Bestuursprocesrecht
Week 1
Ontstaan van het bestuursrecht
Objectus litis leer: bij burgerlijke rechter procederen wanneer je beroept op
burgerlijk recht.
Administratieve rechtspraak vs. Administratief beroep
Loeff: wilde dat rechtsbescherming geboden werd door een onafhankelijke
(bestuurs)rechter; administratieve rechtspraak.
Struycken: vond het beter om geen onafhankelijke rechter te betrekken in
het bestuursrecht, maar rechtsbescherming door democratisch gelegitimeerd
hoger bestuursorgaan. Omdat rechter onvoldoende weet van
maatschappelijke problemen; administratief beroep.
o Struycken stelde dat bestuursorganen meer kennis in huis hadden
tegenover de juristen uit de rechtspraak.
Nederland: kent een voorprocedure, omdat het probleem daar beter opgelost
wordt, en daar wordt 80 à 90% al opgelost. (Efficiënt) – Kent geen
constitutionele toetsing.
Voorprocedure heeft 2 hoofdfuncties:
o Rechtsbescherming; en Verlengde besluitvorming: volledige
heroverweging door bestuursorgaan op grondslag van bezwaar;
Instanties van rechtspraak
Drie instanties van rechtspraak: hoger beroep indien:
o De raad van State; algemene hoger beroepsrechter; Kent
onafhankelijkheid door koning.
o De Centrale raad van Beroep; indien het gaat om sociale
zekerheidszaken of zaken rondom de rechtspositie van ambtenaren.
o College van beroeps- en bedrijfsleven; indien het gaat om
bedrijfseconomische zaken.
Fiscale zaken worden behandeld bij de normale rechtbank, het Hof en de Hoge
Raad.
Kenmerken van bestuursprocesrecht
Besluiten ex art. 8:1 Awb staan in het bestuursprocesrecht centraal.
Aanvullende voorziening: problemen worden meestal opgelost met
bezwaar, voordat men naar de rechter toegaat. (Bestuursrechter =
aanvullende rechtsbeschermer)
Rechter toetst ex tunc: toetsen op het moment dat het besluit werd
genomen.
Bestuursorgaan oefent eenzijdige machtsuitoefening uit, het neemt een
besluit en legt daarmee rechten en plichten aan de burger op.
Korte beroepstermijnen: elk geschil raakt belangen van derden en/of
maatschappij; daarom korte beroepstermijn zodat burger en derden weten
waar zij aan toe zijn.
o Snel besluit worden genomen om de rechtszekerheid te waarborgen.
1
, Procedure relatief laagdrempelig: bij bezwaar, geen griffiekosten worden
betaald, geen verplichte procesvertegenwoordiging, geen veroordeling in
kosten wederpartij gedaan.
Bestuursrechter werkt slechts toetsend (niet rechts vaststellend): heeft
enkel controlerende functie. Bestuursrechter heeft een beperkt beeld van
werkelijkheid.
Ongelijkheidscompensatie: rechter houdt rekening met verschillen tussen
machtsposities van partijen en compenseert in de regel de burger, omdat deze
de zwakkere partij is. (art. 8:42 jo. Art. 8:47 (ambtshalve onderzoek) jo. Art.
8:69 BW (aanvullen door bestuursrechter)
Beginselen procesrecht
Eenieder heeft recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak,
binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat
bij de wet is ingesteld. Uitspraak in het openbaar worden gewezen.
Beroep
Om te spreken van beroep moet er volgens art. 8:1 Awb sprake zijn van een
besluit en een klager, die belanghebbende is.
o Hieraan voorafgaand verplichte voorprocedure uit art. 6:13 Awb
doorlopen.
In beginsel naar rechtbank (8:6 Awb), maar bijlage kun je naar iets anders
verwijzen.
o In sommige geschillen met spoed direct naar CRvB of ABRvS worden
gestuurd;
Hoofdregel art. 8:105 Awb: is dat je voor hoger beroep naar ABRvS moet,
maar de bijlage kun je naar een andere gespecialiseerde hogere instantie
sturen.
o Er is geen cassatie.
