Samenvatting Psychodiagnostiek 3
Inhoudsopgave
LES 1: INLEIDING PSYCHODIAGNOSTIEK ........................................................................ 6
DOELSTELLINGEN .......................................................................................................................6
INHOUD ....................................................................................................................................6
PSYCHODIAGNOSTIEK BINNEN SPP........................................................................................ 7
(KIND)DIAGNOSTIEK TER DISCUSSIE ~ VOOR & NADELEN ............................................................. 8
HET PSYCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL ............................................................................. 8
UITGANGSPUNTEN VAN HET PYSCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL .....................................................8
LES 1.2: DE INTAKE BINNEN SPP ..................................................................................... 9
INFORMATIE VERZAMELEN .............................................................................................................9
ANALYSE VAN KIND EN CONTEXT ................................................................................................... 10
LES 1.3: ORDENEN & CLUSTEREN ................................................................................. 14
STAP 1: IS INFORMATIE VOLLEDIG? ................................................................................................ 14
STAP 2: ORDENEN EN CLUSTEREN ................................................................................................. 15
STAP 3: VERBANDEN LEGGEN TUSSEN GECLUSTERDE INFORMATIE VIB .................................................. 16
LES 1.4: OPFRISSING HYPOTHESE STELLING (VAN VIB NAAR HYPOTHESE) ...................... 18
STAP 4: HYPOTHESEN AFLEIDEN ................................................................................................... 19
LES 2.1: TERUGKOPPELING CASUSOEFENING LUCIA ..................................................... 21
KOP MODEL ................................................................................................................... 21
VIB ............................................................................................................................. 21
HYPOTHESESTELLING ....................................................................................................... 22
VOORWAARDEN/SELECTIECRITERIA............................................................................................... 22
KWALITEITSCRITERIA VOOR HYPOTHESEN ....................................................................................... 22
LES 2.2: WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING PSYCHODIAGNOSTIEK (OA.
HYPOTHESESTELLING)................................................................................................. 23
BELANG VAN ACHTERGRONDKENNIS BIJ OPSTELLING VAN KOP/VIB.............................................. 23
1
,ACHTERGRONDKENNIS ..................................................................................................... 24
1) ETIOLOGIE ........................................................................................................................ 24
2) DIFFERENTIAALDIAGNOSTIEK ................................................................................................ 25
3) COMORBIDITEIT ................................................................................................................. 26
IN PRAKTIJK.................................................................................................................... 27
LES 3: AANVULLEND ONDERZOEK ................................................................................ 28
PSYCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL VS HANDELINGS GERICHTE DIAGNOSTIEK ........................... 28
ONDERZOEKSFASE .................................................................................................................... 28
6 STAPPENPLAN VAN DE ONDERZOEKSFASE ~ PROCESMODEL VS HGD .......................................... 28
STAP 1: HYPOTHESEN OMZETTEN NAAR ONDERZOEKSHYPOTHESEN VS ONDERZOEKSVRAAG EXPLICITEREN ... 29
STAP 2: ONDERZOEKSPLAN OPSTELLEN ......................................................................................... 31
ILLUSTRATIE ONDERZOEKSPLAN .......................................................................................... 35
STAP 3: FORMULEREN VAN TOETSINGSCRITERIA ............................................................................... 36
STAP 4: VOORSTELLING ONDERZOEKSTRAJECT AAN CLIËNT................................................................. 41
STAP 5: UITVOEREN ONDERZOEKSTRAJECT ..................................................................................... 41
STAP 6: NA HET ONDERZOEK ....................................................................................................... 41
LES 4: OBSERVEREN BINNEN SPP ................................................................................. 42
DEEL 1: PARTICIPERENDE THUISOBSERVATIE .......................................................................... 42
DOELSTELLINGEN ..................................................................................................................... 42
BELANG VAN EEN THUISOBSERVATIE: ............................................................................................. 43
