VOGGP. Algemene Geschiedenis Nieuwe Tijd
Verschijnsel
= toestanden, instellingen, die door de tijd heen niet veel veranderd zijn.
Inquisitie Kerkelijk instituut ter bescherming van het zuivere geloof. Rechtbank
van de Katholieke kerks spoorde ketters op en veroordeelde deze.
Soevereiniteit Oppermachtige heerschappij, hoogste staatsorgaan.
Reconquista Benaming voor de periode in de Spaanse geschiedenis, waarin de
christelijke legers de Moren uit Spanje verdreven.
Conquistadores Spaanse soldaat, veroveraar en avonturier, die naar de Nieuwe Wereld
reisde.
Ontwikkeling
= reeks gebeurtenissen die samen een veranderingsproces kenmerken.
De pest (vanaf 1347) Vanaf 1347. Verspreid door handelsroutes. Geestelijkheid komt onder
druk te staan: zij hadden de bevolking moeten redden. Gevolg? Meer
lekenvroomheid.
Babylonisch Ballingschap Het pausdom van Avignon was de periode van 1309 tot 1377 waarin
(1309-1377) de pausen in Avignon zetelden. De verhuizing uit Rome was het gevolg
van de sterke invloed van de Franse koningen, ook al werd de
beslissing genomen door de formeel Engelse paus Clemens V.
- 1378: Groot Schisma
- 1409: Concilie van Pisa
- 1414: Concilie van Konstanz
Grote Schisma (1378- Pausen en tegenpausen (= uit protest gekozen paus) elkaar
1417) tegenwerkten. Oorsprong ligt in het Babylonische Ballingschap en de
gevolgen hiervan voor het machtsevenwicht van de staten.
Contrareformatie De hervormingsbeweging binnen de Katholieke Kerk die aanving
tijdens de 16e eeuw. De Katholieke Reformatie wordt beschouwd als
een voortzetting van een kerkelijke hervormingsbeweging die liep
vanaf de 14e-eeuwse concilies tot het Concilie van Trente. Het was
deze beweging die aanzette tot een meer verfijnde definiëring van de
katholieke leer en de verbetering van het kerkelijk functioneren
(bijvoorbeeld door het tegengaan van allerlei misstanden, het
herstructureren van de administratie, verbetering van
priesteropleidingen).
Gebeurtenis
= evenement die zich op een moment in tijd afspelen, kan met een jaartal gedateerd worden.
Honderdjarige Oorlog Engeland vs Frankrijk.
(1337-1453) Hertogdom van Aquitanië is van Eleanor. Zij trouwde met Henry II van
Engeland. Sluit verdrag met koning van Frankrijk dat hij een vazal wordt
van de koning. Aquitanië blijft onder de Franse kroon. Karel IV van
Frankrijk gaat door: geen nazaad. Dus zus is erfopvolger: maar mag niet
volgens oude Frankische wet. Vinden uiteindelijk een familielid in de
familie Valois. Engelse koning vindt dit niks, dus oorlog.
Concilie van Pisa Het hervormingsconcilie zette de twee pausen af, namelijk paus
(1409) Gregorius XII van Rome en (tegen)paus Benedictus XIII van Avignon. Als
, nieuwe paus werd Alexander V uit Kreta verkozen.
Concilie van Konstanz Alle drie de pauzen werden afgezet en er werd één nieuwe benoemd, die
(1414) voor alle partijen acceptabel was.
Boerenoorlog (1524- Namen Luthers theologische ideeën op. Tegen de adel. Sociaal pakket van
1525) eisen, waar Luthers ideeën als vlecht tussendoor zaten.
(Duitsland).
Concilie van Trente Vastlegging van de nieuwe katholieke leerstellingen.
(1545-1563)
Bartholemeusnacht Het begin van een reeks massale moordpartijen hugenoten. In de nacht
(1572) van 23 op 24 augustus 1572 werden te Parijs enkele tientallen van de
leidende hugenoten vermoord door een militie in opdracht van de
katholieke invloedrijke hertog Hendrik van Guise, waarna het geweld
oversloeg en drie dagen duurde.