Rechterlijke keten
1. Besluit in primo; met als vervolg de bezwaarfase; (BIP)
2. Tweede beluit = de beslissing op bezwaar (BOB). (Beroep bij rechtbank?
Procederen over beslissing op bezwaar. Alles bij primaire besluit neemt rechter
niet mee; ex nunc)
a. Gedurende geschil kan het zijn dat ambtenaar op basis art. 6:19 Awb
een vervangend besluit indient, dan gaat beroep over op dat besluit.
3. Besluit op bezwaar (Besluit onder te verdelen in beschikking en besluit van
algemene strekking)
a. Besluit van algemene strekking: niet mogelijk om in beroep te gaan
tegen Algemeen verbindend voorschrift (AVV) en beleidsregel.
i. 1 avv waar wel tegen kan worden geproduceerd:
bestemmingsplan
b. Wel tegen Concretiserend besluit van algemene strekking (8:3 Awb)
2
, Soorten besluiten (twee categorieën, art. 1:3 lid 2 Awb)
Beschikking (bestuursrechter, appellabel)
Art. 1:3 lid 2 Awb: beschikking is een besluit dat niet van algemene strekking
is maar is bedoeld voor een individueel en concreet geval. Is niet voor
herhaling vatbaar. (Vrijstelling, vergunning, ontheffing)
Persoonscriterium: besluit is gericht op een individualiseerbare groep
personen.
o Bekendmaking van persoonsgerichte beschikking art. 3:41 Awb.
Zaakscriterium: concretiseert zich door de juridische status van een object
te bepalen.
o Bekendmaking zaaksgerichte beschikking art. 3:42 Awb
Algemeen verbindend voorschrift (civiele rechter, niet-appellabel)
Een naar buiten werkende, bindende, algemene regel, die zich voor
herhaaldelijke toepassing leent en een zelfstandige norm bevat. Bindt de
geadresseerde burgers én moet zijn vastgesteld krachtens een specifiek
daartoe strekkende bevoegdheid die direct of indirect is ontleend aan
grondwet of wet in formele zin. (Een wet is geen x, wel bevatten wetten vaak
avv’s)
Beleidsregel (Art. 4:81 t/m 4:84 Awb) (civiele rechter, niet-appellabel)
Art. 1:3 lid 4 Awb: bij besluit vastgestelde algemene regel (niet zijnde een
AVV), omtrent de afweging van belangen, de vaststelling van feiten of de
uitleg van wettelijke voorschriften bij het gebruik van een bevoegdheid van
een bestuursorgaan. (Roept geen nieuwe verplichtingen in het leven)
Andere besluiten van algemene strekking (bestuursrechter, appellabel)
Cbas: concretiseert een algemene norm (vb. gebiedsaanwijzing, vaststelling
geluidzone)
Hangt nauw samen met een avv omdat ze de werkingssfeer van een
(bestaande) avv naar tijd, plaats of object bepalen. (mist een zelfstandige
norm)
Gevaarlijke honden in Sint-Oedenrode: gaat om persoonsgerichte beschikking
dus geen c-bas
Stappenplan – procederen in het bestuursrecht
Hoe werkt de bestuursrechtelijke rechtsgang tot in hoogste instantie?
1. Noem art. 8:1 Awb en controleer uitzonderingen art. 8:3 e.v. Awb jo. Art. 8:5 lid
1
2. Noem art. 7:1 Awb (normaal eerst in bezwaar), tenzij één van de subjes van
art. 7:1 Awb opgaan of art. 7:1a Awb toepasselijk is. (Vooral art. 7:1 sub a, sub
d, sub g Awb)
3. Noem art. 8:6 lid 1 Awb: kijken of je naar de rechtbank moet of naar een
bijzondere rechter (absolute competentie)
4. Noem art. 8:7 lid 1 jo. Lid 3 Awb: zegt dan naar welke rechtbank je moet, mits
de rechtbank absoluut bevoegd is (relatieve competentie)
B. Scheuler ‘van besluit naar geschil: in 25 jaar Awb, in eenheid en
verscheidenheid’
Oorzaken slecht functioneren van geschilbeslechtigings functie van
bestuursrecht;
3
Week 1
Ontstaan van het bestuursrecht
Objectus litis leer: bij burgerlijke rechter procederen wanneer je beroept op
burgerlijk recht.
