsgebied ....................................................................................................................... 30
Ruimtelijk toepassingsgebied ........................................................................................................................ 33
PROCESRECHTSMISBRUIK ......................................................................................................................................... 33
BASISBEGRIPPEN .................................................................................................................................................... 34
Geschil en geding .......................................................................................................................................... 34
Moraal ........................................................................................................................................................... 35
Rechtsvordering............................................................................................................................................. 35
Eis of vordering .............................................................................................................................................. 36
Actoren in het geding .................................................................................................................................... 37
Rechtspersoonlijkheid.................................................................................................................................... 38
Belang ........................................................................................................................................................... 39
Hoedanigheid ................................................................................................................................................ 40
Bekwaamheid ................................................................................................................................................ 40
BURGERLIJK GEDING ...................................................................................................................................... 40
DRIE FASES MET TWEE SCHARNIERPUNTEN................................................................................................................... 40
FASE 1: INLEIDING .................................................................................................................................................. 41
SCHARNIERPUNT 1: DE INLEIDINGSZITTING .................................................................................................................. 45
FASE 2: INSTAATSTELLING ......................................................................................................................................... 47
1
, Algemeen ...................................................................................................................................................... 47
Minnelijke weg .............................................................................................................................................. 48
Rechterlijke weg ............................................................................................................................................ 48
‘Vrije’ instaatstelling ...................................................................................................................................... 48
Het nemen van een conclusie ........................................................................................................................ 49
Neerleggen en meedelen van een conclusie ................................................................................................. 50
SCHARNIERMOMENT 2: DE PLEITZITTING ..................................................................................................................... 52
FASE 3: ADVIES O.M., BERAAD EN UITSPRAAK ............................................................................................................. 53
Advies OM ..................................................................................................................................................... 53
Beraad ........................................................................................................................................................... 54
Uitspraak ....................................................................................................................................................... 55
Werking van een gerechtelijke uitspraak ...................................................................................................... 57
Inter partes .................................................................................................................................................................. 57
T.a.v. derden ................................................................................................................................................................ 62
TUSSENGESCHILLEN (INCIDENTEN) ................................................................................................................. 64
TUSSENGESCHILLEN M.B.T. DE EIS .............................................................................................................................. 64
Cumulatie van vorderingen: veelzijdig begrip ............................................................................................... 64
Tussenvorderingen ........................................................................................................................................ 64
Afstand .......................................................................................................................................................... 66
TUSSENGESCHILLEN M.B.T. PARTIJEN .......................................................................................................................... 67
Tussenkomst .................................................................................................................................................. 67
Hervatting van geding ................................................................................................................................... 67
TUSSENGESCHILLEN I.V.M. ANDERE PROCESACTOREN..................................................................................................... 68
TUSSENGESCHILLEN I.V.M. DE LOOP VAN HET GEDING .................................................................................................... 68
GERECHTSKOSTEN .......................................................................................................................................... 70
RECHTSPLEGINGSVERGOEDING .................................................................................................................................. 70
VERWIJZING IN DE KOSTEN IN HET EINDVONNIS ............................................................................................................. 71
BEVOEGDHEID (ZELFSTUDIE: OPNAME) .......................................................................................................... 73
INLEIDING ............................................................................................................................................................. 73
MATERIËLE BEVOEGDHEID ........................................................................................................................................ 73
TERRITORIALE BEVOEGDHEID .................................................................................................................................... 74
BEVOEGDHEIDSVERDELING ....................................................................................................................................... 75
BEVOEGDHEIDSINCIDENTEN...................................................................................................................................... 75
Materiële bevoegdheid en incidenten ........................................................................................................... 75
Materiële bevoegdheid en tussenvordering .................................................................................................. 75
Territoriale bevoegdheid en incidenten ......................................................................................................... 75
Bevoegdheidsincidenten in eerste aanleg ..................................................................................................... 75
Procedure voor arrondissementsrechtbank .................................................................................................. 76
Bevoegdheidsincidenten in hoger beroep ..................................................................................................... 76
Afwikkeling bevoegdheidsincident ................................................................................................................ 77
