L EERSTOORNISSEN : DYSELXIE EN DYSORTHOGRAFIE
Behandeling leerproblemen en/of leerstoornissen
Algemene principes
• Evidence based en practice based:
Beter worden in lezen, spelling: MEER lezen, spellen (niet door ANDERS lezen, spellen)
Hangt af van hoe vaak we oefenen, hoe we het aanpakken, hoe vaak we het uitleggen…
Beter worden in lezen en spelling
• MEER
o Meer systematiek
Bv. hont ipv hond
➔ Verlengingsregel = gelijkmatigheidsregel
1 hond -> 2 honden
o Meer herhaling
Regels blijvend aan bod laten komen
o Meer instructie
o Meer stapsgewijs
o Meer intensivering
o Meer ‘kilometers’
Om goed te kunnen spellen/lezen moet je veel oefenen
• Maar ook:
o Combineren van lezen en spellen
Lezen en spellen altijd koppelen aan elkaar
▪ Goede opslag van letterpatroon in geheugen bevorderen.
Aanmeldingen leerproblemen/leerstoornissen
Kinderen hebben vaak al maanden, jaren faalervaringen m.b.t. lezen en spelling achter de rug:
De ‘circle of failure’ ontstaat.
Als therapeut moeten we deze doorbreken!
Het kind en zijn omgeving vaardig maken om na de therapie verder zelfstandig aan de slag te gaan.
➔ Zorgen dat ze het leuk vinden
Vooruitblik naar handelingsplan
Domein lezen/spelling
Status praesens
Één of meerdere doelstellingen
1
,Beschrijf voor élk van de doelstellingen:
- WAT je zal aanpakken
= logische opbouw met minimale deelstappen
- HOE je dat zal doen
= gebruikte therapeutische technieken en werkvormen
- WAARMEE je dat zal doen
= materiaal: therapieprogramma’s, methodes…
Directe instructiemodel HOE
= gaat over de inhoud van de therapie met je cliënt die je iets wil bijbrengen.
• Therapeut staat model – hardop denkend & tonen
• Expliciete & duidelijke instructies
• Stapsgewijs uitleggen, stapsgewijs werken
• Véél herhaling
• Duidelijk sturende feedback (product & proces)
Bv. als het kind zichzelf verbetert bij het schrijven van en woord
De leerzone HOE
Wat beheerst het kind en wat is de volgende stap?
Leerkuil: eerst iets leren die veel te moeilijk is; blijven oefenen en het lukt wel
Fundamentele componenten van leesvaardigheid en onderliggende vaardigheden
Les in lezen | Les in lezen | Universiteit Antwerpen (uantwerpen.be)
Dit project beoogde een wetenschappelijke analyse van de Lezen-op-School-projecten (LoS), gestoeld op
wetenschappelijke kennis over effectief leesonderwijs. Op basis hiervan ontwikkelden we vervolgens een
praktijkgerichte inspiratiegids. We kunnen dus drie onderzoekslijnen formuleren:
1. Uitvoering van een systematische meta-review van effectief leesonderwijs in het basis- en secundair onderwijs;
2. Verticale en horizontale analyse van de Lezen-op-School projecten;
3. Ontwikkeling van een praktijkrelevante inspiratiegids.
2
, Modelleren HOE
Les in lezen – fiche 8
Hoe trek je het leesniveau van je leerlingen op door te modelleren?
Modelleren wil zeggen dat je inzage geeft in jouw denkwijze als geoefend lezer, door hardop te zeggen wat je denkt.
Door je denkproces expliciet te verwoorden geef je als het ware een ‘kijkje in je eigen hoofd’ en laat je horen welke
denkstappen je neemt, bijvoorbeeld om een tekst te begrijpen.
Praktijktips!
• Voorbereiden
• Binnen zinnen
• Binnen een tekst
• Buiten een tekst
Expliciete instructie HOE
Les in lezen – fiche 9
Hoe draagt expliciete instructie bij aan lezen?
Je maakt het leerdoel duidelijk en je legt de nieuwe begrippen, vaardigheden en strategieën die je je leerlingen wil leren
helder uit. Als therapeut leid je de instructie door veel aandacht te schenken aan modelleren, en goede voorbeelden te
geven. Onderzoek toont aan dat expliciete instructie het lezen van alle leerlingen ten goede komt, dus zowel van kleuters
en leerlingen in het lager en secundair onderwijs in het algemeen als van leerlingen met (een risico op)
leesmoeilijkheden in het bijzonder.
Deze vorm van instructie werpt zijn vruchten af bij de ontwikkeling van verschillende leescomponenten. Zo legt expliciete
instructie in letterkennis, liefst gecombineerd met één of meer andere voorbereidende schriftelijke leesvaardigheden,
een stevig fundament om later vlot te lezen. Daarbij blijkt ook de totale instructietijd belangrijk: hoe meer instructietijd,
hoe sterker het effect.
Praktijktips!
Strategie-methodiek HOE
• Hoe moet het kind iets aanpakken?