VOORBEREIDING METHODE EN TIMING ........................................................................................... 44
HOE GA JE OBSERVEREN: OBSERVATIESCHEMA (RAETS) ..................................................................... 44
STAP 3: KIND IN THUISSITUATIE – SPECIFIEK ..................................................................................... 45
DEEL 2: PEDAGOGISCHE SPELOBSERVATIE ............................................................................. 47
DOELSTELLINGEN ............................................................................................................ 47
VOORWAARDEN .............................................................................................................. 47
MOGELIJK SPELVERLOOP ................................................................................................... 48
1: KIND KIEST MET WELK MATERIAAL HET WIL SPELEN ......................................................................... 48
2: DIAGNOSTICUS BEPAALT SPEL .................................................................................................. 49
3: KIND ALLEEN LATEN SPELEN ..................................................................................................... 49
MOGELIJKS 4: FANTASIESPEL INITIËREN ......................................................................................... 49
LEUVENS ANALYTISCH SCHEMA VOOR PEDAGOGISCHE SPELOBSERVATIE ........................................ 50
1) IN RELATIE TREDEN MET SPELLEIDER ....................................................................................... 50
2) IN RELATIE TREDEN MET SPELWERELD...................................................................................... 51
3) PRESENTATIE VAN HET KIND (VOLGENS HELLINCKX MINDER BELANGRIJK DAN ANDERE PUNTJES) ........... 53
DEEL 3: DE KLASOBSERVATIE .............................................................................................. 54
ROL VAN DE LEERKRACHT BIJ KLASOBSERVATIE ........................................................................ 54
VOORBEREIDING KLASOBSERVATIE ....................................................................................... 55
STAP 1: WAAROM WIL IK OBSERVEREN? WAAROM EEN KLASOBSERVATIE? ............................................. 55
2
,STAP 2: WIE EN WAT WIL IK OBSERVEREN? ...................................................................................... 56
STAP 3: HOE GA IK OBSERVEREN? ................................................................................................. 56
STAP 4: WANNEER EN WAAR GA IK OBSERVEREN? ............................................................................ 56
STAP 5: COGNITIEF-EMOTIONELE BIAS EN PRAKTISCHE UITDAGINGEN INSCHATTEN .................................. 57
STAP 6: HOE SELECTEER IK GEDRAG? HOE SELECTEER IK PERSONEN? .................................................. 58
STAP 7: HOE GEDRAG ORGANISEREN? ........................................................................................... 58
STAP 8: HOE KAN IK GEDRAG METEN EN REGISTEREN? ....................................................................... 59
STAP 9: HOE KAN IK OBSERVATIES ORDENEN, INTERPRETEREN EN RAPPORTEREN? ................................... 59
MOGELIJK OBSERVATIESCHEMA (RAETS) ................................................................................ 59
OBSERVATIEMETHODE ............................................................................................................... 59
MOGELIJKE UITDAGINGEN TIJDENS KLASOBSERVATIES ....................................................................... 63
LES 6: HET INTEGRATIEF BEELD .................................................................................... 64
ADVIES EN RAPPORTERING ................................................................................................. 64
DENKEN ................................................................................................................................. 64
TOEPASSING CASUS LUCIA .......................................................................................................... 65
HET OPSTELLEN VAN EEN INTEGRATIEF BEELD .......................................................................... 77
INHOUD .................................................................................................................................. 77
VIB UITGESCHREVEN ................................................................................................................. 78
LES 7: ADVIES & RAPPORTEREN ~ INTEGREREN EN INDICEREN....................................... 79
INTEGREREN EN INDICEREN ................................................................................................ 79
STAPPENPLAN ADVIES EN RAPPORTERING .............................................................................. 80
STAP 1: OPSTELLEN VAN EEN INTEGRATIEF BEELD ~ CASUS LUCIA ....................................................... 80
STAP 2A: OPLIJSTEN VAN INTERVENTIES ......................................................................................... 80
STAP 2B: TOETSEN VAN INTERVENTIES ........................................................................................... 82
STAP 3: KIEZEN VAN AANBEVELINGEN ............................................................................................ 85
HOE STEL JE EN IHP OP? ................................................................................................... 86
