Proces en didactiek van lezen en schrijven – beter leren lezen
Inleiding
1. Belang van het aanvankelijk lezen
- Voorbereidend lezen: wat voor het lezen voorafgaat, vaardigheden die het lezen helpt
Taal is belangrijk (taal ≠ spreken; spreken: articulatie)
➔ Onderdelen van taal: syntaxis, semantiek
➔ Auditieve analyse (kunnen opsplitsen van woord in klanken) <-> synthese (van klanken woorden kunnen
vormen)
Je spreekt klanken fonetisch uit niet alfabetisch
Dove mensen komen niet gemakkelijk tot vlot lezen
- Aanvankelijk lezen: lezen van eerste leerjaar
Woordjes leren lezen (bv met Hup of Mol en beer)
- Gevorderd lezen: lezen vanaf 2de leerjaar
Lezen verloopt automatisch (als je geen dyslexie hebt)
Aanvankelijk lezen
Leerkrachten, remedial teachers, ouders, lerarenopleiders, (ortho)didactici, leerpsychologen en neurologen
➔ Ortho: heeft te maken met problemen
Orthodidactici: oplossing zoeken zodat mensen met dyslexie gemakkelijk kunnen lezen
Zolang we boeken aanmaken moeten kinderen leren lezen en schrijven
Lezen: belangrijkste competentie die kinderen in basisonderwijs ontwikkelen
Het geeft toegang tot onuitputtelijke bronnen van (geschreven) kennis
Technische leesvaardigheid is cruciaal voor de totale schoolloopbaan: begrijpend lezen, uitbreiden woordenschat,
rekenen (vraagstukken)
➔ Technische leesvaardigheid: technische ontrafeling/uiteenrafeling van het lezen (m-aa-n-)
Dyslexie: technisch leesprobleem, ze kunnen woorden niet ontrafelen, of op oudere leeftijd moeten ze de
woorden blijven ontrafelen
Als je woorden niet kan ontrafelen, kan je de woorden niet begrijpend lezen
Technisch – begrijpend lezen: ene is voorwaarde voor andere, alles komt tot begrijpend lezen
Eerste leerjaar: technisch lezen, sommige leerlingen kunnen al beginnen begrijpend lezen (bv thuis in krant)
2. DSM-wending in leesmethodiek
2.1. Globale of directe aanpak
Globale of globaliserende methodiek: leerlingen leren zelfontdekkend lezen door eerst woorden en zelfs zinnen in te
prenten
Directe aanpak: leerlingen worden op een directe, expliciete manier geleerd de leescode ‘kraken’
Bij ons komen globale leesmethodes niet zo veel meer voor
Sinds 1960-1970: structuurmethodiek (mix van globaliserende en meer directe methodiek)
➔ Bv Veilig leren lezen
Directieve systeemmethodiek: DSM
➔ Leessprong, Leessprong – ik lees met hup
➔ Veilig leren lezen evolueerden in de richting van DSM
Leerkrachten, remedial teachers, logopedisten en andere die DSM-technieken gebruiken, bereiken hiermee grote
vooruitgang bij kinderen
Methodescholen: heeft bepaalde visie, vertrekt uit leefwereld van het kind, werken niet met vaste boekjes, wel met bv
actualiteit, met het weer (bv ‘De Boomhut’)
➔ Niet goed voor kinderen met ASS, ADHD, autisme… (geen vaste structuur) maar ouders kiezen meestal wel
voor deze scholen
Proces en didactiek van lezen en schrijven - 1-
, Deel 2: historiek van de leesmethodes
1. Inleiding
Begrijpen hoe de leesmethodes van vandaag tot stand zijn gekomen en hoe de DSM ook schatplichtig is aan de
ervaringswijsheid uit het verleden
Wat kunnen we uit elk van die methodieken leren voor het ontwikkelen van een effectieve methodiek
Elke methode bevat een stuk ervaringswijsheid
2. Spelmethodes
Eventuele vragen examen:
Wat is de spelmethode?
Wat zijn de kenmerken van de spelmethode? Wat is er niet positief aan de spelmethode?
