Samenvatting inleiding tot het recht (15/20)

SV inleiding tot het recht – les 1
Deel I: Het Belgische rechtssysteem in een internationale rechtsorde
1. Wat is het recht
- Juridisch geformuleerde gedragsvoorschriften (regels; gebod of verbod)
o Gedragsvoorschriften: sturen de SL en kunnen afgedwongen worden door regering 
normen & rechtsregels
o rechtsregels zijn juridisch geformuleerde gedragsregels
o verdachte: iemand opgepakt, krijgt nog geen straf
o Veroordeelde: straf gekregen
o Beklaagde: er is een strafonderzoek bezig
o Geboden: zaken die burgers moeten uitvoeren
o Verboden: zaken die burgers niet mogen uitvoeren
 geldt voor een bepaalde groep/ individu
o rechtstaat  staat is ook gebonden aan het recht
- met de bedoeling de maatschappij te ordenen of te sturen
o keuze van beleidsmakers om te kiezen welke vorm ze de SL willen geven
o effect van regels krijgen vaak veel minder effect dan ze oorspronkelijk bedoeld waren
- zijn in principe afdwingbaar door de overheid
o Afdwingbaar: wilt zeggen dat het afdwingen nt altijd nodig is, meestal worden ze
spontaan gevolgd, is dit niet zo  door de overheid afgedwongen
 er staat in de wet dat je appartement nt mag onderverhuren, als je dit onderling
regelt mag dit wel
o dwingend: wetgeving die van toepassing zijn op allen
o sanctie: nt hetzelfde als een straf, een middel om de naleving vh recht af te dwingen
o Verschillende soorten: gerechtelijke procedure, rechter spreekt een sanctie uit
 nt op alle rechtsregels staat een sanctie
o Veel rechtsregels zijn niet als gebod of verbod gedefinieerd, kunnen ook veel definities
zijn
o recht = geheel v juridische instellingen die de SL willen sturen
het recht
- beleidskeuzes variëren in tijd en ruimte
o historisch gedetermineerd en gegroeid
 contracten, aansprakelijkheid, .... Komt van in het Romeins recht
 Code Napoléon
o voortdurend in evolutie
o verschillen tussen landen/ rechtsysteem
 Civil law ( vlgns regels van het recht) & common law (gewoonterecht)
 Variatie tss landen betekent nt dat elke rechter elke wet op dezelfde wijze zal
toepassen
 Bv autostrade beide geflitst  ene persoon onderweg naar ziekenhuis, andere
was zat  verschillende sancties

,- Versnipperd over beleidsniveau’s
o Internationaal en supranationaal recht
o Nationaal recht
 Federaal, regionaal, lokaal, ….

2. Basisindeling van het recht
- Publiek recht :
o Verticale manier:
 Regelgeving tss overheid- burger
 Belastingen betalen, werkloosheidsuitkering, respecteren mensenrechten
o Horizontale manier:
 Regelgeving tss overheid- overheid
- Privaat recht : regelt verhoudingen tss burgers: contracten die nt worden nageleefd, trouwen,
echtscheiding,….
o Verticale manier:
 Regelt verhoudingen tss burger en overheid
o Horizontale manier:
 Regelt verhouding tss burgers onderling
- Verschil bepalen tussen privaat en publiek recht is belangrijk voor te bepalen van de rechtbank
o Maar: Scheidingslijn niet steeds duidelijk, regels uit verschillende delen van toepassing
op één situatie, gemengde rechtstakken, verregaande verstrengeling, …
PUBLIEK RECHT PRIVAAT RECHT
- Grondwettelijk recht - Personen en familierecht
- Administratief recht - Relatievermogensrecht
- Strafrecht - Verbintenisrecht
- Fiscaalrecht - Goederenrecht
- Sociale zekerheidsrecht - ondernemingsrecht
- internationaal publiekrecht - arbeidsrecht


3. basisbegrippen
- objectief recht:
o waar de overheid keuzes gaat maken  kan je aanvechten : raad van state
o zaak waarover rechtssubjecten hun subjectieve rechten uitoefenen
- subjectieve recht:
o je haalt een zaak boven waar je recht op hebt  in gewone rechtbanken, je gaat
regelgeving nt in twijfel trekken
o drager van rechten en plichten
o natuurlijke personen vs rechtspersonen
 natuurlijke persoon is steeds rechtsbekwaam tss de geboorte en overlijden, ze
zijn nt persee handelingsbekwaam (kunnen rechten zelf nt uitvoeren)
o recht bekwaam vs handelingsbekwaam
voorbeeld:

, rechtsobject: het huis dat verkocht
wordt
rechtssubject: het contract dat
wordt afgesloten
- rechtshandeling: de wil om een gevolg
teweeg te brengen: eenzijdig
( testament opstellen), meerzijdig
(mensen die samen een contract
afsluiten bv verkoop huis)
 Iets over te dragen, te bevestige
 Er zijn vergaande en minder
vergaande gevolgen
 Niet ied die een gevolg wilt creëren is daartoe in staat  je kan je huis nt verkopen als je
een huis verhuurt
- Rechtsfeit : je kan gaan stemmen als je 18+ bent
 Als je botst kan je naar je verzekeraar gaan voor dit te dekken
 Verschil tss formeel (inhoud, welk feit is er gepleegd) en materieel (procedure, hoe gaan
we het vervolgen)
Materieel vs formeel
- Enkele toepassing:
o Rechtsgeldigheid (“procedurefouten”)
 Tendens tot relativering
o Motivering (“gebrekkige motivatie)
 Grondwettelijk hof vs raad van state/ Hof van Cassatie
o Hof van Cassatie: gaat zien of de vorige rechtbanken goed
gehandeld of niet, gaan nt over de inhoud maar wrl over het
verloop

4. Introductie tot de rechtsstaat
Scheiding der machten
- Van een scheiding naar een evenwicht/ samenwerking der machten?
- Dateert van 18e eeuw: nt verstandig om alle macht bij 1 persoon/ centrum te leggen
o Ter bescherming vd burgers
- Elke van de verschillende machten hebben bevoegdheden toegekend gekregen in de grondwet
- Wetgevende macht is een beetje de belangrijkste in vergelijking met de andere machten
A. Wetgevende macht
- Wetgeving goedkeuren maar… rol van de regering en de “Koning”
o Bij de totstandkoming van een wet is de rol van de regering en administratie nt te
onderschatten
 Uitvoerende macht is de drijvende kracht bij de totstandkoming van de wet
 Koning is het sluitstuk van een wet die deze ondertekent
- Rol bij aanstelling / ontslag regering

, o Als regering geen vertrouwen meer heeft van het parlement kan deze nt meer
voortbestaan


- Controle op UM, o.a. via goedkeuring begroting en parlementaire vragen
- Bescherming tegen RM: parlementaire onverantwoordelijkheid en onschendbaarheid
o Parlementaire onverantwoordelijkheid: ze kunnen niet gestraft worden door een vrije
mening die ze hebben in het parlement
o Parlementaire onschendbaarheid: ze kunnen niet vervolgd worden, tenzij ze op
heterdaad worden betrapt of als er toestemming door het parlement verleend wordt
- Rechterlijke bevoegdheden, o.a. via onderzoekscommissies

B. Uitvoerende macht
- Rol in wetgevend proces
- Meerderheid in parlement
- Afsluiten van verdragen
- Rechterlijke bevoegdheden: opleggen van sancties, genade aan strafrechtelijk veroordeelden

C. Rechterlijke macht
- Vormgegeven en gefinancierd door de wetgevende macht (rol regering!)
- Controle op WM en UM: beleidsbeslissingen
- vernietigen (en soms zelfs wijzigen!)
- Controle door Hoge Raad voor de Justitie
- Onafhankelijkheid van de rechter tov 2 andere blokken
- Rechterlijke macht kan nt bestaan zonder 2 andere  financiële steun


Bronnen van het recht
A. Rechtsregels
- Regels in genummerde artikels
o Nieuwe regels/ wijzigingen aan bestaande regels
o Vaak gebundeld in wetboek of codex
 Geheel van rechtsregels die gaan over hetzelfde thema
o Meest gekende wetsbron
- Toelichting in overwegingen, memories, verslagen
o Waarom een regel van toepassing is
o Altijd samen met rechtsregels lezen om een rechtsbron in het geheel te kunnen
begrijpen
- Hoe interpreteer je rechtsregels
o Rechterlijke interpretatie
o Interpretatie in de rechtsleer
o Interpretatie door de wetgever zelf
- Hoe
o Letterlijke tekst (kijk naar punten en komma’s + elk woord telt)
o Locatie in het recht