LES 8: ADVIES EN RAPPORTERING ~ HANDELEN ............................................................ 88
HANDELEN .................................................................................................................... 88
STAP 1: ADVIESGESPREKKEN .............................................................................................. 88
VOORBEREIDING....................................................................................................................... 89
ADVIESGESPREK INLEIDEN .......................................................................................................... 90
ADVIESGESPREK AFRONDEN ........................................................................................................ 92
RAPPORTERING............................................................................................................... 93
SCHRIFTELIJKE RAPPORTERING ..................................................................................................... 93
MONDELINGE RAPPORTERING ...................................................................................................... 93
VORM VAN RAPPORTERING .......................................................................................................... 94
3
, AFRONDING RAPPORTERING ........................................................................................................ 94
INTERVENTIE EN EVALUATIE ................................................................................................ 95
DOELSTELLINGEN ..................................................................................................................... 95
EVALUATIEVRAGEN PROCESEVALUATIE ........................................................................................... 95
EVALUTATIEVRAGEN PRODUCTEVALUATIE ....................................................................................... 96
LES 9.1: UITDAGINGEN BIJ DE PSYCHODIAGNOSTISCHE BESLUITVORMING (THEORIE) .... 97
PSYCHODIAGNOSTISCHE BESLUITVORMING ............................................................................ 97
KRITISCHE TERUGBLIK OP ONDERZOEK .................................................................................. 98
HYPOTHESEN BETROUWBAAR GETOETST?....................................................................................... 98
VALKUILEN .................................................................................................................... 99
VALKUILEN BIJ CAUSALE INTERPRETATIES ...................................................................................... 100
VALKUILEN BIJ HET IN KAART BRENGEN VAN ETIOLOGISCHE FACTOREN ................................................ 100
VALKUILEN BIJ OORDELEN EN BESLISSEN OBV HET VERHAAL VAN DE CLIËNT .......................................... 101
VALKUILEN DOOR INVLOED VAN BUITENAF .................................................................................... 101
VALKUILEN DOOR GEBREK AAN FEEDBACK .................................................................................... 102
VALKUILEN DOOR GEBRUIK VAN BESLISSINGSSTRATEGIEËN ~ HEURISTIEKEN EN INTUÏTIE ......................... 102
HEURISTISCH-INTUÏTIEF VS RATIONEEL BESLISSEN .................................................................. 102
HEURISTIEKEN, BIASES EN INTUÏTIES IN DE PRAKTIJK................................................................ 103
GEHEUGENHEURISTIEKEN ......................................................................................................... 103
AANDACHTSHEURISTIEKEN........................................................................................................ 103
AFFECTHEURISTIEK.................................................................................................................. 103
FAST AND FRUGAL- HEURISTIEKEN .............................................................................................. 103
KLINISCHE INTUÏTIE ................................................................................................................. 104
VERMIJDEN VAN OORDEELS EN BESLISSINGSFOUTEN ............................................................... 104
LES 9. 2: VRAGEN EN MOEILIJKHEDEN VAN STUDENTEN .............................................. 105
MOGELIJKE UITDAGINGEN BIJ HET BEANTWOORDEN VAN ONDERZOEKSHYPOTHESEN ........................ 105
UITDAGINGEN BIJ HET BEANTWOORDEN VAN HYPOTHESEN ....................................................... 106
KRITISCHE BLIK OP DSM5 EN PSYCHODIAGNOSTISCHE BESLUITVORMING .................................... 106
UITDAGINGEN TIJDENS HET OPSTELLEN VAN HET IB ................................................................. 107
LES 12: PSYCHODIAGNOSTIEK BIJ JONGERE KINDEREN VAN 0-6 JAAR........................... 108
WAT IS KENMERKEND BIJ PSYCHODIAGNOSTIEK BIJ JONGE KINDEREN? ........................................ 108
ONTWIKKELINGSDOMEINEN ZIJN STERK MET ELKAAR VERWEVEN ........................................................ 108
ONTWIKKELING VERLOOPT NIET GELIJKMATIG ................................................................................ 108
BELANG VAN DE OMGEVING VAN HET KIND .................................................................................... 109
BELANG VAN OBSERVATIES ........................................................................................................ 109
NORMALE VERSUS AFWIJKENDE ONTWIKKELING? ........................................................................... 109