Afwijzing ...................................................................................................................................................................... 77
Gegrond ...................................................................................................................................................................... 77
Bevoegdheidsincident - cassatievoorziening ................................................................................................. 77
SANCTIES IN HET BURGERLIJK PROCESRECHT ................................................................................................. 77
TALLOZE SANCTIES .................................................................................................................................................. 77
NIETIGHEIDSLEER ................................................................................................................................................... 79
Art. 860 Ger.W.: Geen nietigheid zonder wettekst ......................................................................................... 79
Art. 861 Ger.W.: Geen nietigheid zonder geschaad belang, dat niet vatbaar is voor herstel ........................ 79
Art. 862 Ger.W.: Absolute nietigheden – opgeheven ..................................................................................... 81
Art. 863 Ger.W.: Regularisatie handtekening................................................................................................. 81
Art. 864 Ger.W.: Nietigheid is gedekt indien niet vóór enig ander middel opgeworpen ................................ 82
Art. 865 Ger.W.: Geen toepassing op termijnen voor het instellen van rechtsmiddelen ................................ 82
Art. 866 Ger.W.: Ministeriële ambtenaren draaien op voor nodeloze kosten ................................................ 82
2
, Art. 867 Ger.W.: Bij bereiken normdoel kan geen nietigheid worden uitgesproken - opgeheven .................. 83
RECHTSGEVOLGEN VAN NIETIGHEID ............................................................................................................................ 85
TERMIJNEN ........................................................................................................................................................... 86
TERMIJNEN - SANCTIONERING ................................................................................................................................... 87
UITLEGGING, VERBETERING, HERSTEL ......................................................................................................................... 90
SPOEDPROCEDURES ....................................................................................................................................... 92
KORT GEDING ........................................................................................................................................................ 92
Spoed ............................................................................................................................................................. 92
Uitspraak bij voorraad .................................................................................................................................. 93
Niet onttrokken aan de rechterlijke macht .................................................................................................... 94
Kort geding: afwijkende procedureregels ...................................................................................................... 94
RECHTSPLEGING OP EENZIJDIG VERZOEKSCHRIFT ........................................................................................................... 95
INVORDERING ONBETWISTE GELDSCHULDEN ................................................................................................................ 96
IOS-procedure - toepassingsgebied ............................................................................................................... 96
RECHTSMIDDELEN .......................................................................................................................................... 98
ALGEMEEN............................................................................................................................................................ 98
VERZET .............................................................................................................................................................. 101
Algemeen .................................................................................................................................................... 101
Verstek ......................................................................................................................................................... 101
Verstek - Gevolgen ....................................................................................................................................... 104
Verzet .......................................................................................................................................................... 105
HOGER BEROEP.................................................................................................................................................... 107
Vonnis (versta: beslissing) vatbaar voor hoger beroep ............................................................................... 107
Geschil vatbaar voor hoger beroep ............................................................................................................. 108
Partijen in hoger beroep .............................................................................................................................. 111
Termijn (principaal- of) hoofdberoep .......................................................................................................... 113
Incidenteel beroep ....................................................................................................................................... 114
Belang ......................................................................................................................................................... 117
Uitgelokt hoger beroep ............................................................................................................................... 118
Hoger beroep in onsplitsbare geschillen ..................................................................................................... 119
Procedure hoger beroep .............................................................................................................................. 119
Gevolgen van het instellen van het hoger beroep ....................................................................................... 120
Geen schorsende werking ......................................................................................................................................... 120
Devolutieve werking .................................................................................................................................................. 121
Gewone devolutieve werking ............................................................................................................................... 121
Verruimde devolutieve werking ............................................................................................................................ 122
Uitzondering op de verruimde devolutieve werking ................................................................................................. 123
VOORZIENING IN CASSATIE ..................................................................................................................................... 124
DERDENVERZET.................................................................................................................................................... 127
EXAMEN ....................................................................................................................................................... 129
ALGEMENE INFO .................................................................................................................................................. 129
VOORBEELDVRAGEN ............................................................................................................................................. 129
Meerkeuzevragen ........................................................................................................................................ 129
Open vragen ................................................................................................................................................ 131
3
,Algemene info
Prof. Taelman: burgerlijk procesrecht
- Syllabus lezen = aangeraden (aanvullend), maar niet blokken (les houdt niet de volledige toelichting in)
- Gerechtelijk wetboek gebruiken bij het studeren!!
