Groen = begrippen
Blauw = personen
Oranje = literatuur
Hoorcollege 1 – introductie van de sociologie
Sociologie: hoe worden individuen gevormd door hun omstandigheden en
door interactie met anderen? De sociale omgeving is heel bepalend voor
wie mensen zijn en wat mensen doen. Sociologie bekijkt hoe we in het
bijzondere het algemene kunnen zien.
Hoe is sociale orde mogelijk? (Sociale cohesie en stabiliteit)
Hoe ontstaat sociale verandering? (Oorzaken en gevolgen van
maatschappelijke verandering)
Hoe is sociale ongelijkheid mogelijk? (Ongelijkheid in macht, rijkdom
en status)
Waarom gedragen mensen zich zoals ze doen? (Individueel gedrag
en groepsdynamiek)
Sociologen kijken niet alleen naar cijfers (kwantitatief), maar ook naar het
verhaal erachter (kwalitatief).
De sociologische verbeelding > het verschil tussen persoonlijke
problemen en sociale problemen.
Het verschil met psychologie: psychologen zoeken problemen en
verklaringen op binnen het individu (binnen de psyche), terwijl sociologen
dit in de maatschappij proberen te vinden (buiten de psyche). Sociologie
kan vaak een additionele verklaring bieden bovenop de psychologie die
naar het individu kijkt.
Margaret Thatcher > er bestaat geen samenleving; er zijn mannen en
vrouwen, en er zijn families, maar daar houdt het bij op. Hiermee bedoelde
ze dat mensen vooral verantwoordelijk zijn voor zichzelf en hun directe
omgeving, en dat de samenleving als een op zichzelf staand concept niet
bestaat. Ze minimaliseerde het idee dat mensen afhankelijk zijn van een
groter collectief.
Daarentegen doen we allemaal hetzelfde: we denken vaak authentiek te
zijn, maar we zijn veel meer hetzelfde dan dat we denken. De paradox
van de moderne samenleving: individualiteit is een belangrijke waarde
in de moderne samenleving, maar mensen zijn sociale wezens.
Voor- en nadelen van de sociologie:
Debunking > het niet zomaar aannemen van alles; niet alles wat
we denken is altijd waar.
Beter begrip van de omstandigheden waarin we zitten, en waarom.
, Empowering > de nadelige kant voor bepaalde groepen laten zien;
dit kan mobiliserend werken.
Alles verandert; dit maakt het lastig voor sociologen.
Sociologen zijn ook mensen die het soms lastig vinden om afstand te
houden.
Sociologie wordt onderdeel van een maatschappelijk debat.
Durkheim > er zijn twee elementen in de mens: een individu én een
sociaal wezen; we zijn enerzijds unieke personen met eigen gedachten en
keuzes, maar anderzijds zijn we ook sterk beïnvloed door de samenleving.
Er zijn allerlei processen (normen, waarden, religie, wetgeving, tradities…)
die het individu overstijgen: de samenleving is meer dan de optelsom
van individuen; in een samenleving zijn er sociale structuren en regels
die niet alleen voortkomen uit individuele keuzes, maar een eigen
dynamiek hebben (taal, economie, morele opvattingen…) die buiten het
individu bestaan.
Bauman > bekritiseerde het idee dat sociologie simpelweg ‘common
sense’ / ‘gezond verstand’ is. Volgens Bauman is sociologie juist een
vakgebied dat verder gaat dan wat mensen intuïtief denken en weten. Hij
onderscheidde vier aspecten van sociologisch denken:
Responsible speech: er zijn regels van verantwoorde
argumentatie; je kunt niet zomaar iets roepen > feiten, bewijs en
redenering zijn cruciaal.
Size of the field: sociologie dwingt je om verder te kijken dan je
eigen ervaringen en sociale bubbel. Wat voor jou logisch lijkt, kan in
een andere cultuur/sociale groep anders zijn. Sociologen proberen
menselijk gedrag in een bredere context te begrijpen.
Making sense: sociologie probeert menselijk gedrag te verklaren
en te interpreteren door te kijken naar de grotere structuren waarin
mensen leven (familie, religie, economie, media…). Mensen maken
keuzes, maar die keuzes worden beïnvloed door de sociale context
waarin ze zich bevinden.
Defamiliarize: het vermogen om bekende en vanzelfsprekende
zaken ter discussie te stellen. Een belangrijk taak van sociologen is
om dingen die als normaal/vanzelfsprekend worden beschouwd,
kritisch te onderzoeken. Waarom doen we de dingen zoals we ze
doen?
De drie niveaus van sociologie: micro (familie, vrienden), meso (kantoor,
universiteit), en macro (overheid, land) > deze staan in interactie met
elkaar.
