HERKENNING EN SCREENING
1 Wat is intrafamiliaal geweld?
“Intrafamiliaal geweld (afgekort IFG) is elk dwingend, intimiderend gedrag dat uitgeoefend wordt
tegenover een gezins- of familie of (ex-)intieme partner én waarbij dit dwingend intimiderend gedrag
gepaard gaat met geweld of dreiging met geweld en een intrafamiliale invloed heeft”
Geweld: fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsook economische verdrukking, isolatie. Het kan
gaan over actief of passief geweld of dreiging met geweld. Het geweld kan zowel gepleegd worden
door volwassenen als door kinderen en adolescenten. Zowel kinderen als volwassenen kunnen er het
slachtoffer van zijn. Men kan zowel rechtstreeks al onrechtstreeks slachtoffer zijn van intrafamiliaal
geweld. Getuige zijn van geweld is in die zin ook een vorm van slachtofferschap.
Intrafamiliaal: zowel partners als ex-partners, ouders (of diegenen die de ouderlijke taak vervullen)
tov kinderen, volwassenen tov ouderen, kinderen tov ouders en kinderen onderling. Huisvrienden
vallen buiten de afbakening van intrafamiliaal geweld.
1.1 Vormen van intrafamiliaal geweld
- Kindermishandeling: ouder --> kind
- Oudermishandeling: kind --> ouder
- Ouderenmishandeling: volwassene --> oudere
- Partnergeweld: ouder --> ouder
- Siblinggeweld: kind --> kind
- Partnergeweld: partner --> partner of ex
1.2 Prevalentiecijfers
Zie slides les 1
2 Signalenlijst
Exploratie van signalen: lijst signalen = puur didactisch
Wees kritisch!
- Weinigzeggend
- Er kan een andere oorzaak zijn
- Kennis ontwikkelingspsychologie nodig
- Multiproblem bvb ook huwelijksproblemen
- Signaal = alarmbel, geen checklist
2.1 Signalen van kindermishandeling
Mogelijke lichamelijke signalen
- Kind heeft verschillende onverklaarbare blauwe plekken of andere
verwondingen/kneuzingen
- Kind is slecht verzorgd (bvb enkel T-shirt in de winter), niet hygiënisch (bvb ongewassen
haar)
- Kind is vaak vermoeid, lusteloos, zwak
- Kind vertoont een houterige manier van bewegen
- Kind heeft urineweginfecties, vaginale of anale verwondingen
- Kind heeft eetproblemen (bvb geen eetlust) of slaapproblemen
1
,Mogelijke gezinssignalen
- Onhygiënische of gebrekkige leefomstandigheden
- Gezin is sociaal geïsoleerd, weinig of geen betrokkenheid op de omgeving of de school
- Gezin wisselt vaak van woning, huisarts, ziekenhuis, ...
- Samenstelling van het gezin wisselt (bvb moeder die regelmatig andere partners heeft)
- Andere kinderen zijn uit huis geplaatst, of door de ouders vrijwillig ondergebracht ineen
internaat, een MPI, ...
Mogelijke signalen op school
- Leerproblemen of ontwikkelingsproblemen bij kind
- Problemen met taal/ spraak
- Kind is regelmatig afwezig of te laat op school
- Kind heeft geen eten/drinken bij
- Kind kan zich niet concentreren in de klas of verstoort de les
- Kind wil zich niet uitkleden bij turnles/zwemles
3 Veiligheids- en risicotaxatie
Ongerustheid/alarmbellen: veiligheids- en risicotaxatie dmv gestandaardiseerde instrumenten
- Kindermishandeling: LIRIK, CARE-NL, ARIJ
- Partnergeweld: SARA, B-SAFER, Risicotaxatie Instrument
- Stalking: SRP
- Screening van geweld tijdens zwangerschap: ALPHA-NL
- Dierenmis(be)handeling: RITI
Belang
- Wat is de huidige veiligheid en deze vergroten
- Geweld voorkomen
- Plan van aanpak (zie science of safety)
- Juiste hulp implementeren
- Minder beoordelingsfouten
- Gerichter observeren
3.1 Beperkingen van veiligheids- en risicotaxatie
- Protectieve factoren vergeten --> hoe meer beschermende factoren, hoe kleiner het risico
geldt niet! (bvb goed sociaal netwerk, kunnen omgaan met kritiek etc hebben geen invloed)
- Bestaand foutenmarge
- Geen richtlijn interventie
- Weinig gekend instrument
- Kennis en klinische ervaring nodig
- Soms training nodig
4 Risicomanagement
Volgende stap na risicotaxatie
Verschillende mogelijkheden
- Verwijderen bvb arrestatie, ambulance
- Vermijden bvb opvangen slachtoffer
2
, - Verminderen bvb veiligheidsplan (minst invasief, grootste voorkeur)
Voorbeeld beleid van de Overheid: Implementatie in GGZ: kind reflex
Streeft 2 doelstellingen na. De Kind reflex stimuleert professionals om met hun volwassen cliënten
een gesprek te voeren over het thema ouderschap. De kin reflex helpt professionals verontrustende
gezinssituaties te detecteren en de veiligheid zo snel mogelijk te herstellen.
