I nhoudsopgave Space and environment in the EU (SEEU), Radboud
Universiteit geschreven door Roos Verhagen:
Hoorcollege 1:Introductie tot de Europese Unie
Hoorcollege 2:Geschiedenis van de Europese Integratie
Hoorcollege 3:De EU en geld
Hoorcollege 4:De Europese Commissie
Hoorcollege 5: De Raad van Ministers en de Europese Raad
Hoorcollege 6: Het Europees Parlement
Hoorcollege 7: The evolution of EU environmental policy
Hoorcollege 8: Europese ruimtelijke ordening en regionaal beleid
Hoorcollege 9:EU en Maritieme Ruimtelijke Ordening
Hoorcollege 10: Het EU-recht
Hoorcollege 11: EU-klimaatbeleid
Hoorcollege 12: Waterbeleid in de Europese Unie
+ S
amenvattingmet belangrijke rijtjes die je uit je hoofd moet kennen voor het
tentamen
1
,College 1 - introductie
27 januari 2024
Waarom is de EU belangrijk?
e Europese Unie is geen top-down georganiseerde structuur waarin een elite de
D
regels bepaalt. In plaats daarvan draait de EU omcoördinatie en harmonisatietussen
de lidstaten. Dit betekent dat er flexibiliteit is binnen bepaalde grenzen, in plaats van
strenge en centraal opgelegde regels.
● G een centrale elite: De EU legt niet zomaar regels op vanuit een anonieme top,
maar werkt samen met verschillende bestuursniveaus (EU, nationaal,
regionaal/lokaal) om beleid vorm te geven.
● Regelgeving en consensus: Strikte regels vereisen de instemming van de
lidstaten. Besluitvorming is dus eenfusie van verschillende niveaus, waarbij
regels in naam van de EU worden gemaakt, maar in samenspraak met alle
betrokken partijen.
● Overdracht van beleidsautoriteit: Er is wel een transfer van macht, maar niet
in de vorm van een top-down georganiseerd systeem.
Wie runt de EU?
r is geen enkele persoon die ‘de baas’ is van de EU, maar verschillende leiders en
E
instellingen die elk een rol spelen in het bestuur.
Belangrijke figuren in het EU-bestuur:
● V oorzitter van de Europese Raad(nu António Costa) – leidt de vergaderingen
van regeringsleiders.
● Voorzitter van het Europees Parlement(nu Roberta Metsola) – hoofd van het
parlement, dat wetten goedkeurt en controleert.
● Voorzitter van de Europese Commissie(nu Ursula von der Leyen) – leidt de
uitvoerende macht van de EU.
● President van de Europese Centrale Bank(nu Christine Lagarde) – beheert
het monetaire beleid.
Uitdagingen van het EU-leiderschap:
I n de meeste landen is duidelijk wie de leider is, maar in de EU is ditdiffuus.
●
● Macht wordt verdeeld tussen verschillende instellingen en leiders.
● Besluitvorming vereist compromissen tussen meerdere partijen, wat zorgt
voorpolitieke steun, maar ook besluitvormingtrager en complexermaakt.
Invloedrijke nationale leiders in Europa:
2
, ● S cholz (Duitsland) & Macron (Frankrijk): De Frans-Duitse as is cruciaal. Als
deze twee landen het eens zijn, volgen anderen vaak.
● Meloni (Italië): Heeft invloed op internationale relaties en wordt gezien als een
"Trump whisperer".
● Orban (Hongarije): Vaak afwijkend binnen de EU, met veto-macht over
beslissingen.
● Mark Rutte (NAVO): Speelt een rol in Europese defensie en de relatie met de VS
en China.
chter de schermen spelenambtenaren en technocrateneen grote rol in de EU. Zij
A
zijn de mensen die het beleid daadwerkelijk opstellen en implementeren.
Wat is de EU?
De EU kan op verschillende manieren worden begrepen:
1. De EU als financieringsmechanisme
● D e EU biedt tallozefinancieringsprogramma’svoor landbouw, regionale
ontwikkeling, universiteiten en meer.
● Grote uitgavenposten:
○ Regionale subsidies: gericht op armere regio’s voor economische
ontwikkeling.
○ Agrarische subsidies: steun voor de landbouwsector.
○ Onderwijs en innovatie: geld voor universiteiten en
onderzoeksprogramma’s.
● Verschillen in EU-uitgaven per land:
○ Polen, Spanje, Italië en Frankrijk ontvangen veel EU-geld.
○ Rijke landen zoals Nederland en Duitsland dragen meer bij dan ze
ontvangen.
○ De EU probeert economische verschillen tussen lidstaten te verkleinen.
2. De EU als gemeenschappelijke markt
De EU vormt eengeïntegreerde economiemet gemeenschappelijke regels:
V
● rij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen.
