Samenvatting Forensische Accountancy
Week 1
Hoorcollege 1 - Algemene achtergrond forensische accountancy
Aandachtspunten:
● (Forensische) Accountancy
● Fraude en boekhoudschandalen
● Corruptie
● Witwassen
● Faillissementsonderzoeken
● Integriteitsvraagstukken (The Voice schandaal)
● Corporate Governance
Belangrijke leerlijnen:
● Risicotaxatie: kennis en vaardigheden ontwikkelen inzake risico’s op
financieel-economische criminaliteit (preventief gericht, casuïstiek, daderkenmerken,
fraudedriehoek)
● Bewijswaardering: kennis en vaardigheden ontwikkelen inzake bijdrage forensische
accountancy aan bewijsvoering (repressief gericht, herkennen fraude- en
witwasconstructies, vergaren kennis delictsomschrijvingen, do’s & don’ts inzake
bewijsvoering)
● Arbeidsmarktoriëntatie: wat je met kennis over het vakgebied forensische
accountancy kan doen (werkgebieden, werkgevers)
Dit hoorcollege:
1. introductie thematiek colleges aan de hand van diverse praktijkvoorbeelden
(artikel: The cruelest lies are often told in silence)
- Artikel is een waarschuwing voor het feit dat bedrijven van alles vertellen over
hun mooie dingen, maar slechte dingen worden verzwegen
2. Korte schets vakgebied accountancy (artikel: van dominee tot koopman en weer
terug)
3. Korte schets vakgebied forensische accountancy (artikel: Forensische
accountancy)
Introductie thematiek: praktijkvoorbeelden
Mijn kennismaking met fraude, corruptie en witwassen
● Fiscale aangifte: rekenen is best lastig
● WIR-premies: de datum is alles bepalend
● De jarige fietsenhandelaar
● Drugshandel of een gokkende uitkeringsfraudeur?
● CoPa-onderzoek: corruptie, ondergronds bankieren en witwassen
● De veroordeelde belastingadviseur: boontje komt om zijn loontje
1
,Onderzoeken – Onderwerpen
● Fiscale fraude
● Drugsnetwerken en witwassen
● Beursfraude (organisatiecriminaliteit)
● Bouwfraude (kartelvorming & corruptie)
● Faillissementen
● Integriteitsonderzoeken Openbaar Bestuur
Grote en geruchtmakende onderzoeken
● Surinaamse legerleider Bouterse (drugshandel, witwassen, corruptie)
● Hollandse drugsnetwerken (drugshandel, witwassen)
● Holleeder/Endstra/Paarlberg (drugshandel, witwassen, afpersing)
● Vestia (fraude, corruptie, rol accountant)
● DSB (faillissement, rol accountant)
● Madoff (fraude, piramidespel, rol accountant)
● Imtech (faillissement, fraude, rol accountant)
Recente voorbeelden
● COVID-gerelateerd: mondkapjes Siewert van der Lienden en fraude met
NOW-subsidies
- Hoe kunnen we misbruik maken van nieuwe regelingen?
- Mogelijk niet goed gehandeld door Justitie → schending verschoningsrecht
● Wirecard
● Sjoemelnotaris Pels Rijcken
- Kantoor van de Landsadvocaat
- regelt financiële kwesties voor de overheid
- zakelijke belangen van nieuwe ministers veilig onderbrengen is hun taak
- zorgen dat er geen belangenverstrengeling kan plaatsvinden
- Bestuurder kwam heel integer over, maar fraudeerde ongeveer 12 à 13
miljoen
- Ontving rente over een schikking die notaris had moeten doorbetalen aan
aandeelhouders → stak die rente in eigen zak
- Banken zagen een ongewone geldstroom en kwamen erachter → zelfmoord
● Steinhoff
● Examenfraude accountants
- Accountants moeten elk jaar opnieuw weer een soort examen doen op de pc
- Medewerkers van accountantskantoren wisselde vragen en antwoorden
onderling met elkaar uit
- Door duizende mensen gedaan
- KPNG → gepakt dus moet een boete betalen aan VS
● Jumbo-topman Frits van E. (sportsponsoring, fiscaal, witwassen)
● Vitesse
- Hadden een russische aandeelhouder die niet kan verklaren hoe hij aan
zijn geld kwam, maar hij had wel miljoenen in de club gestoken
- Zelfde verhaal met een Amerikaanse aandeelhouder → vond KNVB
onacceptabel