o Meest recente wetgeving: in werking getreden 21 januari 2025 (te vinden op Jura, mag mee
op het examen)
- Eindcompetenties
o Basiskennis hebben van en inzicht hebben in de regelen van het (Belgisch) burgerlijk
procesrecht
o Eenvoudige casusposities oplossen
o Relevante rechtsvragen destilleren uit procesrechtelijke vraagstukken en een begin van
oplossing geven
o Kritisch reflecteren over regelen van burgerlijk procesrecht en hun toepassing
o Bewust zijn dat procesrechtregels evolutief zijn en in functie van maatschappelijke noden en
ontwikkelingen worden bijgesteld
- Leerstof (niet alles letter voor letter leren)
o Actualiteit (Ufora, geen verplichte lectuur)
o Geselecteerde rechtspraak (wat aan bod komt in de les, staat hier uitgebreider, kunnen
vragen over komen op het examen)
o Modellenbundel procedurestukken (bv. Wat een dagvaardingsexploot, conclusie,… is)
o Syllabus (volgt de structuur van het Ger.W.)
o Slides (RUGGENGRAAT van de lessen)
- Zelfstudie (deels behandeld in de hoorcolleges)
o Deel II: Actoren van Justitie
o Deel III: Bevoegdheid
- Opbouw lessen (zie lessenschema)
o Pijnpunten – Waar worstelt Justitie (de civiele rechtspraak) mee (op vandaag)?
o Inleiding – methodiek – basisbeginselen
o Basisbegrippen
o Procesverloop
o Uitspraak
o Bevoegdheid
o Sancties
o Incidenten – tussengeschillen
o Gerechtskosten
o Rechtsmiddelen
o Spoedprocedures: kort geding – eenzijdig verzoekschrift
o IOS1 – Summiere rechtspleging om betaling te bevelen – EBB-Vo en EPGV-Vo
o Interactieve plenaire oefeningen (doorheen de lesverstrekking, evt. extra punten)
o Modelexamen: interactieve bespreking
Prof. Lust: publiek procesrecht
Examen2
- Meerkeuze 8/20
o Burgerlijk & publiek door elkaar in eenzelfde vraag
o 4 autonome stellingen, duid de juiste/foute aan (uitdagende vorm)
1
Invordering van Onbetwiste Schuldvorderingen
2
Zeker een vraag waarbij een termijn moet berekend worden
- 30 dagen: op de vingers tellen
- 1 maand: makkelijker te zien
4
, - Open vragen 12/20
o Inzichtsvragen: juist of fout & leg uit
o Toepassingsvragen: casussen
o Geen theoretische vragen
Federaal Regeerakkoord
- Justitiepaleis Brussel gebouwd met geld uit de kolonie
o Staat altijd in de stellingen
o Zal gerenoveerd worden om de huidige veiligheidsrisico’s weg te werken en om te voldoen
aan de energienormen in het Nationaal Energie en Klimaatplan
o Prof niet akkoord dat dit in het regeerakkoord staat, is voor hem geen prioriteit
- Termijnen zullen geuniformiseerd worden
o Allemaal 30 dagen -> geen goed idee (moeilijk)
Inleiding
Pijnpunten: waar worstelt de civiele rechtspraak mee op vandaag?
Inleiding
Als je kan, probeer een procedure voor een rechter te vermijden
- Kost veel geld, tijd, moeite,…
- Bron van onzekerheid
Huidige minister van Justitie: Annelies Verlinden
Dubbelinterview Callens & Melotte (zie actua Ufora)
- Peter Callens: voorzitter van de Orde van de Vlaamse Balies
- Hilde Melotte: één van de voorzitters van de Hoge Raad voor de Justitie (prof is ook lid)
- “De advocatuur is als de kanarie in de mijn. Wij fungeren als een graadmeter voor hoe de maatschappij
functioneert.”
o Confrontatie met heel veel ellende als advocaat
o Graadmeter voor hoe de maatschappij functioneert
o In de mijn kan gevaarlijk gas aanwezig zijn, de kanarie meldt dit voordat men doodgaat door
gebrek aan zuurstof
- “Het rechtssysteem moet dienen als een toegankelijk en effectief middel om mensen te helpen bij het
oplossen van hun juridische uitdagingen.”