,GESCHIEDENIS
Sociologie is ontstaan bij de overgang van de traditionele samenleving
naar de moderne samenleving. Dit komt omdat er in de moderne
samenleving vragen ontstonden als ‘’Hoe is de sociale (wan)orde
mogelijk?’’ ‘’Hoe is sociale (on)gelijkheid mogelijk?’’ ‘’Hoe werkt het
proces van rationalisering/modernisering van de wereld?’’…
De overgangen van samenlevingen worden verklaard door nieuwe
technieken; er ontstonden veranderingen in structuren van
samenlevingen. Maar, technologie is niet neutraal: de manier waarop het
wordt gebruikt en de gevolgen ervan worden altijd bepaald door
menselijke keuzes en sociale structuren. Daarnaast is technologie geen
oplossing voor alles; het kan zelfs nieuwe problemen produceren.
> ontstaan sociologie:
1. Maatschappelijke veranderingen:
Economische veranderingen door kapitalisme en industriële
revolutie.
Politieke veranderingen: vrijheid, gelijkheid, solidariteit.
Kerkelijke ontwikkelingen: secularisatie (later hier meer over).
Urbanisatie
> ontstaan van sociale problemen.
2. De (wetenschappelijke) ontdekking van de samenleving:
Opkomst moderne wetenschap; herwaardering van empirische
waarneming.
Ontdekken van de samenleving > sociologie belangrijk.
3. Auguste Comte bedacht de term ‘’sociologie’’ en de wet der drie
stadia:
Theologisch stadium: verklaring op basis van goden en geesten.
Metafysisch stadium: verklaring door abstracte, filosofische
speculatie over de natuurlijke orde.
Wetenschappelijk stadium: wetenschappelijke verklaring door
objectieve waarneming.
In de 19e eeuw ontstond het sociaal-Darwinisme, een stroming die
ideeën uit Darwin’s evolutietheorie toepaste op de samenleving. Hoewel
Charles Darwin zelf alleen sprak over biologische evolutie, namen
denkers zoals Spencer zijn ideeën over en pasten ze toe op menselijke
samenlevingen. Spencer introduceerde de term ’survival of the fittest’;
in de maatschappij overleven alleen de sterksten het, en de zwakkeren
zouden verdwijnen.
, Een belangrijk onderzoeksthema in de 19e eeuw ging over de sociale
kwestie; over armoede, de arbeidsverdeling en de verhoudingen tussen
klassen.
In de sociologie bestaan verschillende paradigma’s: theoretische
modellen die helpen om de samenleving en menselijk gedrag te begrijpen.
Belangrijk om te weten: paradigma’s zijn geen absolute waarheden, maar
manieren om de werkelijkheid te analyseren, ze bestaan naast elkaar; het
ene sluit het andere niet per se uit, en soms leidt te veel onverklaarbare
informatie binnen een paradigma tot de ontwikkeling van een nieuw
paradigma. De vier paradigmata (!):
Structureel-functionalistisch paradigma > de samenleving is
een systeem waarin alle delen samenwerken om stabiliteit te
behouden. Dit leidt tot sociale cohesie (omdat mensen allemaal
afhankelijk zijn van elkaar).
o Durkheim > sociale veranderingen die resulteren in
verschillende onderliggende bindingen tussen mensen
(samenleven en solidariteit).
o Kritiek op deze benadering: samenlevingen niet
geordend/stabiel, weinig aandacht voor conflict & verandering
& ontwikkeling, bestendigt de status quo, macroniveau.
Conflictparadigma > de samenleving wordt gekenmerkt door
ongelijkheid en strijd tussen verschillende groepen. Hierbij wordt
ervan uitgegaan dat spanningen en conflict in veranderingen
resulteren.
o Karl Marx > sociale veranderingen door economische
conflicten die ongelijkheden produceren.
o Kritiek op deze benadering: minder objectief, weinig
aandacht voor gedeelde waarden en normen en
afhankelijkheden die eenheid generen, macroniveau.
Symbolisch interactionistisch paradigma > de samenleving
ontstaat door interacties tussen individuen (waarden, normen,
geloofsovertuigingen…). Betekenissen worden gecreëerd en
veranderd door communicatie en gedeelde symbolen.
o Weber > sociale veranderingen door proces van
rationalisering (manier van denken.
o Kritiek op deze benadering: door de focus op microniveau
is er minder aandacht voor de invloed van grotere structuren
(cultuur, klasse, etniciteit…)
Rationele-keuze paradigma > mensen maken keuzes op basis
van een kosten-batenanalyse (op de sociale markten): ze doen iets
Blauw = personen
Oranje = literatuur
Hoorcollege 1 – introductie van de sociologie
Sociologie: hoe worden individuen gevormd door hun omstandigheden en
door interactie met anderen? De sociale omgeving is heel bepalend voor
wie mensen zijn en wat mensen doen. Sociologie bekijkt hoe we in het
bijzondere het algemene kunnen zien.