Administratieve rechtspraak vs. Administratief beroep
Loeff: wilde dat rechtsbescherming geboden werd door een onafhankelijke
(bestuurs)rechter; administratieve rechtspraak.
Struycken: vond het beter om geen onafhankelijke rechter te betrekken in
het bestuursrecht, maar rechtsbescherming door democratisch gelegitimeerd
hoger bestuursorgaan. Omdat rechter onvoldoende weet van
maatschappelijke problemen; administratief beroep.
o Struycken stelde dat bestuursorganen meer kennis in huis hadden
tegenover de juristen uit de rechtspraak.
Nederland: kent een voorprocedure, omdat het probleem daar beter opgelost
wordt, en daar wordt 80 à 90% al opgelost. (Efficiënt) – Kent geen
constitutionele toetsing.
Voorprocedure heeft 2 hoofdfuncties:
o Rechtsbescherming; en Verlengde besluitvorming: volledige
heroverweging door bestuursorgaan op grondslag van bezwaar;
Instanties van rechtspraak
Drie instanties van rechtspraak: hoger beroep indien:
o De raad van State; algemene hoger beroepsrechter; Kent
onafhankelijkheid door koning.
o De Centrale raad van Beroep; indien het gaat om sociale
zekerheidszaken of zaken rondom de rechtspositie van ambtenaren.
o College van beroeps- en bedrijfsleven; indien het gaat om
bedrijfseconomische zaken.
Fiscale zaken worden behandeld bij de normale rechtbank, het Hof en de Hoge
Raad.
Kenmerken van bestuursprocesrecht
Besluiten ex art. 8:1 Awb staan in het bestuursprocesrecht centraal.
Aanvullende voorziening: problemen worden meestal opgelost met
bezwaar, voordat men naar de rechter toegaat. (Bestuursrechter =
aanvullende rechtsbeschermer)
Rechter toetst ex tunc: toetsen op het moment dat het besluit werd
genomen.
Bestuursorgaan oefent eenzijdige machtsuitoefening uit, het neemt een
besluit en legt daarmee rechten en plichten aan de burger op.
Korte beroepstermijnen: elk geschil raakt belangen van derden en/of
maatschappij; daarom korte beroepstermijn zodat burger en derden weten
waar zij aan toe zijn.
o Snel besluit worden genomen om de rechtszekerheid te waarborgen.
1
, Procedure relatief laagdrempelig: bij bezwaar, geen griffiekosten worden
betaald, geen verplichte procesvertegenwoordiging, geen veroordeling in
kosten wederpartij gedaan.
Bestuursrechter werkt slechts toetsend (niet rechts vaststellend): heeft
enkel controlerende functie. Bestuursrechter heeft een beperkt beeld van
werkelijkheid.
Ongelijkheidscompensatie: rechter houdt rekening met verschillen tussen
machtsposities van partijen en compenseert in de regel de burger, omdat deze
de zwakkere partij is. (art. 8:42 jo. Art. 8:47 (ambtshalve onderzoek) jo. Art.
8:69 BW (aanvullen door bestuursrechter)
Beginselen procesrecht
Eenieder heeft recht op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak,
binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat
bij de wet is ingesteld. Uitspraak in het openbaar worden gewezen.
Beroep
Om te spreken van beroep moet er volgens art. 8:1 Awb sprake zijn van een
besluit en een klager, die belanghebbende is.
o Hieraan voorafgaand verplichte voorprocedure uit art. 6:13 Awb
doorlopen.
In beginsel naar rechtbank (8:6 Awb), maar bijlage kun je naar iets anders
verwijzen.
o In sommige geschillen met spoed direct naar CRvB of ABRvS worden
gestuurd;
Hoofdregel art. 8:105 Awb: is dat je voor hoger beroep naar ABRvS moet,
maar de bijlage kun je naar een andere gespecialiseerde hogere instantie
sturen.
o Er is geen cassatie.