o 2 vereisten voor justitie
▪ Toegankelijk zijn
▪ Effectief mensen helpen
o Doel: geen veroordelingen meer door het EHRM wegens gerechtelijke achterstand
▪ Be is al herhaaldelijk hiervoor veroordeeld geweest
o In een rechtstaat is het belangrijk dat de rechter beslissingen neemt en dat deze ook
daadwerkelijk worden uitgevoerd -> de overheid moet uitspraken naleven
▪ Federaal regeerakkoord: “Overheden moeten de rechtsstaat respecteren”
▪ Bv. Zaak rond asiel met mevr. De Moor -> beslag gelegd op diepvries,
koffieapparaat,… op haar kabinet want na niet naleven rechterlijke uitspraak, hebben
ze ook de opgelegde dwangsommen niet betaald
- “Justitie moet actief communiceren, zelfs over moeilijke onderwerpen. Dit kan alleen maar bijdragen
aan een verbeterd begrip en gezonde interactie. Het is van groot belang dat we extra inspanningen
leveren om uit te leggen hoe het rechtssysteem werkt. Het is belangrijk om te begrijpen dat
magistraten, wanneer ze een uitspraak doen in een zaak, alles wat ze te zeggen hebben in die
uitspraak verwerken. Voor hen is het dan ‘Schluss’, het verhaal eindigt daar.”
o Spaghetti-arrest (1996)
5
, ▪ Veel ophef veroorzaakt
▪ Zaak Dutroux kaartte problemen Belgische justitie aan (Witte Mars)
▪ Fundraising voor financiële middelen voor de verdediging van de families
• De onderzoeksrechter was aanwezig en kreeg er gratis spaghetti en een pen
• Het geschenk was klein
• Heeft geleid tot wraking van de onderzoeksrechter
▪ Uiteindelijk heeft het HvC zich uitgesproken over de zaak
o Bv. Zaak Reuzegom
▪ Rechters proberen menselijkheid te tonen
▪ Experts vinden de boete erg laag
▪ 150 blz. juridische taal -> verklaart voor een groot deel het protest tegen de
rechterlijke uitspraak
▪ Gevolg: gevaar voor de rechtsstaat (burgeroorlog, anarchie, corruptie, ongelijkheid,
geweld)
o Rechter kan achteraf geen toelichting meer geven over z’n uitspraak
▪ Justitie moet het beter uitleggen in het vonnis en beter communiceren
▪ Vonnissen snel (anoniem) publiceren
• Bv. VRT tegen BDP -> wel duidelijk dat deze zaak over Bart de Pauw gaat
o Federaal regeerakkoord
▪ “We maken Justitie mondiger, toegankelijker en transparanter door zeker in
mediagevoelige zaken ervoor te zorgen dat justitie de motivatie van haar vonnissen
of arresten op een duidelijke en eenvoudige manier toelicht zodat deze voor elke
burger begrijpelijk zijn.”
▪ Uitspraken kaderen via persberichten
Vertrouwen van de burger in justitie
Is onze rechtspraak een loterij?3
- Rechtspraak is een loterij in Be
- “Als advocaat krijg ik gelijk waar ik geen gelijk had mogen krijgen en het omgekeerde gebeurt ook”
- Rechtspraak is heel ongelijk, afhankelijk van of de rechter de rechtsregels (juist) toepast
- Oorzaak = een manifest ongelijke kwaliteit van de rechtspraak in verschillende rechtbanken en hoven
o In sommige kamers systematisch misbruiken of negeren van rechtsregels
o Advocaten durven hier niet openlijk over klagen om hun cliënten niet in de problemen te
brengen
o HvC beoordeelt geen feiten, enkel of het recht correct is toegepast
- Oplossing = digitalisering
o Zo kan je alles meten wat meetbaar is (hoelang een zaak duurt, wat de norm en de afwijking
is,…)
o Voor je je lot in de handen van justitie legt, is het handiger als je goed geïnformeerd bent over
je kansen
o Er moet een meldpunt komen voor advocaten
Zaak Zwavelzuur
- Ex gooide zwavelzuur in gezicht vrouw
- Vrouw was al herhaaldelijk naar de politie geweest wegens angst om wat haar ex zou kunnen doen
- Burgerlijke procedure: “Geen oorzakelijk verband tussen de feiten en het gegeven dat de politie geen
preventieve maatregelen had genomen. Preventieve maatregelen hadden de feiten ook niet kunnen
voorkomen.”