5 Risicofactoren voor daderschap
- Situationele stress – in combinatie met gebrekkige coping bvb toename van conflicten in het
gezin en de familie, ontslag, armoede, schulden, moeilijkheden met de kinderen, corona
- Negatieve jeugdervaringen
- Slachtofferschap: pleger- en slachtofferrol ontwikkelen zich in de levensloop vaak als
alternerende rollen
- Alcohol- drug- en medicatiemisbruik
- Sociaal isolement, eenzaamheid, hechtingsproblemen
6 Uitlokkende factoren
Cluster A: onrecht; verraden, zwak voelen
Cluster B: disrespect; wanneer de dader slachtoffer is geweest
Cluster C: miskenning; genegeerd worden, als laatst gekozen worden, nooit goed genoeg
Cluster D: onmacht; situaties waar je jou machteloos voelt
3
, PARTNERGEWELD
1 Omkadering partnergeweld
1.1 Definitie
Partnergeweld is als volgt gedefinieerd in het kader van het Belgisch Nationaal Actieplan 2015-2019
tegen partnergeweld:
“Onder partnergeweld verstaat men een geheel van gedragingen, handelingen en houdingen van
één van de partners of ex-partners die erop gericht zijn de andere te controleren en te domineren.
Het omvat fysieke, psychische, seksuele en economische agressie, bedreigingen of geweldplegingen
die zich herhalen of kunnen herhalen en die de integriteit van de ander aantasten.” (ook als er geen
herhaling is kan er gesproken worden van partnergeweld)
1.2 Juridische visie
- 24.11.1997: als misdrijf erkend
o Partnerrelatie: strafverzwarende omstandigheid
- Wet van 28.01.2003: toewijzing van gezinswoning aan de echtgenoot of aan de wettelijke
samenwonende die het S.O. is van fysieke gewelddaden
- 15.05.2012: Tijdelijk huisverbod bij huiselijk geweld
o 1 mondelinge bedreiging (!)
o Procureur: huisverbod max. 10 dagen (mogelijkheid tot verlening)
- 1.03.2013: Doorbreken van beroepsgeheim bij vermoeden PG (artsen)
- COL 15 (2020): tool voor de risico – evaluatie – richtlijnen rond het gebruik door de
politiediensten en de parketten van een tool voor de eerstelijnsrisico-evaluatie inzake
partnergeweld (omzetbrief)
1.3 Cijfers
Wereldwijd
Over heel de wereld zou 30% van de vrouwen ooit slachtoffer zijn geworden van fysiek of seksueel
geweld door de partner. De resultaten lagen het hoogst in Afrika, het Midden-Oosten en Zuidoost-
Azië, met percentages rond de 37%. Amerika volgt het gemiddelde met 29,8%. Europa heeft een
lagere prevalentie met ongeveer 25% (bron: WHO)
België
- In 2016 deden gemiddeld 121 mensen per dag aangifte bij de politie van partnergeweld
- Gemiddeld doet een slachtoffer van intrafamiliaalgeweld pas aangifte na 35 incidenten
- Van de mannen die slachtoffer zijn van partnergeweld, praat bijna 60% er met niemand over
(bij vrouwen: 34%)