Rechterlijke keten
1. Besluit in primo; met als vervolg de bezwaarfase; (BIP)
2. Tweede beluit = de beslissing op bezwaar (BOB). (Beroep bij rechtbank?
Procederen over beslissing op bezwaar. Alles bij primaire besluit neemt rechter
niet mee; ex nunc)
a. Gedurende geschil kan het zijn dat ambtenaar op basis art. 6:19 Awb
een vervangend besluit indient, dan gaat beroep over op dat besluit.
3. Besluit op bezwaar (Besluit onder te verdelen in beschikking en besluit van
algemene strekking)
a. Besluit van algemene strekking: niet mogelijk om in beroep te gaan
tegen Algemeen verbindend voorschrift (AVV) en beleidsregel.
i. 1 avv waar wel tegen kan worden geproduceerd:
bestemmingsplan
b. Wel tegen Concretiserend besluit van algemene strekking (8:3 Awb)
2
, Soorten besluiten (twee categorieën, art. 1:3 lid 2 Awb)
Beschikking (bestuursrechter, appellabel)
Art. 1:3 lid 2 Awb: beschikking is een besluit dat niet van algemene strekking
is maar is bedoeld voor een individueel en concreet geval. Is niet voor
herhaling vatbaar. (Vrijstelling, vergunning, ontheffing)
Persoonscriterium: besluit is gericht op een individualiseerbare groep
personen.
o Bekendmaking van persoonsgerichte beschikking art. 3:41 Awb.
Zaakscriterium: concretiseert zich door de juridische status van een object
te bepalen.
o Bekendmaking zaaksgerichte beschikking art. 3:42 Awb
Algemeen verbindend voorschrift (civiele rechter, niet-appellabel)
Een naar buiten werkende, bindende, algemene regel, die zich voor
herhaaldelijke toepassing leent en een zelfstandige norm bevat. Bindt de
geadresseerde burgers én moet zijn vastgesteld krachtens een specifiek
daartoe strekkende bevoegdheid die direct of indirect is ontleend aan
grondwet of wet in formele zin. (Een wet is geen x, wel bevatten wetten vaak
avv’s)
Beleidsregel (Art. 4:81 t/m 4:84 Awb) (civiele rechter, niet-appellabel)
Art. 1:3 lid 4 Awb: bij besluit vastgestelde algemene regel (niet zijnde een
AVV), omtrent de afweging van belangen, de vaststelling van feiten of de
uitleg van wettelijke voorschriften bij het gebruik van een bevoegdheid van
een bestuursorgaan. (Roept geen nieuwe verplichtingen in het leven)
Andere besluiten van algemene strekking (bestuursrechter, appellabel)
Cbas: concretiseert een algemene norm (vb. gebiedsaanwijzing, vaststelling
geluidzone)
Hangt nauw samen met een avv omdat ze de werkingssfeer van een
(bestaande) avv naar tijd, plaats of object bepalen. (mist een zelfstandige
norm)
Gevaarlijke honden in Sint-Oedenrode: gaat om persoonsgerichte beschikking
dus geen c-bas
Stappenplan – procederen in het bestuursrecht
Hoe werkt de bestuursrechtelijke rechtsgang tot in hoogste instantie?
1. Noem art. 8:1 Awb en controleer uitzonderingen art. 8:3 e.v. Awb jo. Art. 8:5 lid
1
2. Noem art. 7:1 Awb (normaal eerst in bezwaar), tenzij één van de subjes van
art. 7:1 Awb opgaan of art. 7:1a Awb toepasselijk is. (Vooral art. 7:1 sub a, sub
d, sub g Awb)
3. Noem art. 8:6 lid 1 Awb: kijken of je naar de rechtbank moet of naar een
bijzondere rechter (absolute competentie)
4. Noem art. 8:7 lid 1 jo. Lid 3 Awb: zegt dan naar welke rechtbank je moet, mits
de rechtbank absoluut bevoegd is (relatieve competentie)
B. Scheuler ‘van besluit naar geschil: in 25 jaar Awb, in eenheid en
verscheidenheid’
Oorzaken slecht functioneren van geschilbeslechtigings functie van
bestuursrecht;
3
