functieleer, hoofdstuk 3, geheugen, volledige samenvatting boek + lesnotities

Hoofdstuk 3 -
Geheugen
Les 11
 Voorbeeldvraag waarneming

Inleiding
Geheugen omvat veel meer dan je denkt

- Waar zit al deze informatie opgeslagen in je hersenen
- Wat veranderd er in je hersenen als je informatie opslaat
- Hoe komt belangrijke info in het geheugen = encoding
- Hoe wordt het daar bewaard? = storage
- Hoe wordt deze info opnieuw opgeroepen = retrieval

Historisch perspectief
CONSOLIDATIE EN HET VERVAL
- Oude geheugentheorie van Georg Elias Muller
o (belangrijke naam, komt vaak voor ook met andere voornamen)
o Wat waargenomen wordt laat een fisiologisch spoor na in de
hersenen
 = consolidatie -> neegelegd in de hersenen
o Na verloop van tijd zal het geheugenspoor vervallen
 Door metabolische processen vervagen de geheugensporen



Belangrijke neuropsychologen

 In een deze rij kunnen zetten

Karl Lasheley (1890 – 1958)

- In search of the engram, waar zit het geheugenspoor?
- Veel onderzoek gedaan bij ratten
o Leseliestudies, stukje van hersenen wegnemen na iets geleerd te
hebben, is dan alles wat je geleerd hebt weg
 Dan zit dat daar opgeslagen
- Belangrijkste algemene bevindingen
o Performanitie (taak) reductie in verband met hoeveelheid lesie
(brein werd weggenomen)

,  Hoeveel te meer je van de hersenen wegneemt na een
leertaak hoeveel te minder goed de rat de leertaak nog kan
o Niet strikt gelocaliseerd
 Bijna nooit zo dat een geheugenspoor volledig wegneemt als
je een deeltje van de hersenen wegneemt
 Het is geen 1 op 1 deel met de hersenen
o Er is geen echt engram, maar geheugen is gedistribueert
 Er is geen echt geheugenspoor, geheugen zit verspreid over
de hersenen in verschillende hersendelen

- Theorethische synthese
o Princiepe van mass action
 Cortex werkt als een geheel in veel vormen van leren
 Het inschakelen van een breed netwerk van hersengebieden
bij het leren en gebruiken van geheugen
o Principe van equipotentiality
 Bij hersenschade in bepaalde gebieden nemen andere
gebieden de functie over
 Verschillende hersengebieden kunnen dezelfde functie
vervullen -> hebben dezelfde potentie



Wilder penfield (1891 – 1976)

- Chirurgische ingreep bij epilepsie
o Wegnemen van hersenweefsel rond focus van waaruit de
epileptische aanvallen ontstaan
o Hiervoor moet er in kaart gebracht worden wat de hersengebieden
errond doen
 Je wilt geen belangrijke hersengebieden beschadigen
 Ze gaan hersengebieden tijdens de operatie stimuleren, zo
zie je welke gebieden actief zijn
o Vooraf de operatie moeten verschillende belangrijke gebieden
geidentificeerd worden
 Taalregio’s, sensoriele en motorische regio’s
 Homunculus
 Afbeelding van je lichaamsbeeld op je hersenschors
 Bepaalde gebieden in je hersenen staan in voor
bepaalde lichaamsdelen
 “Vormt een soort mannetje” op je hersenschors
 Grote van de delen komt niet overeen met je lichaam
maar wel van het belang van de delen
 Soms re-activatie van levendige herinneringen door
stimulering van bepaalde hersengebieden

,  Tijdens de operatie ben je wakker (nadat de schedel is
weggenomen)
o Zo ook hersenmapping gemaakt (homunculus)
 Je kan mensen stimuleren om te kijken of je je
belangrijke gebieden nog kan gebruiken



Donald O. Hebb (1904 – 1985)

- Werkte eerst met lesely en dan met penfield
- Zowel gedragsstudies als hersenstudies gedaan
- Belangrijke bijdrage
o The organization of behavior (1949)
 Gestaltpsychologie
o Hebbian learning
 Als cel A en B dicht bij elkaar zijn, en ze zijn vaak samen
actief dan gaat er iets veranderen in de cellen A en B
waardoor hun connectie versterkt wordt en makkelijker met
elkaar kunnen communiceren
 Cells that fire together, wire together
o Cell-assembly
 Je hebt een groep van cellen (neuronen) die samen actief zijn
tijdens een bepaalde taak
o Reverberating cell-assemblies
 Een netwerkje dat samen actief is tijdens een taak, als er een
geheuenspoor gereactiveerd wordt zal datzelfde netwerkje
opnieuw actief worden
 Zelfs als de ontlokkende gebeurtenis verdwenen is
 Dit is een vorm van een geheugenspoor (consolidatie = het
neerleggen van een geheugenspoor)



Recentere studies

Quiroga – invariant visual representation by single neurons in the human brain

- Patiente met onbehandelbare epilepsie, er worden elektroden ingepland
om de focus van de epilepsie spot af te nemen
o Hierdoor kan met activiteit van neuronen meten
- 132 cellen in de mediaal temporale lob (middenstuk van de hersenen, het
gaat dus om betekenisgeving -> NIET de visuele cortex) met erg selectieve
responsen
o Als je deze stimuleert herinneren mensen zich iets
- Ze laten prentjes zien en kijken hoe de cellen antwoorden

, o De cellen antwoorden specifiek bij foto’s (en dingen die te maken
hebben met) van jennifer aniston en halle berry
o Jennifer aniston cel en de halle berry cel
- Het gaat om eenzelfde code los van de prikkels die dat geheugen
activeren, er zijn maar een paar van deze cellen, die code zou de basis
kunnen vormen tussen de binnenkomende prikkel en het achterliggend
concept (abstracte herinneringen)
- Toch een engram?
o Het lijkt er erg op, een cel die enkel voor een erg specifiek concept
reageert
o Hoe selectief is de cel? Dat weten ze niet
o Hoe frequent komt dat voor?, ook niet heel duidelijk
 Wellicht is er een combinatie van gelocalisseerd en gedistribueerd
geheugen


Hermann Ebbinghaus (1850 – 1909)

- Boek Uber das Gedachtnis 1885
- Bijzonderheden
o Eerste experimentele studie van het geheugen, met groter blijvende
waarde (geldt nog altijd)

o Beinvloedt door fechner, maar vooral alles op zichzelf gedaan

o In al zijn studies één proefleider en één proefpersoon
 Hij onderzocht zijn eigen geheugen
 Deed studies dus op zichzelf

o Stimulus materiaal dat hij gebruikte waren 2300 lettergrepen
bestaande uit medeklinker-klinker-medeklinker (bup, liv, ned)
 Er wordt gezegd dat hij uitsluitend met betekenisloos
materiaal gewerkt heeft, maar dit is niet zo (WIR en DAS zijn
bestaande woorden)

o Besparingsmethode
 Uniek aan zijn werk
 Hij gebruikt niet herinnering (recall) en ook niet herkenning
(recognition)
 Vindt hij te subjectief
 Hij leert het de eerste keer en meet het aantal beurten dat hij
nodig heeft om een bepaakde subset te reproduceren. Een
tijd later gaat hij na hoelang hij moet leren om het opnieuw
perfect te kunnen
 Meten hoeveel besparing er is tussen de duur van de
eerste leerbeurt en de tweede leerbeurt