Algemene psychologie
Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding, Kennismaking met de psychologie....................................................................4
1.1. Een definitie van de psychologie.................................................................................................4
1.2. Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis......................................................4
1.3. Geschiedenis van de psychologie................................................................................................4
1.3.1. De verre voorgeschiedenis....................................................................................................4
1.3.2. De meer directe voorgeschiedenis.......................................................................................5
1.3.3. De psychologie als wetenschap van het bewustzijn.............................................................5
1.3.4. De behavioristische revolutie...............................................................................................6
1.3.5. Nieuwe klemtonen in Europa...............................................................................................6
1.3.6. Amerika en de herontdekking v.h. innerlijke........................................................................7
1.3.7. Hedendaagse stromingen in de psychologie.........................................................................9
1.3.8. Overzicht stromingen...........................................................................................................9
Hoofdstuk 2: Het zenuwstelsel, de hardware v.h. psychisch functioneren............................................9
Hoofdstuk 3: De waarneming, Constructie v.e. aangepast wereldbeeld..............................................10
3.1. Het waarnemingsproces in vogelvlucht.....................................................................................10
3.1.1. De lange weg van prikkel tot waarneming..........................................................................10
3.1.2. Drie psychologische activiteiten.........................................................................................12
3.2. Waarnemen is selecteren..........................................................................................................13
3.2.1. De verschillende zintuigen..................................................................................................13
3.2.2. Het waarneembare spectrum.............................................................................................15
3.2.3. De Minimumintensiteit v.d. prikkels...................................................................................16
3.2.4. De differentiële gevoeligheid..............................................................................................16
3.2.5. De selectieve aandacht.......................................................................................................17
3.3. Waarnemen is structureren...................................................................................................18
3.3.1. Figuur en achtergrond........................................................................................................18
3.3.2. structureringsfactoren........................................................................................................20
3.3.3. Herkennen van Gestalten...................................................................................................22
3.3.4. Waarnemingsconstanties...................................................................................................23
3.3.5. Waarnemingsillusies...........................................................................................................24
3.3.6. Culturele verschillen in het structureringsproces...............................................................26
3.4. Waarnemen is interpreteren.....................................................................................................26
3.4.1. De rol van vroegere ervaringen..........................................................................................27
1
, 3.4.2. De dynamisch-affectieve ingesteldheid..............................................................................28
3.4.3. Invloed vanuit de bredere situatie......................................................................................28
4. Het geheugen: Persoonlijke reconstructie van het verleden............................................................29
4.1. De vele betekenissen v.h. woord ‘geheugen’............................................................................30
4.1.1. Automatische en bewuste nawerking van geheugeninhouden..........................................30
4.1.2. Verschillen in tijdsduur en capaciteit..................................................................................32
4.2. De inprenting.............................................................................................................................36
4.2.1. Structurering van het materiaal..........................................................................................37
4.2.2. passende cues of ophaalaanwijzingen................................................................................40
4.3. De latentieperiode.....................................................................................................................41
4.3.1. Beschrijving van het vergeetproces....................................................................................41
4.3.2. Waarom vergeten wij?........................................................................................................42
4.3.3. Vergeten als probleem en als pluspunt..............................................................................43
4.4. De reproductie...........................................................................................................................44
4.4.1. het oproepen van herinneringen........................................................................................44
4.4.2. Geheugenvorming..............................................................................................................45
5. Leerprocessen: De automatische nawerking van vroegere ervaringen............................................46
5.1. Soorten leerprocessen...............................................................................................................46
5.1.1. Leren en geheugen.............................................................................................................47
5.2. Klassieke conditionering............................................................................................................47
5.2.1. Het eigenlijke conditioneringsproces..................................................................................48
5.2.2 Bijkomende processen.........................................................................................................49
5.2.3. Een cognitieve interpretatie van de klassieke conditionering.............................................51
5.2.4. Toepassing van klassieke conditionering............................................................................52
5.3. Operante conditionering...........................................................................................................52
5.3.1. Leren door gissen en missen...............................................................................................53
5.3.2. Een cognitieve interpretatie van operant leren..................................................................53
5.3.3. Operante conditioneringsmechanismen.............................................................................54
5.3.4. Toepassingen van operante conditionering........................................................................55
5.4. Modeling....................................................................................................................................56