Hoe is sociale orde mogelijk? (Sociale cohesie en stabiliteit)
Hoe ontstaat sociale verandering? (Oorzaken en gevolgen van
maatschappelijke verandering)
Hoe is sociale ongelijkheid mogelijk? (Ongelijkheid in macht, rijkdom
en status)
Waarom gedragen mensen zich zoals ze doen? (Individueel gedrag
en groepsdynamiek)
Sociologen kijken niet alleen naar cijfers (kwantitatief), maar ook naar het
verhaal erachter (kwalitatief).
De sociologische verbeelding > het verschil tussen persoonlijke
problemen en sociale problemen.
Het verschil met psychologie: psychologen zoeken problemen en
verklaringen op binnen het individu (binnen de psyche), terwijl sociologen
dit in de maatschappij proberen te vinden (buiten de psyche). Sociologie
kan vaak een additionele verklaring bieden bovenop de psychologie die
naar het individu kijkt.
Margaret Thatcher > er bestaat geen samenleving; er zijn mannen en
vrouwen, en er zijn families, maar daar houdt het bij op. Hiermee bedoelde
ze dat mensen vooral verantwoordelijk zijn voor zichzelf en hun directe
omgeving, en dat de samenleving als een op zichzelf staand concept niet
bestaat. Ze minimaliseerde het idee dat mensen afhankelijk zijn van een
groter collectief.
Daarentegen doen we allemaal hetzelfde: we denken vaak authentiek te
zijn, maar we zijn veel meer hetzelfde dan dat we denken. De paradox
van de moderne samenleving: individualiteit is een belangrijke waarde
in de moderne samenleving, maar mensen zijn sociale wezens.
Voor- en nadelen van de sociologie:
Debunking > het niet zomaar aannemen van alles; niet alles wat
we denken is altijd waar.
Beter begrip van de omstandigheden waarin we zitten, en waarom.
, Empowering > de nadelige kant voor bepaalde groepen laten zien;
dit kan mobiliserend werken.
Alles verandert; dit maakt het lastig voor sociologen.
Sociologen zijn ook mensen die het soms lastig vinden om afstand te
houden.
Sociologie wordt onderdeel van een maatschappelijk debat.
Durkheim > er zijn twee elementen in de mens: een individu én een
sociaal wezen; we zijn enerzijds unieke personen met eigen gedachten en
keuzes, maar anderzijds zijn we ook sterk beïnvloed door de samenleving.
Er zijn allerlei processen (normen, waarden, religie, wetgeving, tradities…)
die het individu overstijgen: de samenleving is meer dan de optelsom
van individuen; in een samenleving zijn er sociale structuren en regels
die niet alleen voortkomen uit individuele keuzes, maar een eigen
dynamiek hebben (taal, economie, morele opvattingen…) die buiten het
individu bestaan.
Bauman > bekritiseerde het idee dat sociologie simpelweg ‘common
sense’ / ‘gezond verstand’ is. Volgens Bauman is sociologie juist een
vakgebied dat verder gaat dan wat mensen intuïtief denken en weten. Hij
onderscheidde vier aspecten van sociologisch denken:
Responsible speech: er zijn regels van verantwoorde
argumentatie; je kunt niet zomaar iets roepen > feiten, bewijs en
redenering zijn cruciaal.
Size of the field: sociologie dwingt je om verder te kijken dan je
eigen ervaringen en sociale bubbel. Wat voor jou logisch lijkt, kan in
een andere cultuur/sociale groep anders zijn. Sociologen proberen
menselijk gedrag in een bredere context te begrijpen.
Making sense: sociologie probeert menselijk gedrag te verklaren
en te interpreteren door te kijken naar de grotere structuren waarin
mensen leven (familie, religie, economie, media…). Mensen maken
keuzes, maar die keuzes worden beïnvloed door de sociale context
waarin ze zich bevinden.
Defamiliarize: het vermogen om bekende en vanzelfsprekende
zaken ter discussie te stellen. Een belangrijk taak van sociologen is
om dingen die als normaal/vanzelfsprekend worden beschouwd,
kritisch te onderzoeken. Waarom doen we de dingen zoals we ze
doen?
De drie niveaus van sociologie: micro (familie, vrienden), meso (kantoor,
universiteit), en macro (overheid, land) > deze staan in interactie met
elkaar.
