Summary - Psychiatrie

Psychiatrie – inleiding
Stelling

“Het aantal mensen dat ooit met een psychische stoornis te maken krijgt is klein.”

Waar of onwaar? Prevalentie: 48% of 1/2 gedurende ganse levensloop en 1/4 à 1/5 in het laatste
jaar

 Er is een verschil in ‘ooit in je leven’ en ‘in de laatste 12 maand’



2020

48%

26% -> door corona



1. Inleiding
Belangrijke terminologie
 Psychiatrie: medisch specialisme dat zich richt op de diagnostiek en behandeling van
psychische stoornissen
 Psychische stoornis: het geheel van afwijkende gedachten, emoties en gedragingen dat
wordt gekenmerkt door ander andere een storing in het functioneren en zorgt voor
(persoonlijk) lijden
Gedachten, emoties en gedragingen vormen een persoon
 Symptomen: specifieke kenmerken of eigenschappen die passen bij een bepaalde
psychische stoornis
Eén kenmerk kan nooit een psychische stoornis zijn, het is altijd in combinatie met andere
symptomen
 Psychiater-psycholoog-psychotherapeut
Psychiater: dokter (medicatie), artsendiploma
Stop niet na studie psychiater of psycholoog -> volg nog een therapeutische opleiding

Wat is afwijkend en wat is normaal?
 Fundamenteel vraagstuk
Niet gemakkelijk, niet wetenschappelijk te bewijzen
 Geen echte beeldvorming
 Klinische diagnostiek – geen exacte testen – wel klinisch oordeel
 Oordeel kan verschillend zijn in de loop der tijd en van cultuur tot cultuur
 Zin of onzin classificatiesysteem?
 Kritische blik is noodzakelijk

Nadeel diagnose (etiket): mensen gaan zich onbewust zo gedragen

Plocebo: bv. mensen die de bijsluiter lezen gaan meer bijwerkingen vertonen




1

,Criteria voor afwijkend gedag
Verschillende criteria om te beoordelen of emoties, gedachten en gedrag afwijkend zijn

1. Uitzonderlijk
o Maatstaf
o Op zich niet voldoende om gedrag afwijkend te noemen
o Bv. stemmen horen, dingen zien; in andere culturen soms als normaal – extreme
paniek in openbare ruimte
2. Sociaal afwijkend
o Culturele verschillen – dus maatstaf
3. Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
4. Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon of betrokkenen
Sommige gevoelens angst of depressie kunnen normale reacties zijn op een situatie –
meestal volgt er een aanpassing waardoor heftige emoties verminderen
5. Ongepast of contraproductief
o Bv. alcohol, agorafobie (bang om vertrouwde omgeving te verlaten)
6. Gevaar voor jou of je omgeving
o Bv. alcohol, hooligans (iemand die zich misdraagt)

In een bepaald opzicht afwijkend wil niet zeggen in zijn geheel als persoon afwijkend

Wanneer is angst normaal? Abnormaal wanneer adequaat handelen niet meer mogelijk is

Toepassen op de 3 gevalsbesprekingen

Combinatie van de genoemde criteria – in een bepaald opzicht afwijkend zijn wil niet zeggen in
zijn geheel afwijkende

Historische visies op afwijkend gedrag
 Wereldbeeld bepaalt veel
o Geloof in bovennatuurlijke krachten of boze geesten
o Godsdiensten (straf van God)
o Geloof in wetenschap en rede
 Hippocrates (± 400 v. Chr.) – humores (lichaamssappen)
o 3 categorieën: melancholie (stemmingsstoornissen), manie en bezetenheid
(psychosen)
Ziekte is veroorzaakt door natuurlijke oorzaken en niet door bezetenheid bovennatuurlijke
geesten – humores zijn de essentiële lichaamssappen (slijm, zwarte gal, bloed en gele gal)
(onevenwicht in deze sappen veroorzaakt afwijkend gedrag) – zwarte gal te veel:
melancholie (stemmingsstoornissen)
Eerste psychiatrisch ziekenhuis in Bagdad 705 – OP NIVEAU DAT WIJ PAS BEREIKTEN IN
1900
 Arabische psychiatrie (8ste – 16de eeuw)
o Mensgerichte benadering geestesziekten – Koran en respect
 Exorcisme en heksenvervolgingen (Middeleeuwen)
o Katholieke kerk; straf van God
 Exorcisten
 Heksenvervolging door inquisiteurs: DRIJFTEST
o Geloof in natuurlijke oorzaken nooit echt verdwenen