2.1. Lezen met alfabetnamen
Leerlingen benoemden letters met hun alfabetnamen
➔ A = /aa/, b = /bee/, c = /cee/…
Nadat kinderen letters konden benoemen, leerden ze de gespelde letters tot woorden te verbinden: b o e r eerst als
bee-oo-ee-er verklankt, daarna als boer uitgesproken
Spelmethode: synthetische of samenstellende methode
➔ Synthese: samenvoegen
Analyse: uit elkaar halen, ontleden
Werkgeheugen is beperkt: per lettergreep spellen
Bv vinger: vee, ie, eene, vin; gee, ee, erre, ger; vinger
➔ Werkgeheugen = auditief kortetermijn geheugen -> AKTG
Leerkrachten hanteerden spelmethode: beschikten nog niet over comfort om leerlingen klassikaal en gedurende
langere tijd te kunnen begeleiden
Spelmethode hield lang stand en betere klankmethode deed pas intrede bij invoering klassikaal onderwijs
2.2. Wastafeltje, ABC-plankje, hornbook, ABC-boek
Eventuele vragen examen:
Wat zijn de voorlopers van de letterdoos? Wastafeltjes en ABC-plankjes
• Wastafeltje
Letters werden in was met soort pen gegrift
• ABC-plankjes
Afhankelijk van de materie van het plankje (lood, been, ivoor of hout) werden letters erin gekerfd of erop geschilderd
• Hornbook
Lijkt op ABC-plankje
Rechthoekig plankje met daarop een velletje papier met het alfabet, meestal aangevuld met de getallen, het
Onzevader, de tien geboden en het symbolisme van het geloof
• ABC-boekjes
Toepassing van boekdrukkunst en gebruik van papier zorgden voor eerste echte leesboekjes
= abecedaria
2.3. Verkorte spelmethodieken
Eventuele vragen examen:
Wat verstaan we onder de spelmethode?
Wat is de kritiek erop?
Welke didactische materialen werden reeds gebruikt? Wastafeltjes, abc-plankjes, hornbook, abc-boekjes
2.3.1. Beperken van het spellend lezen
Bedoeling: letterspellend lezen tegengaan
Woorden moesten eerst alfabetisch letter voor letter gespeld worden -> samenvoegen van de letters tot een woord
(synthese) werd voor meeste kinderen zeer moeilijk
Proces en didactiek van lezen en schrijven - 2-
Inleiding
1. Belang van het aanvankelijk lezen
- Voorbereidend lezen: wat voor het lezen voorafgaat, vaardigheden die het lezen helpt
Taal is belangrijk (taal ≠ spreken; spreken: articulatie)
➔ Onderdelen van taal: syntaxis, semantiek
➔ Auditieve analyse (kunnen opsplitsen van woord in klanken) <-> synthese (van klanken woorden kunnen
vormen)
Je spreekt klanken fonetisch uit niet alfabetisch
Dove mensen komen niet gemakkelijk tot vlot lezen
- Aanvankelijk lezen: lezen van eerste leerjaar
Woordjes leren lezen (bv met Hup of Mol en beer)
- Gevorderd lezen: lezen vanaf 2de leerjaar
Lezen verloopt automatisch (als je geen dyslexie hebt)
Aanvankelijk lezen
Leerkrachten, remedial teachers, ouders, lerarenopleiders, (ortho)didactici, leerpsychologen en neurologen
➔ Ortho: heeft te maken met problemen
Orthodidactici: oplossing zoeken zodat mensen met dyslexie gemakkelijk kunnen lezen
Zolang we boeken aanmaken moeten kinderen leren lezen en schrijven
Lezen: belangrijkste competentie die kinderen in basisonderwijs ontwikkelen
Het geeft toegang tot onuitputtelijke bronnen van (geschreven) kennis
Technische leesvaardigheid is cruciaal voor de totale schoolloopbaan: begrijpend lezen, uitbreiden woordenschat,
rekenen (vraagstukken)
➔ Technische leesvaardigheid: technische ontrafeling/uiteenrafeling van het lezen (m-aa-n-)
Dyslexie: technisch leesprobleem, ze kunnen woorden niet ontrafelen, of op oudere leeftijd moeten ze de
woorden blijven ontrafelen
Als je woorden niet kan ontrafelen, kan je de woorden niet begrijpend lezen
Technisch – begrijpend lezen: ene is voorwaarde voor andere, alles komt tot begrijpend lezen