4
Inhoudsopgave
LES 1: INLEIDING PSYCHODIAGNOSTIEK ........................................................................ 6
DOELSTELLINGEN .......................................................................................................................6
INHOUD ....................................................................................................................................6
PSYCHODIAGNOSTIEK BINNEN SPP........................................................................................ 7
(KIND)DIAGNOSTIEK TER DISCUSSIE ~ VOOR & NADELEN ............................................................. 8
HET PSYCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL ............................................................................. 8
UITGANGSPUNTEN VAN HET PYSCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL .....................................................8
LES 1.2: DE INTAKE BINNEN SPP ..................................................................................... 9
INFORMATIE VERZAMELEN .............................................................................................................9
ANALYSE VAN KIND EN CONTEXT ................................................................................................... 10
LES 1.3: ORDENEN & CLUSTEREN ................................................................................. 14
STAP 1: IS INFORMATIE VOLLEDIG? ................................................................................................ 14
STAP 2: ORDENEN EN CLUSTEREN ................................................................................................. 15
STAP 3: VERBANDEN LEGGEN TUSSEN GECLUSTERDE INFORMATIE VIB .................................................. 16
LES 1.4: OPFRISSING HYPOTHESE STELLING (VAN VIB NAAR HYPOTHESE) ...................... 18
STAP 4: HYPOTHESEN AFLEIDEN ................................................................................................... 19
LES 2.1: TERUGKOPPELING CASUSOEFENING LUCIA ..................................................... 21
KOP MODEL ................................................................................................................... 21
VIB ............................................................................................................................. 21
HYPOTHESESTELLING ....................................................................................................... 22
VOORWAARDEN/SELECTIECRITERIA............................................................................................... 22
KWALITEITSCRITERIA VOOR HYPOTHESEN ....................................................................................... 22
LES 2.2: WETENSCHAPPELIJKE ONDERBOUWING PSYCHODIAGNOSTIEK (OA.
HYPOTHESESTELLING)................................................................................................. 23
BELANG VAN ACHTERGRONDKENNIS BIJ OPSTELLING VAN KOP/VIB.............................................. 23
1
,ACHTERGRONDKENNIS ..................................................................................................... 24
1) ETIOLOGIE ........................................................................................................................ 24
2) DIFFERENTIAALDIAGNOSTIEK ................................................................................................ 25
3) COMORBIDITEIT ................................................................................................................. 26
IN PRAKTIJK.................................................................................................................... 27
LES 3: AANVULLEND ONDERZOEK ................................................................................ 28
PSYCHODIAGNOSTISCH PROCESMODEL VS HANDELINGS GERICHTE DIAGNOSTIEK ........................... 28
ONDERZOEKSFASE .................................................................................................................... 28
6 STAPPENPLAN VAN DE ONDERZOEKSFASE ~ PROCESMODEL VS HGD .......................................... 28
STAP 1: HYPOTHESEN OMZETTEN NAAR ONDERZOEKSHYPOTHESEN VS ONDERZOEKSVRAAG EXPLICITEREN ... 29
STAP 2: ONDERZOEKSPLAN OPSTELLEN ......................................................................................... 31
ILLUSTRATIE ONDERZOEKSPLAN .......................................................................................... 35
STAP 3: FORMULEREN VAN TOETSINGSCRITERIA ............................................................................... 36
STAP 4: VOORSTELLING ONDERZOEKSTRAJECT AAN CLIËNT................................................................. 41
STAP 5: UITVOEREN ONDERZOEKSTRAJECT ..................................................................................... 41
STAP 6: NA HET ONDERZOEK ....................................................................................................... 41
LES 4: OBSERVEREN BINNEN SPP ................................................................................. 42
DEEL 1: PARTICIPERENDE THUISOBSERVATIE .......................................................................... 42
DOELSTELLINGEN ..................................................................................................................... 42
BELANG VAN EEN THUISOBSERVATIE: ............................................................................................. 43
