Samenvatting - Crisisbeheer en noodplanning

CRISISBEHEER – EN
NOODPLANNING
INFORMATIE EXAMEN
Examen multiple-choice

Geen giscorrectie, maar wel censuur op behaalde punten (minstens 12/20 behalen om
door te zijn)

0. INTRO

Het vak crisisbeheer:

 Crisis vs noodsituatie/ramp  Bedreiging fysieke veiligheid, lang termijn,
onverwachts karakter
 Beheer van noodsituaties
 Noodsituaties (rampen)
a. Vaak onvoorspelbaar
b. Divers
 Veiligheid garanderen bij noodsituaties?
c. Noodplannen
d. Rampbestrijding op het terrein

Definitie rampbestrijding: De verzamelterm voor alle werkzaamheden die nodig zijn om
de oorzaken/bron + gevolgen van een ramp op te heffen & de omstandigheden te
veranderen zodat er weer normaal leven geleid kan worden door de betrokkenen.

 Dit vak is vooral gericht op specifieke crisissen: noodsituatie die de veiligheid van
mens & natuur in gevaar brengen.


Wat komt er aan bod?

 Inhoudelijk kader:
o Inleidende beschouwingen
o Risicobeleid
o De respons
 Hoe verloopt de bestrijding?
o Nood- en interventieplanning
 Basiswetgeving
 Basisprincipes
 Verschillende plannen…
 Verdieping:
o Externe gastcolleges door experten crisisbeheer en noodplanning

Grootschalige incidenten doorheen de tijd:

1956 – Marcinelle – mijnramp – 262 doden 2012 – Zwitserland – busongeluk in tunnel
– 28 doden
1967 – Brussel – brand winkelcentrum 2013 – Wetteren – treinongeluk (toxische
Innovation – 323 doden lading) – 1 dode

, 1985 – Brussel – Heizel stadion – 39 doden 2014 – Oekraine – vliegtuigcrash – 298
doden (280 passagiers en 15
bemanningsleden) waaronder 5 Belgen en
196 Nederlanders
1987 – Zeebrugge Kapseizen Herald of 2016 – Brussel – aanslagen – 35 doden en
Free Enterprise – 193 doden 270 gewonden
1995 – Antwerpen – brand Switel Hotel – 2017 – Nieuwpoort – ongeval torenkraan –
15 doden 1 dode
2004 – Ghislenghien – gasontploffing – 24 2019 – Deerlijk – brand silo – 1 dode
doden
2009 – Dendermonde- steekpartij 2020 – internationaal – coronavirus – 5,8
Fabeltjesland – 3 doden en twaalf miljoen doden
gewonden
2010 – Buizingen – treinbotsing – 19 2021 – overstromingen Wallonië – 38
doden doden
2011 – Hasselt – storm PKP – 5 doden 2021 – Repatriëringen Afghanistan




Waarom behoefte aan veiligheid?

Piramide van Maslow: “Behoefte aan veiligheid is een basisbehoefte.”

Nood aan regelmaat, orde, stabiliteit, rust en voorspelbaarheid = vertrouwen

BASIS TRUST

We vertrouwen erop dat we veilig kunnen gaan slapen en wakker worden

,Veiligheid-Overheid:

Rol v/d overheid:

 Belgische grondwet? Recht op veiligheid niet expliciet opgenomen
 EVRM (Europees Verdrag van de rechten van de mens): Recht op vrijheid én
veiligheid (art. 6)
o Sinds 1998: Bindend voor alle leden van de Raad van Europa
 Verdrag betreffende de Europese Unie (art. 29)
o “Het doel v/d unie is erin gelegen de burgers in een ruimte van vrijheid,
veiligheid + rechtvaardigheid een hoog niveau van zekerheid te
verschaffen”

Kernopdrachten van overheid:

 “Garanties voor een veilige samenleving voor iedereen nastreven.”
o Veiligheid garanderen
o Risico’s beperken
 Complexe samenleving  Talrijke risico’s
o Politionele onveiligheid
o Civiele onveiligheid
 Natuurrampen
 Industriële ongevallen
 Vervoersongevallen
 Voedselketen
 Pandemieën
 …

DEEL 1 INLEIDENDE BESCHOUWING

1.1 DE TERMINOLOGIE – CRISIS EN NOODSITUATIE

Crisisbeheer?

 = Beheer van grootschalige incidenten
 Terminologie omtrent grootschalige incidenten = verwarrend
o Crisis..
o Ramp…
o Rampspoedige gebeurtenis…
o Catastrofe…
o Schadegeval…
o Noodsituatie…
 Termen worden niet consequent gebruikt!

Crisis:

 VD: “Periode van ernstige stoornis”
 KB 18 april 1988: Oprichting v/h coördinatie- en crisiscentrum v/d regering
o Elke gebeurtenis die wegen haar aard of gevolgen:
 De vitale belangen v/h land of de essentiële behoeften v/d bevolking
bedreigt:
- De openbare orde: openbare rust, gezondheid en veiligheid
- Socio-economisch potentieel v/h land: economische belangen +
sociaal zekerheidsstelsel

, - Nationale soevereiniteit
- Instellingen opgericht door de grondwet en wetten
- De integriteit v/h nationaal grondgebied: dat de grenzen van de
staten niet gewijzigd mogen worden
o Een dringende besluitvorming vereist;
o De gecoördineerde inzet van verscheidende departementen en organismen
vergt



Walker, Giddings & Armstrong (2011) “Een transitie in een systeem die
veroorzaakt wordt door onvoorspelbare
gebeurtenissen, en dewelke actie &
respons vereist om de stabiliteit in het
systeem te herstellen.”
Bruelemans, Brugghemans & Van “Een crisis is een (potentiële) situatie van
Mechelen (2015) hoge complexiteit, onzekerheid en
tijdsdruk die organisatie en coördinatie
vereist om de situatie terug te brengen tot
normale toestand.”



Ramp:

 VD: “Onheil, groot ongeluk”
 KB 23 juni 1971: houd de organisatie v/d opdrachten v/d civiele bescherming en
coördinatie v/d operaties bij.
- Rampspoedige gebeurtenissen (Bv. Orkaan, aardbeving,
watertekort,…)
- Catastrofen (Bv. Spoorwegongeval, neerstorten vliegtuig,
dijkbreuk,…)
- Schadegevallen (Bv. Brand, ontploffing, instorting,…)

Noodsituatie:

 VD: “Een situatie waarbij men in nood verkeert of er van nood kan gesproken
worden, waarbij nood staat voor gevaar.”
 KB 16 februari 2006:
o Term introductie noodsituatie met betrekking tot N- en I planning
o “Elke gebeurtenis die schadelijke gevolgen voor het maatschappelijk
leven veroorzaakt of veroorzaken kan, zoals een ernstige verstoring
van de openbare veiligheid, een ernstige bedreiging t.o.v. het leven of de
gezondheid van personen en/of ten opzichte van belangrijke materiële
belangen, en waarbij de coördinatie van de disciplines is vereist om
de dreiging weg te nemen of om de schadelijke gevolgen te beperken.”


Veelheid aan definities:

 Wanneer van belang? Van Duin (2011): Crisis is verschillende terminologie
tegenover noodsituatie/rampen

Verschillen noodsituatie en crisis

Noodsituatie Crisis