• Concretiseer
• Visualiseer
• Verwoord
• Laat verwoorden
Feedback HOE
• Algemeen
o Expliciete, taakgerelateerde feedback
o Procesgerichte feedback
o Van directe naar indirecte feedback
o Van externe naar interne feedback (= self-feedback)
o Positieve feedback/complimenten als feedback
• Specifiek voor lezen (E. Molema, 2007)
o Meteen juist/“direct right aanpak”
▪ Spiegelneuronen
3
Behandeling leerproblemen en/of leerstoornissen
Algemene principes
• Evidence based en practice based:
Beter worden in lezen, spelling: MEER lezen, spellen (niet door ANDERS lezen, spellen)
Hangt af van hoe vaak we oefenen, hoe we het aanpakken, hoe vaak we het uitleggen…
Beter worden in lezen en spelling
• MEER
o Meer systematiek
Bv. hont ipv hond
➔ Verlengingsregel = gelijkmatigheidsregel
1 hond -> 2 honden
o Meer herhaling
Regels blijvend aan bod laten komen
o Meer instructie
o Meer stapsgewijs
o Meer intensivering
o Meer ‘kilometers’
Om goed te kunnen spellen/lezen moet je veel oefenen
• Maar ook:
o Combineren van lezen en spellen
Lezen en spellen altijd koppelen aan elkaar
▪ Goede opslag van letterpatroon in geheugen bevorderen.
Aanmeldingen leerproblemen/leerstoornissen
Kinderen hebben vaak al maanden, jaren faalervaringen m.b.t. lezen en spelling achter de rug:
De ‘circle of failure’ ontstaat.
Als therapeut moeten we deze doorbreken!
Het kind en zijn omgeving vaardig maken om na de therapie verder zelfstandig aan de slag te gaan.
➔ Zorgen dat ze het leuk vinden
Vooruitblik naar handelingsplan
Domein lezen/spelling
Status praesens
Één of meerdere doelstellingen
1
,Beschrijf voor élk van de doelstellingen:
- WAT je zal aanpakken
= logische opbouw met minimale deelstappen
- HOE je dat zal doen
= gebruikte therapeutische technieken en werkvormen
- WAARMEE je dat zal doen
= materiaal: therapieprogramma’s, methodes…
Directe instructiemodel HOE
= gaat over de inhoud van de therapie met je cliënt die je iets wil bijbrengen.
• Therapeut staat model – hardop denkend & tonen
• Expliciete & duidelijke instructies
• Stapsgewijs uitleggen, stapsgewijs werken
• Véél herhaling
• Duidelijk sturende feedback (product & proces)
Bv. als het kind zichzelf verbetert bij het schrijven van en woord
De leerzone HOE
Wat beheerst het kind en wat is de volgende stap?
Leerkuil: eerst iets leren die veel te moeilijk is; blijven oefenen en het lukt wel
Fundamentele componenten van leesvaardigheid en onderliggende vaardigheden
Les in lezen | Les in lezen | Universiteit Antwerpen (uantwerpen.be)
Dit project beoogde een wetenschappelijke analyse van de Lezen-op-School-projecten (LoS), gestoeld op
wetenschappelijke kennis over effectief leesonderwijs. Op basis hiervan ontwikkelden we vervolgens een
praktijkgerichte inspiratiegids. We kunnen dus drie onderzoekslijnen formuleren:
1. Uitvoering van een systematische meta-review van effectief leesonderwijs in het basis- en secundair onderwijs;
2. Verticale en horizontale analyse van de Lezen-op-School projecten;
3. Ontwikkeling van een praktijkrelevante inspiratiegids.
2
, Modelleren HOE
Les in lezen – fiche 8
Hoe trek je het leesniveau van je leerlingen op door te modelleren?
Modelleren wil zeggen dat je inzage geeft in jouw denkwijze als geoefend lezer, door hardop te zeggen wat je denkt.
Door je denkproces expliciet te verwoorden geef je als het ware een ‘kijkje in je eigen hoofd’ en laat je horen welke
denkstappen je neemt, bijvoorbeeld om een tekst te begrijpen.
Praktijktips!
• Voorbereiden
• Binnen zinnen
• Binnen een tekst
• Buiten een tekst
Expliciete instructie HOE
Les in lezen – fiche 9
Hoe draagt expliciete instructie bij aan lezen?
Je maakt het leerdoel duidelijk en je legt de nieuwe begrippen, vaardigheden en strategieën die je je leerlingen wil leren
helder uit. Als therapeut leid je de instructie door veel aandacht te schenken aan modelleren, en goede voorbeelden te
geven. Onderzoek toont aan dat expliciete instructie het lezen van alle leerlingen ten goede komt, dus zowel van kleuters
en leerlingen in het lager en secundair onderwijs in het algemeen als van leerlingen met (een risico op)
leesmoeilijkheden in het bijzonder.
Deze vorm van instructie werpt zijn vruchten af bij de ontwikkeling van verschillende leescomponenten. Zo legt expliciete
instructie in letterkennis, liefst gecombineerd met één of meer andere voorbereidende schriftelijke leesvaardigheden,
een stevig fundament om later vlot te lezen. Daarbij blijkt ook de totale instructietijd belangrijk: hoe meer instructietijd,
hoe sterker het effect.
Praktijktips!
Strategie-methodiek HOE
• Hoe moet het kind iets aanpakken?
• Concretiseer
• Visualiseer
• Verwoord
• Laat verwoorden
Feedback HOE
• Algemeen
o Expliciete, taakgerelateerde feedback
o Procesgerichte feedback
o Van directe naar indirecte feedback
o Van externe naar interne feedback (= self-feedback)
o Positieve feedback/complimenten als feedback
• Specifiek voor lezen (E. Molema, 2007)
o Meteen juist/“direct right aanpak”
▪ Spiegelneuronen
3