- Ook zelfde verhaal met een Nederlander met een bedrijf in Zwitserland
● Crypto’s (FTX)
2
, ● Greenwashing
Artikel: The cruelest lies are often told in silence
Kennen en begrijpen:
● Betekenis van de titel van het artikel
- Waarschuwing tegen het geloof in jaarrekeningen of informatie uit het
bedrijfsleven ook als het gecontroleerd is door een accountant
- Je moet altijd kritische vragen stellen over wat er niet in staat
● Idem ‘Cash is a fact, profit an opinion’
- Als je naar de jaarrekening kijkt van een bedrijf en dan naar de winsten die
gerapporteerd worden
- Dit is een schatting en opinie! → geen harde werkelijkheid maar dat lijkt
wel zo → denk bvb aan de voorraad van bedrijven
- Cash is a fact= je kan veel beter kijken naar het geld wat daadwerkelijk
binnen komt, de keiharde cijfers
● Term ‘creative accounting’: voorbeelden, verschijningsvormen en redenen
- Gebruik maken van de regeltjes om een zo mooi mogelijke voorstelling
van zaken te krijgen
- Binnen de grenzen van de wet
- Soms ook juist een zo slecht mogelijke voorstelling maken
● Termen ‘creative compliance’ en ‘materialiteit’
- creative compliance= je wel aan de letter van de wet houden, maar niet
aan de geest van de wet → mazen in de wet zoeken
● Waarom gebruikers van het jaarverslag kritische vragen moeten stellen
Korte schets: vakgebied accountancy (artikel: van dominee tot koopman en weer terug)
Accountancy
● Wat is een accountant?
- Administraties, debit credit balans, jaarrekeningen, winst-verlies rekeningen
● Wat doet een accountant?
- kijkt ook naar procedures binnen een onderneming
● Waar komen we accountants tegen?
● Wat verwacht men van een accountant op het gebied van fraude?
Ontwikkeling Accountancy
● Pincoffs-affaire (1879): Fraude als ontstaansreden beroep
- Pincoffs maakte ook een jaarrekening van zijn bedrijf die handelde in
specerijen
- Maakte veel winst en had veel aanzien → hij kon altijd betalen
- Maar nu ineens pech want schepen met ladingen vergingen → geen winst
maar verlies in jaarrekening
- Boekhoudkundig deed hij alsof de ladingen er nog waren
- Hij is toen uiteindelijk gevlucht naar de VS en heet alles failliet laten gaan
→ Moet er niet iemand van buitenaf jaarrekeningen controleren?
3
, → Begin Accountancy
● Limperg (1926-1933): Accountant als vertrouwensman van het maatschappelijk
verkeer
- ging voor het eerst uitleggen waar een accountant goed voor was
- Zou ervoor zorgen dat bedrijven hun ware aard lieten zien
● 80’er jaren: internationalisering, schaalvergroting, multidisciplinariteit
- Accountants doen nu meer dan alleen controleren van jaarrekening
- Het maatschappelijk verkeer staat niet centraal maar de klant
- Het wordt commerciëler → advies en consultancy
● 21e eeuw: boekhoudschandalen, financieel-economische crisis, kritiek op
accountantsberoep
- accountants kregen de schuld van financiële crisis 2008
- er komen toezichthouders op accountants
- heel veel mensen begonnen met claims tegen accountants
Kritiek uit vele hoeken
● Cliënten: te streng, te bureaucratisch, te weinig toegevoegde waarde
● Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten: kwaliteitsgebreken, incidenten,
interne toetsingen → toetst accountants vanaf 2006
● Politiek: na incidenten → ‘de maat is vol’ 2014
● Overige deelnemers maatschappelijk verkeer: (aandeelhouders, financiers,
belastingdienst, burgers) → proberen schade te verhalen bij accountants
Gevolg kritiek
● Handhavingsacties toezichthouder AFM → boetes
● Tuchtklachten (door belanghebbende)
● Civiele claims en schikkingen (schuldeisers, aandeelhouders, curatoren)
● Negatieve publiciteit
Weeffout (denk aan leerlijn risicotaxatie)
Wat is de weeffout in de opzet van de accountancy?