2 Typologieën
2.1 Typologie daders
1. Intrafamiliaal (±50%)
2. Disforisch/ borderline (±25%)
3. Antisociaal (±25%)
Focus op
- Ernst/frequentie partnergeweld
- Generalisatie van geweld
- Emotionele en/of psychische problemen
4
1 Wat is intrafamiliaal geweld?
“Intrafamiliaal geweld (afgekort IFG) is elk dwingend, intimiderend gedrag dat uitgeoefend wordt
tegenover een gezins- of familie of (ex-)intieme partner én waarbij dit dwingend intimiderend gedrag
gepaard gaat met geweld of dreiging met geweld en een intrafamiliale invloed heeft”
Geweld: fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsook economische verdrukking, isolatie. Het kan
gaan over actief of passief geweld of dreiging met geweld. Het geweld kan zowel gepleegd worden
door volwassenen als door kinderen en adolescenten. Zowel kinderen als volwassenen kunnen er het
slachtoffer van zijn. Men kan zowel rechtstreeks al onrechtstreeks slachtoffer zijn van intrafamiliaal
geweld. Getuige zijn van geweld is in die zin ook een vorm van slachtofferschap.
Intrafamiliaal: zowel partners als ex-partners, ouders (of diegenen die de ouderlijke taak vervullen)
tov kinderen, volwassenen tov ouderen, kinderen tov ouders en kinderen onderling. Huisvrienden
vallen buiten de afbakening van intrafamiliaal geweld.
1.1 Vormen van intrafamiliaal geweld
- Kindermishandeling: ouder --> kind
- Oudermishandeling: kind --> ouder
- Ouderenmishandeling: volwassene --> oudere
- Partnergeweld: ouder --> ouder
- Siblinggeweld: kind --> kind
- Partnergeweld: partner --> partner of ex
1.2 Prevalentiecijfers
Zie slides les 1
2 Signalenlijst
Exploratie van signalen: lijst signalen = puur didactisch
Wees kritisch!
- Weinigzeggend
- Er kan een andere oorzaak zijn
- Kennis ontwikkelingspsychologie nodig
- Multiproblem bvb ook huwelijksproblemen
- Signaal = alarmbel, geen checklist
2.1 Signalen van kindermishandeling
Mogelijke lichamelijke signalen
- Kind heeft verschillende onverklaarbare blauwe plekken of andere
verwondingen/kneuzingen
- Kind is slecht verzorgd (bvb enkel T-shirt in de winter), niet hygiënisch (bvb ongewassen
haar)
- Kind is vaak vermoeid, lusteloos, zwak
- Kind vertoont een houterige manier van bewegen
- Kind heeft urineweginfecties, vaginale of anale verwondingen
- Kind heeft eetproblemen (bvb geen eetlust) of slaapproblemen
1
,Mogelijke gezinssignalen
- Onhygiënische of gebrekkige leefomstandigheden
- Gezin is sociaal geïsoleerd, weinig of geen betrokkenheid op de omgeving of de school
- Gezin wisselt vaak van woning, huisarts, ziekenhuis, ...
- Samenstelling van het gezin wisselt (bvb moeder die regelmatig andere partners heeft)
- Andere kinderen zijn uit huis geplaatst, of door de ouders vrijwillig ondergebracht ineen
internaat, een MPI, ...
Mogelijke signalen op school
- Leerproblemen of ontwikkelingsproblemen bij kind
- Problemen met taal/ spraak
- Kind is regelmatig afwezig of te laat op school
- Kind heeft geen eten/drinken bij
- Kind kan zich niet concentreren in de klas of verstoort de les
- Kind wil zich niet uitkleden bij turnles/zwemles
3 Veiligheids- en risicotaxatie
Ongerustheid/alarmbellen: veiligheids- en risicotaxatie dmv gestandaardiseerde instrumenten
- Kindermishandeling: LIRIK, CARE-NL, ARIJ
- Partnergeweld: SARA, B-SAFER, Risicotaxatie Instrument
- Stalking: SRP
- Screening van geweld tijdens zwangerschap: ALPHA-NL
- Dierenmis(be)handeling: RITI
Belang
- Wat is de huidige veiligheid en deze vergroten
- Geweld voorkomen
- Plan van aanpak (zie science of safety)
- Juiste hulp implementeren
- Minder beoordelingsfouten
- Gerichter observeren
3.1 Beperkingen van veiligheids- en risicotaxatie
- Protectieve factoren vergeten --> hoe meer beschermende factoren, hoe kleiner het risico
geldt niet! (bvb goed sociaal netwerk, kunnen omgaan met kritiek etc hebben geen invloed)
- Bestaand foutenmarge
- Geen richtlijn interventie
- Weinig gekend instrument
- Kennis en klinische ervaring nodig
- Soms training nodig
4 Risicomanagement
Volgende stap na risicotaxatie
Verschillende mogelijkheden
- Verwijderen bvb arrestatie, ambulance
- Vermijden bvb opvangen slachtoffer
2
, - Verminderen bvb veiligheidsplan (minst invasief, grootste voorkeur)
Voorbeeld beleid van de Overheid: Implementatie in GGZ: kind reflex
Streeft 2 doelstellingen na. De Kind reflex stimuleert professionals om met hun volwassen cliënten
een gesprek te voeren over het thema ouderschap. De kin reflex helpt professionals verontrustende
gezinssituaties te detecteren en de veiligheid zo snel mogelijk te herstellen.