Vrede van Augsburg Cuius regio, cuius religio
(1555)
Dertigjarige Oorlog Een grootschalig conflict waar de meeste Europese mogendheden bij
(1618-1648) betrokken waren. De hoofdoorzaken waren de spanningen tussen
katholieke en protestante staten, maar voor Frankrijk speelden ook
geostrategische motieven een belangrijke rol.
1. Boheems en Deense fase Spanje en Oostenrijk veroverden de
protestante staten in het noorden van het Heilige Roomse Rijk.
2. Zweedse fase Zweden maakte dit ongedaan.
3. Franse fase Frankrijk greep actief in om Spanje en Oostenrijk
te verzwakken, wat ruimschoots lukte.
4. Spaanse fase Vrede van Westfalen maakte einde aan de
oorlog.
Gedachte
= ideeënwereld.
Antiklerikalisme Tegen geestelijkheid wegens pluralisme, alcoholisme, absenteïsme,
celibaat, kenden de mis niet, etc.
Protestantisme 1. Sola fide alleen door geloof
2. Sola gratia alleen door genade
3. Sola scripura alleen de Bijbel als autoriteit
4. Solus Christus alleen Christus
5. Soli Deo gloria alle eer komt alleen God toe
Calvinisme - Predestinatie 2.0.
- Zet meer voet in Nederland dan Luther.
- Koningen door God aangesteld, dus die moet je volgen.
Lutheranisme - Kerk eindigt bij staatshoofd.
Renaissance Wedergeboorte
Humanisme Hernieuwde kennismaking met de oudheid. Aandacht in de zuivere visie
van de teksten (ad fontes).
Zwarte Legende Spanjaarden waren veel wreder in kolonies dan andere Europese landen.
Economienda systeem Krijgt inheemsen (en gebied) in ruil voor deelname. Moest wel goed
zorgen voor deze persoon en hen bekeren tot christendom. Komt niet
veel van terug: slavernij.
Verschijnsel
= toestanden, instellingen, die door de tijd heen niet veel veranderd zijn.
Inquisitie Kerkelijk instituut ter bescherming van het zuivere geloof. Rechtbank
van de Katholieke kerks spoorde ketters op en veroordeelde deze.
Soevereiniteit Oppermachtige heerschappij, hoogste staatsorgaan.
Reconquista Benaming voor de periode in de Spaanse geschiedenis, waarin de
christelijke legers de Moren uit Spanje verdreven.
Conquistadores Spaanse soldaat, veroveraar en avonturier, die naar de Nieuwe Wereld
reisde.
Ontwikkeling
= reeks gebeurtenissen die samen een veranderingsproces kenmerken.
De pest (vanaf 1347) Vanaf 1347. Verspreid door handelsroutes. Geestelijkheid komt onder
druk te staan: zij hadden de bevolking moeten redden. Gevolg? Meer
lekenvroomheid.
Babylonisch Ballingschap Het pausdom van Avignon was de periode van 1309 tot 1377 waarin
(1309-1377) de pausen in Avignon zetelden. De verhuizing uit Rome was het gevolg
van de sterke invloed van de Franse koningen, ook al werd de
beslissing genomen door de formeel Engelse paus Clemens V.
- 1378: Groot Schisma
- 1409: Concilie van Pisa
- 1414: Concilie van Konstanz
Grote Schisma (1378- Pausen en tegenpausen (= uit protest gekozen paus) elkaar
1417) tegenwerkten. Oorsprong ligt in het Babylonische Ballingschap en de
gevolgen hiervan voor het machtsevenwicht van de staten.
Contrareformatie De hervormingsbeweging binnen de Katholieke Kerk die aanving
tijdens de 16e eeuw. De Katholieke Reformatie wordt beschouwd als
een voortzetting van een kerkelijke hervormingsbeweging die liep
vanaf de 14e-eeuwse concilies tot het Concilie van Trente. Het was
deze beweging die aanzette tot een meer verfijnde definiëring van de
katholieke leer en de verbetering van het kerkelijk functioneren
(bijvoorbeeld door het tegengaan van allerlei misstanden, het
herstructureren van de administratie, verbetering van
priesteropleidingen).