- Het feit dat accountant nu een adviserende rol heeft is in strijd met zijn
toetsende/controlerende rol
- Accountant wordt betaald door de klant en heeft dus een belang erbij → niet
onafhankelijk
- Maatschappij verkeer betaalt je loon niet, de klant wel
Verwachtingskloof (met name inzake: fraude en discontinuïteit)
Het onderscheid tussen de prestatie- en communicatiekloof kan als volgt worden
weergegeven:
4
Week 1
Hoorcollege 1 - Algemene achtergrond forensische accountancy
Aandachtspunten:
● (Forensische) Accountancy
● Fraude en boekhoudschandalen
● Corruptie
● Witwassen
● Faillissementsonderzoeken
● Integriteitsvraagstukken (The Voice schandaal)
● Corporate Governance
Belangrijke leerlijnen:
● Risicotaxatie: kennis en vaardigheden ontwikkelen inzake risico’s op
financieel-economische criminaliteit (preventief gericht, casuïstiek, daderkenmerken,
fraudedriehoek)
● Bewijswaardering: kennis en vaardigheden ontwikkelen inzake bijdrage forensische
accountancy aan bewijsvoering (repressief gericht, herkennen fraude- en
witwasconstructies, vergaren kennis delictsomschrijvingen, do’s & don’ts inzake
bewijsvoering)
● Arbeidsmarktoriëntatie: wat je met kennis over het vakgebied forensische
accountancy kan doen (werkgebieden, werkgevers)
Dit hoorcollege:
1. introductie thematiek colleges aan de hand van diverse praktijkvoorbeelden
(artikel: The cruelest lies are often told in silence)
- Artikel is een waarschuwing voor het feit dat bedrijven van alles vertellen over
hun mooie dingen, maar slechte dingen worden verzwegen
2. Korte schets vakgebied accountancy (artikel: van dominee tot koopman en weer
terug)
3. Korte schets vakgebied forensische accountancy (artikel: Forensische
accountancy)
Introductie thematiek: praktijkvoorbeelden
Mijn kennismaking met fraude, corruptie en witwassen
● Fiscale aangifte: rekenen is best lastig
● WIR-premies: de datum is alles bepalend
● De jarige fietsenhandelaar
● Drugshandel of een gokkende uitkeringsfraudeur?
● CoPa-onderzoek: corruptie, ondergronds bankieren en witwassen
● De veroordeelde belastingadviseur: boontje komt om zijn loontje
1
,Onderzoeken – Onderwerpen
● Fiscale fraude
● Drugsnetwerken en witwassen
● Beursfraude (organisatiecriminaliteit)
● Bouwfraude (kartelvorming & corruptie)
● Faillissementen
● Integriteitsonderzoeken Openbaar Bestuur
Grote en geruchtmakende onderzoeken
● Surinaamse legerleider Bouterse (drugshandel, witwassen, corruptie)
● Hollandse drugsnetwerken (drugshandel, witwassen)
● Holleeder/Endstra/Paarlberg (drugshandel, witwassen, afpersing)
● Vestia (fraude, corruptie, rol accountant)
● DSB (faillissement, rol accountant)
● Madoff (fraude, piramidespel, rol accountant)
● Imtech (faillissement, fraude, rol accountant)
Recente voorbeelden
● COVID-gerelateerd: mondkapjes Siewert van der Lienden en fraude met
NOW-subsidies
- Hoe kunnen we misbruik maken van nieuwe regelingen?
- Mogelijk niet goed gehandeld door Justitie → schending verschoningsrecht
● Wirecard
● Sjoemelnotaris Pels Rijcken
- Kantoor van de Landsadvocaat
- regelt financiële kwesties voor de overheid
- zakelijke belangen van nieuwe ministers veilig onderbrengen is hun taak
- zorgen dat er geen belangenverstrengeling kan plaatsvinden
- Bestuurder kwam heel integer over, maar fraudeerde ongeveer 12 à 13
miljoen
- Ontving rente over een schikking die notaris had moeten doorbetalen aan
aandeelhouders → stak die rente in eigen zak
- Banken zagen een ongewone geldstroom en kwamen erachter → zelfmoord
● Steinhoff
● Examenfraude accountants
- Accountants moeten elk jaar opnieuw weer een soort examen doen op de pc
- Medewerkers van accountantskantoren wisselde vragen en antwoorden
onderling met elkaar uit
- Door duizende mensen gedaan
- KPNG → gepakt dus moet een boete betalen aan VS
● Jumbo-topman Frits van E. (sportsponsoring, fiscaal, witwassen)
● Vitesse
- Hadden een russische aandeelhouder die niet kan verklaren hoe hij aan
zijn geld kwam, maar hij had wel miljoenen in de club gestoken
- Zelfde verhaal met een Amerikaanse aandeelhouder → vond KNVB
onacceptabel