● Harmonisatie van administratieve regels, productstandaarden en
milieustandaarden.
● Economische schaalvoordelen en eerlijke concurrentie binnen de interne
markt.
3. De EU als geopolitiek project
● L
idstaten vertrouwen elkaar niet altijd volledig en gebruiken de EU als
coördinatiemechanismevoor internationale handel en defensie.
3
, ● D e EU spreekt vaak metéén stemin internationale organisaties zoals de
Wereldhandelsorganisatie en klimaatconferenties.
● Manieren waarop de EU met de rest van de wereld interacteert:
○ Kandidaatlidmaatschap
○ Associatieovereenkomsten
○ Ontwikkelingsbeleid
○ Vredesmissies en buitenlands beleid
○ Extern handelsbeleid (bijv. handelsverdragen)
Het ontwikkelen van regels in de EU
oewel de EU veel regels maakt, zijn ernog meer regels op nationaal en regionaal
H
niveau. De impact van EU-regels varieert tussen20% en 70%van de totale
regelgeving in een lidstaat, afhankelijk van het beleidsgebied.
● I n sommige sectoren (bijv. handel, milieu) is de EUzeer invloedrijk, terwijl in
andere (bijv. onderwijs, gezondheidszorg) de impact kleiner is.
● Lidstaten en de EU beïnvloeden elkaarwederzijds:
○ De EUstuurt en beperkthaar lidstaten.
○ Lidstatensturen en beperkende EU.
● Er zijn grote verschillen in hoe lidstaten EU-wetgeving interpreteren en
implementeren.
Maar wat is de EU nu echt?
e EU heeft kenmerken van zowel eeninternationale organisatie als een staat, maar
D
is geen van beide volledig.
1. Internationale organisatie of staat?
● D e EU is gebaseerd opverdragenen lidstaten kunnen zich terugtrekken (zoals
het VK met Brexit).
● De EU maakt wetten, maar heeft geen volledige soevereiniteit zoals een
nationale staat.
2. Federale superstaat (één centrale overheid) of confederatie?
● De EU heeftfederale elementen:
○ Wetgeving wordt verspreid over meerdere bestuursniveaus.
○ De EU-verdragen functioneren als een grondwet.
● Maar ookconfederale elementen:
○ Lidstaten kunnen zich terugtrekken.
○ EU-wetgeving heeft niet in alle beleidsgebieden voorrang op nationale
wetten.
4
Universiteit geschreven door Roos Verhagen:
Hoorcollege 1:Introductie tot de Europese Unie
Hoorcollege 2:Geschiedenis van de Europese Integratie
Hoorcollege 3:De EU en geld
Hoorcollege 4:De Europese Commissie
Hoorcollege 5: De Raad van Ministers en de Europese Raad
Hoorcollege 6: Het Europees Parlement
Hoorcollege 7: The evolution of EU environmental policy
Hoorcollege 8: Europese ruimtelijke ordening en regionaal beleid
Hoorcollege 9:EU en Maritieme Ruimtelijke Ordening
Hoorcollege 10: Het EU-recht
Hoorcollege 11: EU-klimaatbeleid
Hoorcollege 12: Waterbeleid in de Europese Unie
+ S
amenvattingmet belangrijke rijtjes die je uit je hoofd moet kennen voor het
tentamen
1
,College 1 - introductie
27 januari 2024
Waarom is de EU belangrijk?
e Europese Unie is geen top-down georganiseerde structuur waarin een elite de
D
regels bepaalt. In plaats daarvan draait de EU omcoördinatie en harmonisatietussen
de lidstaten. Dit betekent dat er flexibiliteit is binnen bepaalde grenzen, in plaats van
strenge en centraal opgelegde regels.
● G een centrale elite: De EU legt niet zomaar regels op vanuit een anonieme top,
maar werkt samen met verschillende bestuursniveaus (EU, nationaal,
regionaal/lokaal) om beleid vorm te geven.
● Regelgeving en consensus: Strikte regels vereisen de instemming van de
lidstaten. Besluitvorming is dus eenfusie van verschillende niveaus, waarbij
regels in naam van de EU worden gemaakt, maar in samenspraak met alle
betrokken partijen.
● Overdracht van beleidsautoriteit: Er is wel een transfer van macht, maar niet
in de vorm van een top-down georganiseerd systeem.
Wie runt de EU?
r is geen enkele persoon die ‘de baas’ is van de EU, maar verschillende leiders en
E
instellingen die elk een rol spelen in het bestuur.
Belangrijke figuren in het EU-bestuur:
● V oorzitter van de Europese Raad(nu António Costa) – leidt de vergaderingen
van regeringsleiders.
● Voorzitter van het Europees Parlement(nu Roberta Metsola) – hoofd van het
parlement, dat wetten goedkeurt en controleert.