5.5. Priming......................................................................................................................................57
7. Motivatie de innerlijke sturing van het gedrag.................................................................................57
7.1. Precisering van de vraagstelling.................................................................................................58
7.1.1. De complexiteit van de menselijke motivatie.....................................................................58
7.1.2. Hoe psychologen daarmee omgaan....................................................................................59
7.2. Algemene motivatietheorieën...................................................................................................59
2
, 7.2.1. De psychodynamische theorie van Freud...........................................................................59
7.2.2. De neobehavioristische theorie van Hull............................................................................61
7.2.3. De humanistische behoeftetheorie van Maslow................................................................63
7.2.4. De zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan....................................................................64
8. Emoties affectieve reacties die kleur geven aan onze ervaringen....................................................65
8.1. De plaats van emoties in het gedrag..........................................................................................66
8.1.1. Emoties, gevoelens en stemmingen...................................................................................66
8.1.2. Op het snijpunt cognitie en motivatie.................................................................................67
8.2. Autonome lichaamsveranderingen bij emoties.........................................................................67
8.2.1. Belangrijkste lichamelijke verandering...............................................................................67
8.2.2. Biologisch nut van de autonome lichaamsveranderingen..................................................69
8.2.3. Stress en stresshantering....................................................................................................70
8.3. De psychologische aspecten van emoties..................................................................................72
8.3.1. Het belevingsaspect van emoties.......................................................................................72
8.3.2. Expressie en emoties..........................................................................................................73
3
, Hoofdstuk 1: Inleiding, Kennismaking met de
psychologie
Gedragswetenschap
- Bestudeert gedrag v. mens (of dier)
- Zoekt verklaring v. bepaald gedrag
Psychologie ≠ enigste gedragswetenschap
1.1. Een definitie van de psychologie
DEF: Wetenschappelijke studie van gedrag en mentale activiteiten v.h. individu
Centrale factoren:
- Binnen de persoon (= biologie)
- In onmiddellijke omgeving (= sociologie)
Biologen:
Op zoek naar bepaalde lichaamsprocessen die gedrag kan verklaren
Vb. gewelddadig gedrag door te veel mannelijke hormonen, letsel vooraan in hersenen
Sociologen:
Verwijzen naar maatschappelijke invloeden (=brede context)
Vb. afkomst uit gezin uit lagere klasse
Wetenschappelijke benaderingen
- Geesteswetenschap
Begrijpen hoe denken, voelen en handelen van mens in elkaar zit
- Natuurwetenschappelijke aanpak
Via experimenten en objectieve metingen tot verklaring komen v.h. waarom van gedragingen
1.2. Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis
NIET KENNEN!
1.3. Geschiedenis van de psychologie
Psychologie ontstaan in 1879
1.3.1. De verre voorgeschiedenis
Intuïtieve of voorwetenschappelijke psychologie
- Zo oud als de mens zelf
- Inzichten gekomen door zelfbewustzijn
In vorm van spreekwoorden, mythes
Filosofie
- Vanaf ongeveer 4e eeuw v.C.
- Bekende filosofen: Plato, Socrates
4
Inhoud
Hoofdstuk 1: Inleiding, Kennismaking met de psychologie....................................................................4
1.1. Een definitie van de psychologie.................................................................................................4
1.2. Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis......................................................4
1.3. Geschiedenis van de psychologie................................................................................................4
1.3.1. De verre voorgeschiedenis....................................................................................................4
1.3.2. De meer directe voorgeschiedenis.......................................................................................5
1.3.3. De psychologie als wetenschap van het bewustzijn.............................................................5
1.3.4. De behavioristische revolutie...............................................................................................6
1.3.5. Nieuwe klemtonen in Europa...............................................................................................6
1.3.6. Amerika en de herontdekking v.h. innerlijke........................................................................7
1.3.7. Hedendaagse stromingen in de psychologie.........................................................................9
1.3.8. Overzicht stromingen...........................................................................................................9
Hoofdstuk 2: Het zenuwstelsel, de hardware v.h. psychisch functioneren............................................9
Hoofdstuk 3: De waarneming, Constructie v.e. aangepast wereldbeeld..............................................10
3.1. Het waarnemingsproces in vogelvlucht.....................................................................................10
3.1.1. De lange weg van prikkel tot waarneming..........................................................................10
3.1.2. Drie psychologische activiteiten.........................................................................................12
3.2. Waarnemen is selecteren..........................................................................................................13
3.2.1. De verschillende zintuigen..................................................................................................13
3.2.2. Het waarneembare spectrum.............................................................................................15
3.2.3. De Minimumintensiteit v.d. prikkels...................................................................................16
3.2.4. De differentiële gevoeligheid..............................................................................................16
3.2.5. De selectieve aandacht.......................................................................................................17
3.3. Waarnemen is structureren...................................................................................................18
3.3.1. Figuur en achtergrond........................................................................................................18
3.3.2. structureringsfactoren........................................................................................................20
3.3.3. Herkennen van Gestalten...................................................................................................22
3.3.4. Waarnemingsconstanties...................................................................................................23
3.3.5. Waarnemingsillusies...........................................................................................................24
3.3.6. Culturele verschillen in het structureringsproces...............................................................26
3.4. Waarnemen is interpreteren.....................................................................................................26