- Ook zelfde verhaal met een Nederlander met een bedrijf in Zwitserland
● Crypto’s (FTX)
2
, ● Greenwashing
Artikel: The cruelest lies are often told in silence
Kennen en begrijpen:
● Betekenis van de titel van het artikel
- Waarschuwing tegen het geloof in jaarrekeningen of informatie uit het
bedrijfsleven ook als het gecontroleerd is door een accountant
- Je moet altijd kritische vragen stellen over wat er niet in staat
● Idem ‘Cash is a fact, profit an opinion’
- Als je naar de jaarrekening kijkt van een bedrijf en dan naar de winsten die
gerapporteerd worden
- Dit is een schatting en opinie! → geen harde werkelijkheid maar dat lijkt
wel zo → denk bvb aan de voorraad van bedrijven
- Cash is a fact= je kan veel beter kijken naar het geld wat daadwerkelijk
binnen komt, de keiharde cijfers
● Term ‘creative accounting’: voorbeelden, verschijningsvormen en redenen
- Gebruik maken van de regeltjes om een zo mooi mogelijke voorstelling
van zaken te krijgen
- Binnen de grenzen van de wet
- Soms ook juist een zo slecht mogelijke voorstelling maken
● Termen ‘creative compliance’ en ‘materialiteit’
- creative compliance= je wel aan de letter van de wet houden, maar niet
aan de geest van de wet → mazen in de wet zoeken
● Waarom gebruikers van het jaarverslag kritische vragen moeten stellen
Korte schets: vakgebied accountancy (artikel: van dominee tot koopman en weer terug)
Accountancy
● Wat is een accountant?
- Administraties, debit credit balans, jaarrekeningen, winst-verlies rekeningen
● Wat doet een accountant?
- kijkt ook naar procedures binnen een onderneming
● Waar komen we accountants tegen?
● Wat verwacht men van een accountant op het gebied van fraude?
Ontwikkeling Accountancy
● Pincoffs-affaire (1879): Fraude als ontstaansreden beroep
- Pincoffs maakte ook een jaarrekening van zijn bedrijf die handelde in
specerijen
- Maakte veel winst en had veel aanzien → hij kon altijd betalen
- Maar nu ineens pech want schepen met ladingen vergingen → geen winst
maar verlies in jaarrekening
- Boekhoudkundig deed hij alsof de ladingen er nog waren
- Hij is toen uiteindelijk gevlucht naar de VS en heet alles failliet laten gaan
→ Moet er niet iemand van buitenaf jaarrekeningen controleren?
3
, → Begin Accountancy
● Limperg (1926-1933): Accountant als vertrouwensman van het maatschappelijk
verkeer
- ging voor het eerst uitleggen waar een accountant goed voor was
- Zou ervoor zorgen dat bedrijven hun ware aard lieten zien
● 80’er jaren: internationalisering, schaalvergroting, multidisciplinariteit
- Accountants doen nu meer dan alleen controleren van jaarrekening
- Het maatschappelijk verkeer staat niet centraal maar de klant
- Het wordt commerciëler → advies en consultancy
● 21e eeuw: boekhoudschandalen, financieel-economische crisis, kritiek op
accountantsberoep
- accountants kregen de schuld van financiële crisis 2008
- er komen toezichthouders op accountants
- heel veel mensen begonnen met claims tegen accountants
Kritiek uit vele hoeken
● Cliënten: te streng, te bureaucratisch, te weinig toegevoegde waarde
● Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten: kwaliteitsgebreken, incidenten,
interne toetsingen → toetst accountants vanaf 2006
● Politiek: na incidenten → ‘de maat is vol’ 2014
● Overige deelnemers maatschappelijk verkeer: (aandeelhouders, financiers,
belastingdienst, burgers) → proberen schade te verhalen bij accountants
Gevolg kritiek
● Handhavingsacties toezichthouder AFM → boetes
● Tuchtklachten (door belanghebbende)
● Civiele claims en schikkingen (schuldeisers, aandeelhouders, curatoren)
● Negatieve publiciteit
Weeffout (denk aan leerlijn risicotaxatie)
Wat is de weeffout in de opzet van de accountancy?
- Het feit dat accountant nu een adviserende rol heeft is in strijd met zijn
toetsende/controlerende rol
- Accountant wordt betaald door de klant en heeft dus een belang erbij → niet
onafhankelijk
- Maatschappij verkeer betaalt je loon niet, de klant wel
Verwachtingskloof (met name inzake: fraude en discontinuïteit)
Het onderscheid tussen de prestatie- en communicatiekloof kan als volgt worden
weergegeven:
4