5 Risicofactoren voor daderschap
- Situationele stress – in combinatie met gebrekkige coping bvb toename van conflicten in het
gezin en de familie, ontslag, armoede, schulden, moeilijkheden met de kinderen, corona
- Negatieve jeugdervaringen
- Slachtofferschap: pleger- en slachtofferrol ontwikkelen zich in de levensloop vaak als
alternerende rollen
- Alcohol- drug- en medicatiemisbruik
- Sociaal isolement, eenzaamheid, hechtingsproblemen
6 Uitlokkende factoren
Cluster A: onrecht; verraden, zwak voelen
Cluster B: disrespect; wanneer de dader slachtoffer is geweest
Cluster C: miskenning; genegeerd worden, als laatst gekozen worden, nooit goed genoeg
Cluster D: onmacht; situaties waar je jou machteloos voelt
3
, PARTNERGEWELD
1 Omkadering partnergeweld
1.1 Definitie
Partnergeweld is als volgt gedefinieerd in het kader van het Belgisch Nationaal Actieplan 2015-2019
tegen partnergeweld:
“Onder partnergeweld verstaat men een geheel van gedragingen, handelingen en houdingen van
één van de partners of ex-partners die erop gericht zijn de andere te controleren en te domineren.
Het omvat fysieke, psychische, seksuele en economische agressie, bedreigingen of geweldplegingen
die zich herhalen of kunnen herhalen en die de integriteit van de ander aantasten.” (ook als er geen
herhaling is kan er gesproken worden van partnergeweld)
1.2 Juridische visie
- 24.11.1997: als misdrijf erkend
o Partnerrelatie: strafverzwarende omstandigheid
- Wet van 28.01.2003: toewijzing van gezinswoning aan de echtgenoot of aan de wettelijke
samenwonende die het S.O. is van fysieke gewelddaden
- 15.05.2012: Tijdelijk huisverbod bij huiselijk geweld
o 1 mondelinge bedreiging (!)
o Procureur: huisverbod max. 10 dagen (mogelijkheid tot verlening)
- 1.03.2013: Doorbreken van beroepsgeheim bij vermoeden PG (artsen)
- COL 15 (2020): tool voor de risico – evaluatie – richtlijnen rond het gebruik door de
politiediensten en de parketten van een tool voor de eerstelijnsrisico-evaluatie inzake
partnergeweld (omzetbrief)
1.3 Cijfers
Wereldwijd
Over heel de wereld zou 30% van de vrouwen ooit slachtoffer zijn geworden van fysiek of seksueel
geweld door de partner. De resultaten lagen het hoogst in Afrika, het Midden-Oosten en Zuidoost-
Azië, met percentages rond de 37%. Amerika volgt het gemiddelde met 29,8%. Europa heeft een
lagere prevalentie met ongeveer 25% (bron: WHO)
België
- In 2016 deden gemiddeld 121 mensen per dag aangifte bij de politie van partnergeweld
- Gemiddeld doet een slachtoffer van intrafamiliaalgeweld pas aangifte na 35 incidenten
- Van de mannen die slachtoffer zijn van partnergeweld, praat bijna 60% er met niemand over
(bij vrouwen: 34%)
2 Typologieën
2.1 Typologie daders
1. Intrafamiliaal (±50%)
2. Disforisch/ borderline (±25%)
3. Antisociaal (±25%)
Focus op
- Ernst/frequentie partnergeweld
- Generalisatie van geweld
- Emotionele en/of psychische problemen
4