,GESCHIEDENIS
Sociologie is ontstaan bij de overgang van de traditionele samenleving
naar de moderne samenleving. Dit komt omdat er in de moderne
samenleving vragen ontstonden als ‘’Hoe is de sociale (wan)orde
mogelijk?’’ ‘’Hoe is sociale (on)gelijkheid mogelijk?’’ ‘’Hoe werkt het
proces van rationalisering/modernisering van de wereld?’’…
De overgangen van samenlevingen worden verklaard door nieuwe
technieken; er ontstonden veranderingen in structuren van
samenlevingen. Maar, technologie is niet neutraal: de manier waarop het
wordt gebruikt en de gevolgen ervan worden altijd bepaald door
menselijke keuzes en sociale structuren. Daarnaast is technologie geen
oplossing voor alles; het kan zelfs nieuwe problemen produceren.
> ontstaan sociologie:
1. Maatschappelijke veranderingen:
Economische veranderingen door kapitalisme en industriële
revolutie.
Politieke veranderingen: vrijheid, gelijkheid, solidariteit.
Kerkelijke ontwikkelingen: secularisatie (later hier meer over).
Urbanisatie
> ontstaan van sociale problemen.
2. De (wetenschappelijke) ontdekking van de samenleving:
Opkomst moderne wetenschap; herwaardering van empirische
waarneming.
Ontdekken van de samenleving > sociologie belangrijk.
3. Auguste Comte bedacht de term ‘’sociologie’’ en de wet der drie
stadia:
Theologisch stadium: verklaring op basis van goden en geesten.
Metafysisch stadium: verklaring door abstracte, filosofische
speculatie over de natuurlijke orde.
Wetenschappelijk stadium: wetenschappelijke verklaring door
objectieve waarneming.
In de 19e eeuw ontstond het sociaal-Darwinisme, een stroming die
ideeën uit Darwin’s evolutietheorie toepaste op de samenleving. Hoewel
Charles Darwin zelf alleen sprak over biologische evolutie, namen
denkers zoals Spencer zijn ideeën over en pasten ze toe op menselijke
samenlevingen. Spencer introduceerde de term ’survival of the fittest’;
in de maatschappij overleven alleen de sterksten het, en de zwakkeren
zouden verdwijnen.
, Een belangrijk onderzoeksthema in de 19e eeuw ging over de sociale
kwestie; over armoede, de arbeidsverdeling en de verhoudingen tussen
klassen.
In de sociologie bestaan verschillende paradigma’s: theoretische
modellen die helpen om de samenleving en menselijk gedrag te begrijpen.
Belangrijk om te weten: paradigma’s zijn geen absolute waarheden, maar
manieren om de werkelijkheid te analyseren, ze bestaan naast elkaar; het
ene sluit het andere niet per se uit, en soms leidt te veel onverklaarbare
informatie binnen een paradigma tot de ontwikkeling van een nieuw
paradigma. De vier paradigmata (!):
Structureel-functionalistisch paradigma > de samenleving is
een systeem waarin alle delen samenwerken om stabiliteit te
behouden. Dit leidt tot sociale cohesie (omdat mensen allemaal
afhankelijk zijn van elkaar).
o Durkheim > sociale veranderingen die resulteren in
verschillende onderliggende bindingen tussen mensen
(samenleven en solidariteit).
o Kritiek op deze benadering: samenlevingen niet
geordend/stabiel, weinig aandacht voor conflict & verandering
& ontwikkeling, bestendigt de status quo, macroniveau.
Conflictparadigma > de samenleving wordt gekenmerkt door
ongelijkheid en strijd tussen verschillende groepen. Hierbij wordt
ervan uitgegaan dat spanningen en conflict in veranderingen
resulteren.
o Karl Marx > sociale veranderingen door economische
conflicten die ongelijkheden produceren.
o Kritiek op deze benadering: minder objectief, weinig
aandacht voor gedeelde waarden en normen en
afhankelijkheden die eenheid generen, macroniveau.
Symbolisch interactionistisch paradigma > de samenleving
ontstaat door interacties tussen individuen (waarden, normen,
geloofsovertuigingen…). Betekenissen worden gecreëerd en
veranderd door communicatie en gedeelde symbolen.
o Weber > sociale veranderingen door proces van
rationalisering (manier van denken.
o Kritiek op deze benadering: door de focus op microniveau
is er minder aandacht voor de invloed van grotere structuren
(cultuur, klasse, etniciteit…)
Rationele-keuze paradigma > mensen maken keuzes op basis
van een kosten-batenanalyse (op de sociale markten): ze doen iets