● Voorzitter van de Europese Commissie(nu Ursula von der Leyen) – leidt de
uitvoerende macht van de EU.
● President van de Europese Centrale Bank(nu Christine Lagarde) – beheert
het monetaire beleid.
Uitdagingen van het EU-leiderschap:
I n de meeste landen is duidelijk wie de leider is, maar in de EU is ditdiffuus.
●
● Macht wordt verdeeld tussen verschillende instellingen en leiders.
● Besluitvorming vereist compromissen tussen meerdere partijen, wat zorgt
voorpolitieke steun, maar ook besluitvormingtrager en complexermaakt.
Invloedrijke nationale leiders in Europa:
2
, ● S cholz (Duitsland) & Macron (Frankrijk): De Frans-Duitse as is cruciaal. Als
deze twee landen het eens zijn, volgen anderen vaak.
● Meloni (Italië): Heeft invloed op internationale relaties en wordt gezien als een
"Trump whisperer".
● Orban (Hongarije): Vaak afwijkend binnen de EU, met veto-macht over
beslissingen.
● Mark Rutte (NAVO): Speelt een rol in Europese defensie en de relatie met de VS
en China.
chter de schermen spelenambtenaren en technocrateneen grote rol in de EU. Zij
A
zijn de mensen die het beleid daadwerkelijk opstellen en implementeren.
Wat is de EU?
De EU kan op verschillende manieren worden begrepen:
1. De EU als financieringsmechanisme
● D e EU biedt tallozefinancieringsprogramma’svoor landbouw, regionale
ontwikkeling, universiteiten en meer.
● Grote uitgavenposten:
○ Regionale subsidies: gericht op armere regio’s voor economische
ontwikkeling.
○ Agrarische subsidies: steun voor de landbouwsector.
○ Onderwijs en innovatie: geld voor universiteiten en
onderzoeksprogramma’s.
● Verschillen in EU-uitgaven per land:
○ Polen, Spanje, Italië en Frankrijk ontvangen veel EU-geld.
○ Rijke landen zoals Nederland en Duitsland dragen meer bij dan ze
ontvangen.
○ De EU probeert economische verschillen tussen lidstaten te verkleinen.
2. De EU als gemeenschappelijke markt
De EU vormt eengeïntegreerde economiemet gemeenschappelijke regels:
V
● rij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen.
● Harmonisatie van administratieve regels, productstandaarden en
milieustandaarden.
● Economische schaalvoordelen en eerlijke concurrentie binnen de interne
markt.
3. De EU als geopolitiek project
● L
idstaten vertrouwen elkaar niet altijd volledig en gebruiken de EU als
coördinatiemechanismevoor internationale handel en defensie.
3
, ● D e EU spreekt vaak metéén stemin internationale organisaties zoals de
Wereldhandelsorganisatie en klimaatconferenties.
● Manieren waarop de EU met de rest van de wereld interacteert:
○ Kandidaatlidmaatschap
○ Associatieovereenkomsten
○ Ontwikkelingsbeleid
○ Vredesmissies en buitenlands beleid
○ Extern handelsbeleid (bijv. handelsverdragen)
Het ontwikkelen van regels in de EU
oewel de EU veel regels maakt, zijn ernog meer regels op nationaal en regionaal
H
niveau. De impact van EU-regels varieert tussen20% en 70%van de totale
regelgeving in een lidstaat, afhankelijk van het beleidsgebied.
● I n sommige sectoren (bijv. handel, milieu) is de EUzeer invloedrijk, terwijl in
andere (bijv. onderwijs, gezondheidszorg) de impact kleiner is.
● Lidstaten en de EU beïnvloeden elkaarwederzijds:
○ De EUstuurt en beperkthaar lidstaten.
○ Lidstatensturen en beperkende EU.
● Er zijn grote verschillen in hoe lidstaten EU-wetgeving interpreteren en
implementeren.
Maar wat is de EU nu echt?
e EU heeft kenmerken van zowel eeninternationale organisatie als een staat, maar
D
is geen van beide volledig.
1. Internationale organisatie of staat?
● D e EU is gebaseerd opverdragenen lidstaten kunnen zich terugtrekken (zoals
het VK met Brexit).
● De EU maakt wetten, maar heeft geen volledige soevereiniteit zoals een
nationale staat.
2. Federale superstaat (één centrale overheid) of confederatie?
● De EU heeftfederale elementen:
○ Wetgeving wordt verspreid over meerdere bestuursniveaus.
○ De EU-verdragen functioneren als een grondwet.
● Maar ookconfederale elementen:
○ Lidstaten kunnen zich terugtrekken.
○ EU-wetgeving heeft niet in alle beleidsgebieden voorrang op nationale
wetten.
4