Eerste leerjaar: technisch lezen, sommige leerlingen kunnen al beginnen begrijpend lezen (bv thuis in krant)
2. DSM-wending in leesmethodiek
2.1. Globale of directe aanpak
Globale of globaliserende methodiek: leerlingen leren zelfontdekkend lezen door eerst woorden en zelfs zinnen in te
prenten
Directe aanpak: leerlingen worden op een directe, expliciete manier geleerd de leescode ‘kraken’
Bij ons komen globale leesmethodes niet zo veel meer voor
Sinds 1960-1970: structuurmethodiek (mix van globaliserende en meer directe methodiek)
➔ Bv Veilig leren lezen
Directieve systeemmethodiek: DSM
➔ Leessprong, Leessprong – ik lees met hup
➔ Veilig leren lezen evolueerden in de richting van DSM
Leerkrachten, remedial teachers, logopedisten en andere die DSM-technieken gebruiken, bereiken hiermee grote
vooruitgang bij kinderen
Methodescholen: heeft bepaalde visie, vertrekt uit leefwereld van het kind, werken niet met vaste boekjes, wel met bv
actualiteit, met het weer (bv ‘De Boomhut’)
➔ Niet goed voor kinderen met ASS, ADHD, autisme… (geen vaste structuur) maar ouders kiezen meestal wel
voor deze scholen
Proces en didactiek van lezen en schrijven - 1-
, Deel 2: historiek van de leesmethodes
1. Inleiding
Begrijpen hoe de leesmethodes van vandaag tot stand zijn gekomen en hoe de DSM ook schatplichtig is aan de
ervaringswijsheid uit het verleden
Wat kunnen we uit elk van die methodieken leren voor het ontwikkelen van een effectieve methodiek
Elke methode bevat een stuk ervaringswijsheid
2. Spelmethodes
Eventuele vragen examen:
Wat is de spelmethode?
Wat zijn de kenmerken van de spelmethode? Wat is er niet positief aan de spelmethode?
2.1. Lezen met alfabetnamen
Leerlingen benoemden letters met hun alfabetnamen
➔ A = /aa/, b = /bee/, c = /cee/…
Nadat kinderen letters konden benoemen, leerden ze de gespelde letters tot woorden te verbinden: b o e r eerst als
bee-oo-ee-er verklankt, daarna als boer uitgesproken
Spelmethode: synthetische of samenstellende methode
➔ Synthese: samenvoegen
Analyse: uit elkaar halen, ontleden
Werkgeheugen is beperkt: per lettergreep spellen
Bv vinger: vee, ie, eene, vin; gee, ee, erre, ger; vinger
➔ Werkgeheugen = auditief kortetermijn geheugen -> AKTG
Leerkrachten hanteerden spelmethode: beschikten nog niet over comfort om leerlingen klassikaal en gedurende
langere tijd te kunnen begeleiden
Spelmethode hield lang stand en betere klankmethode deed pas intrede bij invoering klassikaal onderwijs
2.2. Wastafeltje, ABC-plankje, hornbook, ABC-boek
Eventuele vragen examen:
Wat zijn de voorlopers van de letterdoos? Wastafeltjes en ABC-plankjes
• Wastafeltje
Letters werden in was met soort pen gegrift
• ABC-plankjes
Afhankelijk van de materie van het plankje (lood, been, ivoor of hout) werden letters erin gekerfd of erop geschilderd
• Hornbook
Lijkt op ABC-plankje
Rechthoekig plankje met daarop een velletje papier met het alfabet, meestal aangevuld met de getallen, het
Onzevader, de tien geboden en het symbolisme van het geloof
• ABC-boekjes
Toepassing van boekdrukkunst en gebruik van papier zorgden voor eerste echte leesboekjes
= abecedaria
2.3. Verkorte spelmethodieken
Eventuele vragen examen:
Wat verstaan we onder de spelmethode?
Wat is de kritiek erop?
Welke didactische materialen werden reeds gebruikt? Wastafeltjes, abc-plankjes, hornbook, abc-boekjes
2.3.1. Beperken van het spellend lezen
Bedoeling: letterspellend lezen tegengaan
Woorden moesten eerst alfabetisch letter voor letter gespeld worden -> samenvoegen van de letters tot een woord
(synthese) werd voor meeste kinderen zeer moeilijk
Proces en didactiek van lezen en schrijven - 2-