- Hof van Beroep Luik: “Het staat niet vast dat preventieve maatregelen het drama hadden kunnen
voorkomen. Omdat we dit niet zeker weten, heeft de vrouw een kans verloren om het drama te
voorkomen. We geven 50% schadevergoeding.”
- Uitspraak door HvC vernietigd
- Hof van Beroep Brussel: Zelfde redenering, maar 80% schadevergoeding voor het verlies van de kans
- Uitspraak door HvC vernietigd
3
Zie actua Ufora
6
, - Hof van Beroep ergens anders: 100% schadevergoeding, niet langer verlies van een kans, maar zeker
een fout van de politie
- Hoe komt het dat rechters anders oordelen?
België: problematiek van plaatsvervangende rechters
- Geen professionele, maar occasionele rechters voor als de rechter ziek is etc.
- Bv. Advocaat die plots rechter wordt
- Sinds 2019
o Iemand die net een zaak behandeld heeft (als advocaat, medewerker,…), kan niet in dezelfde
zitting plaatsvervangend rechter zijn
o Plaatsvervangende rechters moeten slagen voor een examen
Redenen voor gebrek aan vertrouwen in justitie
- Juridische taal is niet voldoende duidelijk
o Gebrek aan transparantie
- Men vindt de beslissingen niet altijd
rechtvaardig
o Rechtsongelijkheid
o Laksheid in de straftoemeting
- Behandeling van rechtszaken duurt te lang
- Justitie wordt als ontoegankelijk, onbetaalbaar
beschouwd
- 2024: 54% van de Belgen heeft vertrouwen in
justitie
o Zaak Sanda Dia
o Zaak Julie van Espen
- Toernooimodel
o Iemand wint en iemand verliest
Beroep op overheidsrechter
- Hoog aantal advocaten in verhouding tot de bevolking
o Zij willen hun brood verdienen dus trekken ze cliënten over de streep om naar de rechter te
stappen (& slagen: Belgen procederen vaak in vergelijking met buurlanden)
- Men stapt minder snel naar de rechter dan voorheen
o Geen (betrouwbare) informatie over doorlooptijden
o Aantal afgehandelde burgerlijke en commerciële zaken zou meer zijn dan de instroom aan
nieuwe zaken → gerechtelijke achterstand zou dalen…
o Maar geen (betrouwbare) informatie over het aantal hangende zaken
o Rolrechten zijn laag in België in vergelijking met EU-landen (maar rechtshulp is beperkter dan
in buurlanden)
o Door het gebrek aan gegevens is er geen volledig beeld van de efficiëntie van de
Belgische justitie
o België staat onder verscherpt toezicht van het Comité van Ministers van de Raad van Europa
vanwege de buitensporig lange rechtsgang in burgerlijke zaken in eerste aanleg
▪ Helpt niet om het vertrouwen van de bevolking te winnen
7
,Budget justitie
- Lager dan in Duitsland & Nederland, hoger dan in Frankrijk (per inwoner)
Hertekening van het gerechtelijk landschap - Werklastmeting – Autonomie
Een nieuw gerechtelijk landschap (2014)
- Regeerakkoord 1 december 2011 (Di Rupo I)
- Regeringsverklaring – Algemene beleidsnota 27 december 2012 (Parl.St. Kamer 2012-13, nr.