Gebeurtenis
= evenement die zich op een moment in tijd afspelen, kan met een jaartal gedateerd worden.
Honderdjarige Oorlog Engeland vs Frankrijk.
(1337-1453) Hertogdom van Aquitanië is van Eleanor. Zij trouwde met Henry II van
Engeland. Sluit verdrag met koning van Frankrijk dat hij een vazal wordt
van de koning. Aquitanië blijft onder de Franse kroon. Karel IV van
Frankrijk gaat door: geen nazaad. Dus zus is erfopvolger: maar mag niet
volgens oude Frankische wet. Vinden uiteindelijk een familielid in de
familie Valois. Engelse koning vindt dit niks, dus oorlog.
Concilie van Pisa Het hervormingsconcilie zette de twee pausen af, namelijk paus
(1409) Gregorius XII van Rome en (tegen)paus Benedictus XIII van Avignon. Als
, nieuwe paus werd Alexander V uit Kreta verkozen.
Concilie van Konstanz Alle drie de pauzen werden afgezet en er werd één nieuwe benoemd, die
(1414) voor alle partijen acceptabel was.
Boerenoorlog (1524- Namen Luthers theologische ideeën op. Tegen de adel. Sociaal pakket van
1525) eisen, waar Luthers ideeën als vlecht tussendoor zaten.
(Duitsland).
Concilie van Trente Vastlegging van de nieuwe katholieke leerstellingen.
(1545-1563)
Bartholemeusnacht Het begin van een reeks massale moordpartijen hugenoten. In de nacht
(1572) van 23 op 24 augustus 1572 werden te Parijs enkele tientallen van de
leidende hugenoten vermoord door een militie in opdracht van de
katholieke invloedrijke hertog Hendrik van Guise, waarna het geweld
oversloeg en drie dagen duurde.
Vrede van Augsburg Cuius regio, cuius religio
(1555)
Dertigjarige Oorlog Een grootschalig conflict waar de meeste Europese mogendheden bij
(1618-1648) betrokken waren. De hoofdoorzaken waren de spanningen tussen
katholieke en protestante staten, maar voor Frankrijk speelden ook
geostrategische motieven een belangrijke rol.
1. Boheems en Deense fase Spanje en Oostenrijk veroverden de
protestante staten in het noorden van het Heilige Roomse Rijk.
2. Zweedse fase Zweden maakte dit ongedaan.
3. Franse fase Frankrijk greep actief in om Spanje en Oostenrijk
te verzwakken, wat ruimschoots lukte.
4. Spaanse fase Vrede van Westfalen maakte einde aan de
oorlog.
Gedachte
= ideeënwereld.
Antiklerikalisme Tegen geestelijkheid wegens pluralisme, alcoholisme, absenteïsme,
celibaat, kenden de mis niet, etc.
Protestantisme 1. Sola fide alleen door geloof
2. Sola gratia alleen door genade
3. Sola scripura alleen de Bijbel als autoriteit
4. Solus Christus alleen Christus
5. Soli Deo gloria alle eer komt alleen God toe
Calvinisme - Predestinatie 2.0.
- Zet meer voet in Nederland dan Luther.
- Koningen door God aangesteld, dus die moet je volgen.
Lutheranisme - Kerk eindigt bij staatshoofd.
Renaissance Wedergeboorte
Humanisme Hernieuwde kennismaking met de oudheid. Aandacht in de zuivere visie
van de teksten (ad fontes).
Zwarte Legende Spanjaarden waren veel wreder in kolonies dan andere Europese landen.
Economienda systeem Krijgt inheemsen (en gebied) in ruil voor deelname. Moest wel goed
zorgen voor deze persoon en hen bekeren tot christendom. Komt niet
veel van terug: slavernij.