3.4.1. De rol van vroegere ervaringen..........................................................................................27
1
, 3.4.2. De dynamisch-affectieve ingesteldheid..............................................................................28
3.4.3. Invloed vanuit de bredere situatie......................................................................................28
4. Het geheugen: Persoonlijke reconstructie van het verleden............................................................29
4.1. De vele betekenissen v.h. woord ‘geheugen’............................................................................30
4.1.1. Automatische en bewuste nawerking van geheugeninhouden..........................................30
4.1.2. Verschillen in tijdsduur en capaciteit..................................................................................32
4.2. De inprenting.............................................................................................................................36
4.2.1. Structurering van het materiaal..........................................................................................37
4.2.2. passende cues of ophaalaanwijzingen................................................................................40
4.3. De latentieperiode.....................................................................................................................41
4.3.1. Beschrijving van het vergeetproces....................................................................................41
4.3.2. Waarom vergeten wij?........................................................................................................42
4.3.3. Vergeten als probleem en als pluspunt..............................................................................43
4.4. De reproductie...........................................................................................................................44
4.4.1. het oproepen van herinneringen........................................................................................44
4.4.2. Geheugenvorming..............................................................................................................45
5. Leerprocessen: De automatische nawerking van vroegere ervaringen............................................46
5.1. Soorten leerprocessen...............................................................................................................46
5.1.1. Leren en geheugen.............................................................................................................47
5.2. Klassieke conditionering............................................................................................................47
5.2.1. Het eigenlijke conditioneringsproces..................................................................................48
5.2.2 Bijkomende processen.........................................................................................................49
5.2.3. Een cognitieve interpretatie van de klassieke conditionering.............................................51
5.2.4. Toepassing van klassieke conditionering............................................................................52
5.3. Operante conditionering...........................................................................................................52
5.3.1. Leren door gissen en missen...............................................................................................53
5.3.2. Een cognitieve interpretatie van operant leren..................................................................53
5.3.3. Operante conditioneringsmechanismen.............................................................................54
5.3.4. Toepassingen van operante conditionering........................................................................55
5.4. Modeling....................................................................................................................................56
5.5. Priming......................................................................................................................................57
7. Motivatie de innerlijke sturing van het gedrag.................................................................................57
7.1. Precisering van de vraagstelling.................................................................................................58
7.1.1. De complexiteit van de menselijke motivatie.....................................................................58
7.1.2. Hoe psychologen daarmee omgaan....................................................................................59
7.2. Algemene motivatietheorieën...................................................................................................59
2
, 7.2.1. De psychodynamische theorie van Freud...........................................................................59
7.2.2. De neobehavioristische theorie van Hull............................................................................61
7.2.3. De humanistische behoeftetheorie van Maslow................................................................63
7.2.4. De zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan....................................................................64
8. Emoties affectieve reacties die kleur geven aan onze ervaringen....................................................65
8.1. De plaats van emoties in het gedrag..........................................................................................66
8.1.1. Emoties, gevoelens en stemmingen...................................................................................66
8.1.2. Op het snijpunt cognitie en motivatie.................................................................................67
8.2. Autonome lichaamsveranderingen bij emoties.........................................................................67
8.2.1. Belangrijkste lichamelijke verandering...............................................................................67
8.2.2. Biologisch nut van de autonome lichaamsveranderingen..................................................69
8.2.3. Stress en stresshantering....................................................................................................70
8.3. De psychologische aspecten van emoties..................................................................................72
8.3.1. Het belevingsaspect van emoties.......................................................................................72
8.3.2. Expressie en emoties..........................................................................................................73
3
, Hoofdstuk 1: Inleiding, Kennismaking met de
psychologie
Gedragswetenschap
- Bestudeert gedrag v. mens (of dier)
- Zoekt verklaring v. bepaald gedrag
Psychologie ≠ enigste gedragswetenschap
1.1. Een definitie van de psychologie
DEF: Wetenschappelijke studie van gedrag en mentale activiteiten v.h. individu
Centrale factoren:
- Binnen de persoon (= biologie)
- In onmiddellijke omgeving (= sociologie)
Biologen:
Op zoek naar bepaalde lichaamsprocessen die gedrag kan verklaren
Vb. gewelddadig gedrag door te veel mannelijke hormonen, letsel vooraan in hersenen
Sociologen:
Verwijzen naar maatschappelijke invloeden (=brede context)
Vb. afkomst uit gezin uit lagere klasse
Wetenschappelijke benaderingen
- Geesteswetenschap
Begrijpen hoe denken, voelen en handelen van mens in elkaar zit
- Natuurwetenschappelijke aanpak
Via experimenten en objectieve metingen tot verklaring komen v.h. waarom van gedragingen
1.2. Wetenschappelijke psychologie en intuïtieve mensenkennis
NIET KENNEN!
1.3. Geschiedenis van de psychologie
Psychologie ontstaan in 1879
1.3.1. De verre voorgeschiedenis
Intuïtieve of voorwetenschappelijke psychologie
- Zo oud als de mens zelf
- Inzichten gekomen door zelfbewustzijn
In vorm van spreekwoorden, mythes
Filosofie
- Vanaf ongeveer 4e eeuw v.C.
- Bekende filosofen: Plato, Socrates
4