2586/027):
o “De burger heeft het recht in veiligheid te leven”
o “De burger heeft het recht op een snelle en efficiënte justitie”
o “De burger wordt te vaak geconfronteerd met een rechterlijke macht die hij niet begrijpt en
die onbereikbaar lijkt”
- Drie krachtlijnen
o Schaalvergroting
▪ Bestrijding gerechtelijke achterstand
• Wordt in de praktijk eigenlijk eerder gerealiseerd (als het al eens
gerealiseerd wordt) door het feit dat mensen minder snel naar de rechter
stappen
▪ Betere dienstverlening via specialisatie → zaakverdelingsreglement (art. 186 Ger.W.)
o Mobiliteit
▪ Horizontale mobiliteit
• Het werkgebied van de vrederechters wordt uitgebreid tot het volledige
(nieuw) gerechtelijk arrondissement
• Bv. Van West-Vlaanderen naar Oost-Vlaanderen
▪ Verticale mobiliteit
• Tussen de verschillende niveaus
• Bv. Rechter van een Rechtbank van 1e Aanleg naar een Hof van Beroep
o Autonoom beheer (niet gerealiseerd)
▪ Enveloppefinanciering is er nog steeds niet voor justitie
▪ Voor elke vervanging van een lampje, gordijn,… moet men dit vragen aan Brussel
8
,Werklastmeting
- Is nog niet gerealiseerd
- Verzelfstandiging van het beheer
o Budget toekennen aan de RB zelf
o Overdracht van verantwoordelijkheid voor het beheer over budget en personeel van de
rechterlijke macht vanuit de FOD Justitie naar de rechterlijke orde toe
o Ambitie van de wetgever om een snelle, toegankelijke en moderne justitie te realiseren
- Deadline (2018) werd niet gehaald
o Hoofdstukken IV (Beheersovereenkomsten en beheersplannen (art. 185/4-185/7 Ger.W.) en V
(Financieel beheer (art. 185/8 Ger.W.)) zijn tot op vandaag nog steeds niet in werking
getreden
- Proces is (nog steeds) gestagneerd
o Onder meer omdat er vooralsnog geen betrouwbaar instrument voor het meten van de
werklast zou beschikbaar zijn, aan de hand waarvan de middelen optimaal over de
rechtbanken kunnen worden verdeeld (maar er zijn al verschuivingen bezig)
- Art. 352bis Ger.W. [W. 29 november 2001, BS 8 december 2001]: “De Koning stelt, na advies van de
Hoge Raad voor de Justitie, de wijze vast waarop de werklast van de rechter en van het openbaar
ministerie wordt geregistreerd, alsook de wijze waarop deze geregistreerde gegevens worden
geëvalueerd”.
- 48,35 % magistraten > 50 jaar
- Ongelijke werkbelasting
o Beroepsmagistraat arbeidsrechtbank: 140 zaken/1VTE
o Beroepsmagistraat ondernemingsrechtbank: 833 zaken/1VTE
o Lagere werklast in de arbeidsrechtbank
- Een belangrijk aantal magistraten nam/neemt vervroegd pensioen
- De facto daling aantal magistraten (kaders (W. 1953) niet volledig opgevuld)
o Reden: bezuinigingen die alle ministers moesten doorvoeren
o Bij justitie door Koen Geens
o Resultaat: minder uitspraken kunnen geveld worden
- Magistraten vervangen door referendarissen of door kandidaat-magistraten?
- Onafhankelijkheid rechter moet functioneel geïnterpreteerd worden: in een specifiek geschil
o Evaluatie door hun peers
- Hoe kan je meten of een rechter genoeg werkt of niet?
o Obv hoeveel blz. een rechter jaarlijks schrijft in z’n uitspraken? Nee
o Nog steeds geen duidelijk rapport over hoe die werklastmeting concreet is uitgevoerd, dat is
een probleem
9
, Nieuw gerechtelijk landschap
- 9 arbeidsrechtbanken
- 9 ondernemingsrechtbanken
- 5 Hoven van Beroep (niet veranderd)
- 5 Arbeidshoven (niet veranderd)
- Aantal vredegerechten wordt gereduceerd naar 162 kantons in 2020
- 13 rechtbanken van 1e aanleg (in Brussel: een Nederlandse en een Franse)
Versnelling rechtspleging - Herwaardering eerste aanleg
Justice delayed is justice denied
- Zaak die aanhangig is gemaakt bij Hof van Beroep Brussel in 2021 zal voorkomen in 2040?!
o =17 jaar wachten op een uitspraak sinds de herinnering gestuurd in 2023
- Een laattijdige uitspraak brengt de mensen geen gerechtigheid
10