VOORBEREIDING METHODE EN TIMING ........................................................................................... 44
HOE GA JE OBSERVEREN: OBSERVATIESCHEMA (RAETS) ..................................................................... 44
STAP 3: KIND IN THUISSITUATIE – SPECIFIEK ..................................................................................... 45
DEEL 2: PEDAGOGISCHE SPELOBSERVATIE ............................................................................. 47
DOELSTELLINGEN ............................................................................................................ 47
VOORWAARDEN .............................................................................................................. 47
MOGELIJK SPELVERLOOP ................................................................................................... 48
1: KIND KIEST MET WELK MATERIAAL HET WIL SPELEN ......................................................................... 48
2: DIAGNOSTICUS BEPAALT SPEL .................................................................................................. 49
3: KIND ALLEEN LATEN SPELEN ..................................................................................................... 49
MOGELIJKS 4: FANTASIESPEL INITIËREN ......................................................................................... 49
LEUVENS ANALYTISCH SCHEMA VOOR PEDAGOGISCHE SPELOBSERVATIE ........................................ 50
1) IN RELATIE TREDEN MET SPELLEIDER ....................................................................................... 50
2) IN RELATIE TREDEN MET SPELWERELD...................................................................................... 51
3) PRESENTATIE VAN HET KIND (VOLGENS HELLINCKX MINDER BELANGRIJK DAN ANDERE PUNTJES) ........... 53
DEEL 3: DE KLASOBSERVATIE .............................................................................................. 54
ROL VAN DE LEERKRACHT BIJ KLASOBSERVATIE ........................................................................ 54
VOORBEREIDING KLASOBSERVATIE ....................................................................................... 55
STAP 1: WAAROM WIL IK OBSERVEREN? WAAROM EEN KLASOBSERVATIE? ............................................. 55
2
,STAP 2: WIE EN WAT WIL IK OBSERVEREN? ...................................................................................... 56
STAP 3: HOE GA IK OBSERVEREN? ................................................................................................. 56
STAP 4: WANNEER EN WAAR GA IK OBSERVEREN? ............................................................................ 56
STAP 5: COGNITIEF-EMOTIONELE BIAS EN PRAKTISCHE UITDAGINGEN INSCHATTEN .................................. 57
STAP 6: HOE SELECTEER IK GEDRAG? HOE SELECTEER IK PERSONEN? .................................................. 58
STAP 7: HOE GEDRAG ORGANISEREN? ........................................................................................... 58
STAP 8: HOE KAN IK GEDRAG METEN EN REGISTEREN? ....................................................................... 59
STAP 9: HOE KAN IK OBSERVATIES ORDENEN, INTERPRETEREN EN RAPPORTEREN? ................................... 59
MOGELIJK OBSERVATIESCHEMA (RAETS) ................................................................................ 59
OBSERVATIEMETHODE ............................................................................................................... 59
MOGELIJKE UITDAGINGEN TIJDENS KLASOBSERVATIES ....................................................................... 63
LES 6: HET INTEGRATIEF BEELD .................................................................................... 64
ADVIES EN RAPPORTERING ................................................................................................. 64
DENKEN ................................................................................................................................. 64
TOEPASSING CASUS LUCIA .......................................................................................................... 65
HET OPSTELLEN VAN EEN INTEGRATIEF BEELD .......................................................................... 77
INHOUD .................................................................................................................................. 77
VIB UITGESCHREVEN ................................................................................................................. 78
LES 7: ADVIES & RAPPORTEREN ~ INTEGREREN EN INDICEREN....................................... 79
INTEGREREN EN INDICEREN ................................................................................................ 79
STAPPENPLAN ADVIES EN RAPPORTERING .............................................................................. 80
STAP 1: OPSTELLEN VAN EEN INTEGRATIEF BEELD ~ CASUS LUCIA ....................................................... 80
STAP 2A: OPLIJSTEN VAN INTERVENTIES ......................................................................................... 80
STAP 2B: TOETSEN VAN INTERVENTIES ........................................................................................... 82
STAP 3: KIEZEN VAN AANBEVELINGEN ............................................................................................ 85
HOE STEL JE EN IHP OP? ................................................................................................... 86