2

, Middeleeuwen; bezetenheid door boze geesten of de duivel – HEKSEN (SCHIZOFRENIE? OF
BEKENTENISSEN DOOR MARTELING?)
 Gekkenhuizen (1600)
o Erbarmelijk – publiekstrekkers
 Vanaf 1800 – hervormingen
o Frankrijk (Pussin – Pinel): niet populair
o Morele therapie
o Joseph Guislain (1857)
Guislain eerste moderne krankzinnigengesticht in Gent
o Tweede helft: morele therapie in ongenade – afwijkend gedrag is ongeneeslijk –
psychiatrisch ziekenhuis opnieuw erbarmelijk (lobotomie: stukken hersenen
wegsnijden of met ijspriemen door schedel gaan en hersenen opheffen en
losschudden, dwangbuis…)
Afwijkend gedrag: gewoon ziek en dus recht op menselijke bejegening
Niet populair omdat geestes gestoorden bedreiging voor de samenleving en niet als
patiënten die behoefte hebben aan behandeling
Morele therapie; filosofie gebaseerd op idee dat patiënten door een menselijke bejegening
en een verblijf in een ontspannen en respectvolle omgeving weer normaal zullen
functioneren
 De anti-psychiatrische beweging
o Jaren 70 – psychiatrische stoornissen bestaan niet maar zijn gevolg van kapitalisme
Doel: betere behandeling met meer nadruk op sociaal dan op medisch model/meer
rechten en inspraak van de patiënt
 20 eeuw
ste

o Psychiatrische ziekenhuizen ver van de bewoonde wereld
Geelse ziekenzorg al 700 jaar bezig met vermaatschappelijking
o Na 1950 nieuwe wind
 Medicijnen (antipsychotica, antidepressiva)
 Sociaal gerichte psychiatrie meer op de voorgrond
 Indirecte invloed op vermindering van aantal bedden en toename ambulante
zorg
 Keerzijde ‘liberale’ beleid – aan lot overgelaten
Keerzijde van het liberale beleid; velen kwamen aan de zijlijn omdat niet
gemotiveerd genoeg

Hedendaagse trends
 Empowerment
 Ervaringsdeskundigheid
 Zelfhulpgroepen
 Herstelbenadering – eigen actieve rol in herstel
Herstel X -> genezen
Stoornis wegnemen
 Taboe en destigmatisering
 Financiering onder druk
 Patiënt of cliënt?




3

, EBM
 Evidence-based medicine (best beschikbare bewijs)
o Behandelrichtlijnen en behandelprotocollen
o RCT (randomised controlled Trials)
o Meetbaar en vergelijkbaar – vaak ethische hinder
o Unieke van de mens?

Besluit
 Kritisch blijven denken over psychiatrie/psychologie
 Niet simplificeren (biopsychosociaal model)
Niet denken dat er één model is
 Correlatie ≠ causaal verband
 Wat is een psychische stoornis?
 Wat is afwijkend gedrag?
 Culturele en historische invloeden?

Blootstelling aan niet altijd even accurate overvloed aan informatie (kranten, internet…)

Nooit enkel afgaan op eerste indruk

2. Visies op afwijkend gedrag en behandelmethoden
Inleiding
 Psychische stoornissen kunnen verschillende oorzaken en gevolgen hebben
 Unieke persoon met eigen levensverhaal
 Context waarin alles zich afspeelt
 Karakteristieken van de stoornis; niet altijd even herkenbaar
 Perspectieven/visies
o (Gedeeltelijke) verklaring voor het ontstaan van (afwijkende) emoties, gedachten
en/of gedrag

Het biologisch perspectief
 Opnieuw meer geloof in de biologie sinds de jaren 80
 Succesvolle medicijnen ontdekt
 Technologische ontwikkelingen (meten van hersenfuncties en lichamelijke processen)
leiden tot meer meetinstrumenten voor wetenschappelijk onderzoek
 Rol van het zenuwstelsel
 Biologische processen en hersenstructuren: rol bij afwijkend gedrag
 Onze genen spelen een belangrijke rol in onze aanleg voor tal van psychische stoornissen
 Maar: biologisch perspectief is niet alles
o Verband maar vaak niet meer dan dat
o Psychotherapie, medicatie, placebo; soms gelijkaardige impact op hersenen!

INTERACTIE BIOLOGIE EN OMGEVING!!




Het psychologisch perspectief
Psychodynamische modellen

4