LES 8: ADVIES EN RAPPORTERING ~ HANDELEN ............................................................ 88
HANDELEN .................................................................................................................... 88
STAP 1: ADVIESGESPREKKEN .............................................................................................. 88
VOORBEREIDING....................................................................................................................... 89
ADVIESGESPREK INLEIDEN .......................................................................................................... 90
ADVIESGESPREK AFRONDEN ........................................................................................................ 92
RAPPORTERING............................................................................................................... 93
SCHRIFTELIJKE RAPPORTERING ..................................................................................................... 93
MONDELINGE RAPPORTERING ...................................................................................................... 93
VORM VAN RAPPORTERING .......................................................................................................... 94
3
, AFRONDING RAPPORTERING ........................................................................................................ 94
INTERVENTIE EN EVALUATIE ................................................................................................ 95
DOELSTELLINGEN ..................................................................................................................... 95
EVALUATIEVRAGEN PROCESEVALUATIE ........................................................................................... 95
EVALUTATIEVRAGEN PRODUCTEVALUATIE ....................................................................................... 96
LES 9.1: UITDAGINGEN BIJ DE PSYCHODIAGNOSTISCHE BESLUITVORMING (THEORIE) .... 97
PSYCHODIAGNOSTISCHE BESLUITVORMING ............................................................................ 97
KRITISCHE TERUGBLIK OP ONDERZOEK .................................................................................. 98
HYPOTHESEN BETROUWBAAR GETOETST?....................................................................................... 98
VALKUILEN .................................................................................................................... 99
VALKUILEN BIJ CAUSALE INTERPRETATIES ...................................................................................... 100
VALKUILEN BIJ HET IN KAART BRENGEN VAN ETIOLOGISCHE FACTOREN ................................................ 100
VALKUILEN BIJ OORDELEN EN BESLISSEN OBV HET VERHAAL VAN DE CLIËNT .......................................... 101
VALKUILEN DOOR INVLOED VAN BUITENAF .................................................................................... 101
VALKUILEN DOOR GEBREK AAN FEEDBACK .................................................................................... 102
VALKUILEN DOOR GEBRUIK VAN BESLISSINGSSTRATEGIEËN ~ HEURISTIEKEN EN INTUÏTIE ......................... 102
HEURISTISCH-INTUÏTIEF VS RATIONEEL BESLISSEN .................................................................. 102
HEURISTIEKEN, BIASES EN INTUÏTIES IN DE PRAKTIJK................................................................ 103
GEHEUGENHEURISTIEKEN ......................................................................................................... 103
AANDACHTSHEURISTIEKEN........................................................................................................ 103
AFFECTHEURISTIEK.................................................................................................................. 103
FAST AND FRUGAL- HEURISTIEKEN .............................................................................................. 103
KLINISCHE INTUÏTIE ................................................................................................................. 104
VERMIJDEN VAN OORDEELS EN BESLISSINGSFOUTEN ............................................................... 104
LES 9. 2: VRAGEN EN MOEILIJKHEDEN VAN STUDENTEN .............................................. 105
MOGELIJKE UITDAGINGEN BIJ HET BEANTWOORDEN VAN ONDERZOEKSHYPOTHESEN ........................ 105
UITDAGINGEN BIJ HET BEANTWOORDEN VAN HYPOTHESEN ....................................................... 106
KRITISCHE BLIK OP DSM5 EN PSYCHODIAGNOSTISCHE BESLUITVORMING .................................... 106
UITDAGINGEN TIJDENS HET OPSTELLEN VAN HET IB ................................................................. 107
LES 12: PSYCHODIAGNOSTIEK BIJ JONGERE KINDEREN VAN 0-6 JAAR........................... 108
WAT IS KENMERKEND BIJ PSYCHODIAGNOSTIEK BIJ JONGE KINDEREN? ........................................ 108
ONTWIKKELINGSDOMEINEN ZIJN STERK MET ELKAAR VERWEVEN ........................................................ 108
ONTWIKKELING VERLOOPT NIET GELIJKMATIG ................................................................................ 108
BELANG VAN DE OMGEVING VAN HET KIND .................................................................................... 109
BELANG VAN OBSERVATIES ........................................................................................................ 109
NORMALE VERSUS AFWIJKENDE ONTWIKKELING? ........................................................................... 109
4
